ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਾਮਾਲਾ, ਚੰਪਕ, ਜੈਕਫਲ, ਅੰਬ, ਨੀਪਾ ਤੇ ਮਹੂਆ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਂਵੇਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਪਰੋਂ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਵਰਗੀ ਬੇਲਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨਾਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਚੰਬਲੀ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕਿਕਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਘੋੜੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ?" ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਉਸ ਮੋਹਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ?" ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਭਗਵਤੀ ਪਾਰਵਤੀ unclothed ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਜਦ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉੱਠੀ, ਕਪੜਾ ਪਾਇਆ ਤੇ ਲਜਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਜਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਗਏ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਹਰਾ ਨੇ ਲਜਜਤ ਭਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਲਜਾ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਔਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਾਜ਼ ਵਿਚ ਘਰ ਨਹੀਂ ਲੌਟਿਆ, ਬਲਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਔਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੁੱਧ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹ ਲਿਆ। ਇਲਾ ਨੇ ਵੀ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਮਹਾਨ ਚਕਰਵਰਤੀ ਬਣਿਆ। ਜਦ ਇਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਧਾਰਕ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਇਹ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਔਰਤ ਰਹੇਗਾ।" ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਔਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਦ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੌ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਵਾਰੁਣੀ ਮਦ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਲਾ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੋ? ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਤੇ ਦਰਿਦਰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ। ਸ਼ੰਭੂ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ, ਅੱਗ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ ਤੇ ਵਾਸੂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਫਿਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤਵਿਕ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਨਮੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜਸਿਕ ਉਮਾ ਜਾਂ ਤਾਮਸਿਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੇਦ ਮਾਤਾ? ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੈਂ, ਜੋ ਮੰਦਾ ਤੇ ਅਲਪ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਕਲਾ ਵਾਲੀ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ! ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਦੀ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਲਾ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।