ਮਹਾਂਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਕੋਈ ਵਰ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੋਣ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਣਤਾ ਮਿਲੇ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕਰਮ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਬਾਹੂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਤੇਰੀ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਜਪ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਸਦਾ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਰੱਖੀਂ, ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮੰਡਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭੈਣ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਇਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉੱਠਿਆ? ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" "ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਕਥਾ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਮ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਝਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਬੂਟੇ, ਅਤੇ ਖਿੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਸੀ। ਹਿਰਣ, ਸੂਅਰ, ਭੈਂਸ, ਬਾਘ, ਤੇ ਚੀਤੇ ਉੱਥੇ ਆਵਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਰਿੱਛ, ਤੇ ਗਿਦੜ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਅਚੰਗਾ ਪਾਲਣ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਰ, ਅਪਸਰਾ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਲਈ?' 'ਤੁਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਅਮੋਲਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਸੀ?'" ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ; ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ। ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਹ ਕਿਉਂ ਲਿਆ?' ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ: ਹਿਮਾਵਤ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਸੁਰ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੈਲਾਸ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧ, ਨੀਲ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—'ਸਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਅੰਦਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਕੂਨ ਨਾ ਆਇਆ। 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ।' 'ਕਿਆ ਮੇਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰੀ ਮਰਦਾਨਗੀ—all ਬੇਕਾਰ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਵਿਚਾਰ ਆਏ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ: 'ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਜੇ ਸੂਰਜ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫਿਰੇਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।