ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਆਸ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਵਿਆਸ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਖਿਆਤੀ ਭੀ ਤੇਰੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ!" ਵਿਆਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ? ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ।" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਛਾਇਆ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਹ ਛਾਇਆ ਵੇਖ ਲਵੇਂ, ਤਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣਾ ਸੋਗ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਛਾਇਆ ਦੇਖੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਥੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਆਸ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਝ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ—ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਜੈਮਿਨੀ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੁ—ਸਾਰੇ, ਜੋ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿਚ ਲਗਨਸ਼ੀਲ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੁਆਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਟਾਪੂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?" ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।" ਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਅਰੰਭਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ, ਉਹ ਭੀ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਏ। ਜਦ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜੇਯ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਉਪਰੰਤ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਆਦਿ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ, ਪਰ ਆਪ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾ। ਉਥੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਈ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਯੁਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਸੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੁਯੰਵਰ ਲਈ ਭੇਜੀਆਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜੇ ਉਥੇ ਆਏ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੁਯੰਵਰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਰਥ ਅਤੇ ਬਾਹੁਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਕੁੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਕੇ, ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।