ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੋਖ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਛਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧੁੱਪ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪੱਕੀ ਥਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਆਏ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਲਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਜੋ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਗੀਤ ਗਾਉਣ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਤੇ ਆਪ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਣੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈਆਂ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਹੋਣ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਨਾ ਦੁੱਖੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹੇ। ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਲਈ ਸੁੰਦਰ, ਵਧੀਆ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਖੱਟ, ਕੀਮਤੀ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਰਾਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਤ ਦਾ ਇਕ ਪਹਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਫਿਰ ਦੋ ਪਹਰ ਸੋਏ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਹਰ ਉਠ ਗਏ। ਅਖੀਰਲੇ ਪਹਰ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰਨ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਗਵਾਨ ਕੀਤੀ, ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗਾਂ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਧਨਵਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।' ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਨ ਜਾਪੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਨ ਨਹੀਂ,' ਪਰ ਤਦ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" "ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹੀ, 'ਮਿਥਿਲਾ ਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬੰਨ੍ਹਨ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।'" "'ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ? ਜਾ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ।'" "'ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ।'" "ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ – ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, austerity, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ – ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਖ ਲਈ ਕੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੋਖ ਦਾ ਮਾਰਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ। ਫਿਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ।" "ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ, ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੇ।" "ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਜੰਗਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਛੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕਰੇ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ।" "ਜਦ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਜਾਵੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਗਨਿ ਹੋਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਚੌਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇ।" "ਕੇਵਲ ਵਿਅਸਨ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਵੈਦਿਕ ਉਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ।" "ਹੇ ਸ਼ੁਕ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟ੍ਹਤ ਵਾਲੀਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਲੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਹਨ।" "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਮ ਆਦਿ ਅੱਠ ਗੁਣ, ਜੋ ਮੋਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਵਸ਼ਕ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ?" ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਜੇ ਨਾ ਵੱਸ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਅਧੂਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਿਹਾਰ, ਸੌਣ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਆਸ਼ਰਮ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।