ਜਦੋਂ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਸ਼ੁਕ ਦੇਹਤੀ ਹੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੀ ਅੱਗ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਆਈ ਹੋਵੇ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖੀ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਅਗਨਿ-ਕੁੰਡ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵਿਅਾਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਲਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਵਡੇ-ਵਡੇ ਤਪਸਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ—ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਤੁੰਬਰੂ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੀ, ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਕ ਦੰਡ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਛਾਲ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਮੰਡਲ ਉਤਰੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਾ ਲਈ ਸਨ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਜੋ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਅਾਸ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੁਕਾ ਜਨਮਿਆ, ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਆ ਗਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਤੋਤਾ-ਰੂਪ ਦੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਸ਼ੁਕਾ" ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਕਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਲਏ। ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਅਾਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਅਾਸ ਪਿਆਰ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ। ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਾ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵੇਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਹ ਕਰ।" "ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਲਕੜੀ, ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ।" "ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਸ਼ੁਕਾ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਤੂੰ ਤੇਜ਼ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਾ ਨੇ, ਜੋ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਭਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੇਦਵਿਆਸ ਜੀ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਉ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਧਨ ਮੰਗ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ।" ਸ਼ੁਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਨੁੱਖਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ? ਦੱਸੋ। ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ?" "ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਛੁਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੋਹ-ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ?" "ਮੈਂ ਜਠਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਠਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲਗਾਵਟ? ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਜਠਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਲਵਾਂ? ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਲਾਲਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰ ਸਕਦਾ?" "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡਾਕਟਰ, ਜੋ ਖੁਦ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ, ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪ ਸੰਪ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਚਾਓ।" "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਪਿਤਾ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ, ਗਧਿਆਂ ਤੇ ਸੂਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?