ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੀ clay ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਵਾਸ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪਾ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੇ, ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ। ਮਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।" ਮਨੁ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਵੈਕੁੰਠ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਮਰਾਜ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਰਨ ਦੇਵ (ਵਾਸੁਕੀ) ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਬੇਰ, ਅਮਰ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਨੈਰਿਤ (ਰਾਖਸ਼ਸ), ਵਾਯੂ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਮਨੁ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਜੋ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣ। ਜੋ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਸੌਖੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਵਾਕਚਾਤੁਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਸੁਰ ਨਾਸਕ, ਤੇਰੀ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਤੂੰ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਭੈਣ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਪੁਛਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਠਿਆ? ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਣੀ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬੇਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਮਹਿਸ, ਬਾਘ, ਚੀਤੇ ਆਦਿ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਰੀਛ ਅਤੇ ਗਿਦੜ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁੰਮਦੇ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਚੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਨਦੀਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਹਾੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਲਦ ਹੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਯਾ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਵਿਂਧਿਆ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਤੇ ਕਿਸ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਘਰ ਅਮੋਲਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਨੋਭਾਵ ਕੀ ਸੀ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਪਹਾੜ ਨੇ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਹ ਭਰਨ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਤਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣੋ, ਮੇਰੀ ਆਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਵਤ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮਧੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਕੈਲਾਸ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧ, ਨੀਲ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।