ਇਹ ਕਥਾ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਸਤਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਤਾਮਸੀਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸਤਵਿਕ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰਹਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਮੈਂ ਸਦੀਵ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਉੱਚਤ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰਹੱਸ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ?” “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਅਣਸੁਣਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਿਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੌਰੀ। ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤਾਂ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ।” “ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।” “ਇਹ ਸਦਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੋ; ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਾਸ਼ ਹੈ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।” “ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਏ ਹਨ।” ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਇਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭਾ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਜਪਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਇਹ ਜਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਕੋਈ ਤੈਥੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ? ਹੇ ਕਮਲ ਨੈਨਾ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਹਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਪਰਮ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਹੈ।” “ਜਿਸਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਪਾਰ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਜਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਉਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਭੀ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ।” “ਉਸ ਨੇ ਅੱਧੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਪੂਰੀ ਵਿਅਖਿਆ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।” ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ, ਪੰਜ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਮ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਨੌਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈਂ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਪੁਰਾਣ ਭਾਗਵਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਕਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਦਿਵਿਆ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਰੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇਗਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ; ਮੈਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਲਗਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ?