ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਅਾਸਾ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵਿਅਾਸਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਨਮ ਦੇ।” ਵਿਅਾਸਾ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ, ‘ਓਮ’ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਰੁਤੂ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਅਾਸਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਹੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇ।” ਜਦ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੀ ਰੁਤੂ ਆਈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਅਾਸਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡੂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਹੁ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਅਾਸਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਬੜੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ, ਵਹੁ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਵਹੁ ਗਈ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਭੇਜੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਾਸਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਦਿ—ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿਅਾਸਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਸੀ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕਰਤਬ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਾਨਵ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉੱਚ ਕਰਤਬ ਦੱਸੋ। ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਹ ਕਰਤਬ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣੋ। ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਵੱਡੀ ਵੈਭਵ ਦੀ ਜੜ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਣਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਚਮਕ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ। ਉਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਵਯੰਭੂਵ, ਉਪਜਾਇਆ; ਉਹ ਮਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਜਨਮਾਈ; ਉਹ ਮਨੁ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਪਵਾਸ, ਸਵਾਸ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਡੋਲ; ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਵਚਨ ਆਖੇ: “ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਵਰ ਚੁਣੇ, ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਮਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਆਪਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪੂਜਣਯ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੁਭ; ਤੇਰੇ ਨੈਣ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ, ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। departed souls ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਜਾ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਫਾਂਸ ਫੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ, ਅਟੱਲ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਨੈਰਿਤ, ਵਾਯੂ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ, ਮੇਰੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਸ ਹੋਣ; ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ; ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ, ਵਖਰਤਾ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ—ਇਹ ਸਭ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ।” ਵਿੰਧਿਆ ਦਾ ਵਿਰਲਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਦੀ ਜਾਪ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ; ਤੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿੜ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਵੇਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਸ਼-ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।