ਇਲਾ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਲਜਜਤ ਅਤੇ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਵਧੀ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਫਿਰ ਇਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬੁੱਧ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਬੜਾ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸੁਦਯੁਮਨਾ—ਇੱਕ ਸੱਚਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿੰਧੂ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਕੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸਿੰਗ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿਰਨ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸੂਰ, ਗੈਂਡਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਬੈਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਭ, ਭੈਂਸ, ਸੰਬਰ, ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸ਼ੋਕ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਚੰਪਕ, ਕਠਲ, ਅੰਬ, ਨੀਪਾ ਅਤੇ ਮਧੂਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਵਰਗੀ ਛਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਅਨਾਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕੇਲ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਸੀ, ਜੈਸਮਿਨ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਉਡਦੇ ਸਨ, ਕੀਚਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰੱਖਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਅਚਾਨਕ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ—ਦੋਵੇਂ—ਇਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ? ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਧੋਖਾ ਦੇ ਗਿਆ?" ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਵਾਕਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ! ਇਤਨਾ ਉੱਚਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ? ਸਾਰਾ ਵਿਰਵਾ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਏ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਮਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉੱਥੇ, ਓਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਨ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਜਜਤ ਭਰੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਿਰ ਗਈ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ, ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ 'ਇਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੋਮਾ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ, ਅੰਗ-ਭਾਵ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਇਲਾ ਨੇ ਵੀ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਲਾ ਤੋਂ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੁਰੂ, ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਧਾਰਕ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਔਰਤ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਦ ਪੁਰਖ ਬਣਦਾ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਲੋਕ ਇਸ ਅਜੀਬ ਹਾਲਤ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।