ਸਤੀਵਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤੀਵਤੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੀ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲੈ।" ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਅ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਪਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਉਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਥੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਤੀਵਤੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਹੁਣ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇਗਾ। ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਖੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਗਾਂਗੇਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਸੋਹਣੀਏ। ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਲਈ 'ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਜ' ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦੇ। ਇਹ ਰੀਤਿ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਪੋਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਦੇਵੀਂ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਾਜ ਚਲਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਪੋਮਈ ਸਨ, ਆ ਗਏ। ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਉਥੇ ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, 'ਓਮ' ਆਖ ਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਉਸਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਨਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਤੀਵਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।" ਜਦ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡੁ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਗੱਦੀ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਵਾਰੀ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰੀ, ਵਹੁਟੀ ਨਾ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਿਆਏ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ – ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ – ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਰਾਤਾ-ਰੀਤ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਰਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੱਸੋ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਰਣਨ ਕਰੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਤਦ, ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਕਰਮ ਸੁਣੋ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਭਗਤੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਨਨੀ, ਪਰਮ ਤੇਜ – ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ – ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ – ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਨੁ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਉਸਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤੇ। ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਸਖ਼ਤ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਸੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ।" "ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਦਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।" "ਉਸਨੇ ਦਿਵਿਆ ਵਚਨ ਆਖਿਆ, 'ਮੰਗ ਪੂਰਾ ਵਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ, ਮੰਗ ਲਈਆਂ। ਮਨੁ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।'" "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਲ-ਜਨਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਕੁੰਠ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ, ਸਚੀਪਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਯਮਰਾਜ ਜੀ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ।" "ਅਮਰ ਕੁਬੇਰ, ਧਨ ਦੇ ਅਖੁੱਟ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੈਰਿਤ, ਵਾਯੂ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤੀਵਤੀ ਦੇ ਦੁਖ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ।