ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਧੀਆਂ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਦੀ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਧਨ ਦੀ, ਰਾਜ-ਭੋਗ ਦੀ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਸੋਚ। "ਮੇਰਾ" ਤੇ "ਹੋਰਾਂ ਦਾ" ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਤਿੱਖੇ, ਕਦੇ ਕੌੜੇ, ਕਦੇ ਖੱਟੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ-ਮੰਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਗਦੇ, ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਪ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਰ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਾਂ। ਮੈਂ ਬੇਮੁਹ, ਨਿਰਲੇਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੱਤਿਆਂ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਦੁਇਤਾ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਘੁੰਮਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਘਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋ। ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ, ਕਦੇ ਧਨ ਦੀ, ਕਦੇ ਫੌਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ? ਵੈਖਾਨਸ ਤਪਸਵੀ ਵੀ, ਜੋ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਵਿਦੇਹ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗਰੀਬ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ‘ਵਿਦੇਹ’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਮੀ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਰੂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯਜਨਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਿਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਵੇ।" ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਦੇਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਠੀਕ ਹੈ; ਪਰ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਗਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ, ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਮੁਕਤ ਹੋਵੋਗੇ? ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੋਗੇ?" "ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੰਡ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਸੋਚਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਚਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਗਾ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਨੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਹੋ, ‘ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ। ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਛੱਡੋ ਤੇ ਮਨੋਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ’। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨ, ਘਰ, ਰਾਜ—ਮੁਕਤੀ ਇਹ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ।’" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਨਕ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਿਰ ਸੂੰਘ ਕੇ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਨਵਾਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਵਰੀ ਨਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਗੌਰਪ੍ਰਭਾ, ਭੂਰੀ, ਤੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਕੀਰਤੀ ਜੰਮੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਆਸਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਭ੍ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਅਣੁਹਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਅਣੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕ ਕੁਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਰਸਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।