ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲਯ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜ ਪੁਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਉਹ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਭਾਗ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ!' ਆਖ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਤੋਤਾ (ਸ਼ੁਕ) ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਦੇਖ, ਉਸ ਤੋਤੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੀ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ, ਤੋਤੇ ਨੇ ਵਿਅਾਸ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਰੋਦੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ 'ਪੁੱਤ, ਪੁੱਤ!' ਆਖਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਿਅਾਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਵਿਅਾਸ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਨਾ ਕਰ।" "ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤੀ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।" ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ?" "ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸਦੀਆਂ ਹਨ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪਰਛਾਂਵੀ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਵੇਖੇਂਗਾ।" "ਉਹ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ।" ਸੁਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਹਰਾ ਉਥੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਅਾਸ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪੀੜਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਜੈਮਿਨੀ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੁੱਡਾ ਦੇਖ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੁੰਵਰੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?" ਨਿਸ਼ਾਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਹ ਕੁੰਵਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।" ਦਾਸ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੜੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਅਰਪਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ।" ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਨਮ ਲਏ, ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਤਾਇਆ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਨਾਇਕ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਲਦੇ ਵੇਖ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜੇਯ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਉਂ ਵਿਛੁੜ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਪਰ ਆਪ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਨੀਲਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਉੱਥੇ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨਾਮਕ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਵੇਖ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚਲਿਆ।