ਇਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?" ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਪ ਹੈ—ਇਹ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ, ਉੱਤਮ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਪਾਰ ਤੇ ਅਨਾਦੀ। ਉਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਨ੍ਹੇ ਦਾ ਵੀ; ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਅੱਧੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਭਾਗਵਤ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਵਰਣ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।" ਫਿਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਜੋ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਰਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ।" "ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ, ਪੰਜ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲਾ।" "ਇਹ ਸਚੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਪੁਣਯਮਈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।" "ਇਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ, ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਨਾਅਵ ਹੈ।" "ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗਯ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ, ਇਹ ਪੁਣਯਮਈ ਪੁਰਾਣ ਭਾਗਵਤ ਨਾਮਕ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਦਿਵਯ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਮਕਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸੰਕਲਨ ਪੜ੍ਹੇਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਤਾਇਆ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ; ਮੈਂ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਸ਼ੁਕ ਜੀ, ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਧਰਮਕ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨਾ ਰਹੇ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਲਗਦੇ, ਨਾ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ।" "ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਕਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?'" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ?" "ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਲੈਓ; ਮਨ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।" "ਜੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਆਵੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤਾਂ ਮਿਥਿਲਾ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ; ਜਨਕ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਚ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।" "ਉਸ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਰਨਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਕਰਤਬਾਂ ਬਾਰੇ।" "ਉਹ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ; ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ, ਜੋ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਖੰਡ ਜਾਪਦਾ ਹੈ: ਵਿਦੇਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਪਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਵਿਦੇਹ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਅਜੀਬ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜਾ, ਵਿਦੇਹ, ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਮਹਾਂ ਸੰਦੇਹ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਮੁਕਤੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਸਟਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ?" "ਜੋ ਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਖਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕੀਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਪਾਰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਮਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ, ਤੇ ਹੱਤ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਅਫ਼ਰਕ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਕੀ ਹੈ?" "ਜਦ ਜੀਭ ਕੜਵਾ, ਨਮਕੀਨ, ਤਿੱਖਾ, ਕਸੇਲਾ, ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਸੁਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਅਜੀਬ ਹੈ।" "ਜਦ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਵੈਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?" "ਚੋਰ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ?" "ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ ਹੈ, ਸੁਣ ਕੇ; ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਮਿਥਿਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਝੁਕਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜਿਆ, ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।