ତେଷାମୁତ୍ପତ୍ତିରତୁଲା ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୂର୍ଯଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍
'ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମୁଁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ।'
ସମାଖ୍ଯାହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମାସଵ୍ଯାସପୂର୍ଵକମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟୋ ମଯା ରାଜନ୍ନାରଦଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାରଂଶ ଓ ବିସ୍ତାର ଦୁହିଁଭଳି ମୋତେ କୁହ।' ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ରାଜନ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିବା ନାରଦ—
ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରୀତଃ ସମାଭାଷ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵଯମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶମନୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ ହସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ଶୁଣ।'
ପାଵନଂ କର୍ଣସୁଖଦଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଵଂ ଜଗତ୍କର୍ତା ନାଭିପଙ୍କଜସମ୍ଭଵଃ
ଏହି ବଂଶ ପବିତ୍ର, କାନକୁ ମଧୁର ଲାଗେ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଆ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ଵିଷ୍ଣୋରିତି ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତାସୌ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିମାନ୍
ପୁରାଣରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ କାମ କରନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂଜାତ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ପୁରା । ସୃଷ୍ଟିକାମଃ ଶିଵାଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ଶକ୍ତିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସୃଷ୍ଟି ଆଶାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଲାଗିଲେ।
ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପଦଯାମାସ ମାନସାଞ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣାନ୍ । ମରୀଚିଃ ପ୍ରଥିସ୍ତେଷାମଭଵତ୍ସୃଷ୍ଟିକର୍ମଣି
ସେ ମନରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ମରୀଚି ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ କଶ୍ଯପଃ ସର୍ଵସମ୍ମତଃ । ତ୍ରଯୋଦଶୈଵ ତସ୍ଯାସନ୍ଭାର୍ଯା ଦକ୍ଷସୁତାଃ କିଲ
ତାଙ୍କର ପୁଅ କଶ୍ୟପ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ତାଙ୍କର ତେରଟି ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଡକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା।
ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାଃ । ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାତ୍ସୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପୀ
ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟିକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥିତଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ତୁ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୈଵସ୍ଵତମନୁର୍ନୃପଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ ବିବସ୍ୱାନ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତଥେକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ ସୂର୍ଯଵଂଶଵିଵର୍ଧନଃ । ନଵାଭଵନ୍ସୁତାସ୍ତସ୍ଯ ମନୋରିକ୍ଷ୍ଵାକୁପୂର୍ଵଜାଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ମନୁଙ୍କର ନଉଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଡ଼।
ତେଷାଂ ନାମାନି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଃ ପୁନଃ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରଥ ନାଭାଗୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରେଵ ଚ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ପୁଅମାନଙ୍କର ନାମ ପୁଣି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ: ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତାପରେ ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି।
ନରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତଥା ପ୍ରାଂଶୁର୍ନୃଗୋ ଦିଷ୍ଟଶ୍ଚ ସପ୍ତମଃ । କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ନଵୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଂଶୁ, ନୃଗ, ସପ୍ତମ ହେଉଛନ୍ତି ଦିଷ୍ଟ, ତାପରେ କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର — ଏହି ନଉଜଣେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ମନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଥମଃ ସମଜାଯତ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ଚାସୀଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵିକୁକ୍ଷିରାତ୍ମଵାନ୍
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକଶେ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି।
ନଵାନାଂ ଵଂଶଵିସ୍ତାରଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ନିଶାମଯ । ଶୂରାଣାଂ ମନୁପୁତ୍ରାଣାଂ ମନୋରନ୍ତରଜନ୍ମନାମ୍
ଏବେ ମନୁଙ୍କ ନଉଜଣେ ପୁଅଙ୍କର ବଂଶ କେମିତି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ସେଥିରେ ପ୍ରବଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମିଥିବା ମନୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଂଶ ଛୋଟରେ ଶୁଣ।
ନାଭାଗସ୍ଯ ତୁ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦମ୍ବରୀଷଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରଃ
ନାଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅମ୍ବରୀଷ, ଯିଏ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଧୃଷ୍ଟାତ୍ତୁ ଧାର୍ଷ୍ଟକଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମଜାଯତ । ସଂଗ୍ରାମକାତରଂ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରହ୍ମକର୍ମରତଂ ତଥା
ଧୃଷ୍ଟଙ୍କଠାରୁ ଧାର୍ଷ୍ଟକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ଜନ୍ମିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁଣ ଆସିଲା, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଶର୍ଯାତେସ୍ତନଯଶ୍ଚାଭୂଦାନର୍ତୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ସୁକନ୍ଯା ଚ ତଥା ପୁତ୍ରୀ ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତା
ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅ ଅନର୍ତ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା, ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟରେ ଅତିଶୟ।
ଚ୍ଯଵନାଯ ସୁତା ଦତ୍ତା ରାଜ୍ଞାପ୍ଯନ୍ଧାଯ ସୁନ୍ଦରୀ । ମୁନିଃ ସୁଲୋଚନୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୀଲଗୁଣେନ ହ
ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟାକୁ ରାଜା ଅନ୍ଧ ମୁନି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଶିଳ ଓ ଗୁଣରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁଲୋଚନ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।
ଵିହିତୋ ରଵିପୁତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ଵିଭ୍ଯାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥାଯାଂ କଥିତସ୍ତ୍ଵଯା
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ରବିପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଗିଥିଲେ। ଜନମେଯୟ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି କଥାରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କହିଛନ୍ତି।'
ଯଦ୍ରାଜା ମୁନଯେଽନ୍ଧାଯ ଦତ୍ତା ପୁତ୍ରୀ ସୁଲୋଚନା । କୁରୂପା ଗୁଣହୀନା ଵା ନାରୀ ଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତା
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁଲୋଚନାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ କନ୍ୟା ଯଦି ଅପ୍ରସନ୍ନ ଦେହ, ଗୁଣହୀନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ନଥିବା ହେଉଥିବେ—
ପୁତ୍ରୀ ଯଦା ଭଵେଦ୍ରାଜା ତଦାନ୍ଧାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଜ୍ଞାତ୍ଵାନ୍ଧଂ ସୁମୁଖୀଂ କସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ତଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମଃ
ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ କନ୍ୟା ଥାଏ, ସେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତି; ଏହି ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ଏତେ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାକୁ କାହିଁକି ଦେଲେ ଏହି ମହାନ ରାଜା?
କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଦା । ସୂତ ଉଵାଚ - ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୀକ୍ଷିତସୁତସ୍ଯ ଵୈ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର କାରଣ ମୋତେ କହ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଦୟା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ। ସୂତ କହିଲେ— ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ—
ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ତମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଵୈଵସ୍ଵତସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛର୍ଯାତିର୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ
ଦ୍ୱୈପାୟନ ହସିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶର୍ୟାତି ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାର୍ଯାସନ୍ପରିଗ୍ରହାଃ । ରାଜପୁତ୍ର୍ଯଃ ସରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କର ଚାରି ହଜାର ରାଣୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜକୁମାରୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ପତ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରେମଯୁତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରିଯା ରାଜ୍ଞଃ ସୁସମ୍ମତାଃ । ଏକା ପୁତ୍ରୀ ତୁ ତାସାଂ ଵୈ ସୁକନ୍ଯା ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ
ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ପ୍ରେମ ଭରିଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାତ୍ର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ନାମ ସୁକନ୍ୟା, ଯିଏ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
ପିତୁଃ ପ୍ରିଯା ଚ ମାତୄଣାଂ ସର୍ଵାସାଂ ଚାରୁହାସିନୀ । ନଗରାନ୍ନାତିଦୂରେଽଭୂତ୍ସରୋ ମାନସସନ୍ନିଭମ୍
ସେ କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ମାଆଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମଧୁର ହସ ଥିଲା। ନଗରରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ହ୍ରଦ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମାନସ ସରୋବର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବଦ୍ଧସୋପାନମାର୍ଗଂ ଚ ସ୍ଵଚ୍ଛପାନୀଯପୂରିତମ୍ । ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତମ୍
ସେହି ହ୍ରଦରେ ନିମ୍ନମୁଖୀ ସିଢ଼ି ଥିଲା, ପରିଷ୍କାର ପାନୀୟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଘିରିଥିଲେ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଦାତ୍ଯୂହସାରସାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵପକ୍ଷିଗଣାଵୃତମ୍ । ପଞ୍ଚଧାକମଲୋପେତଂ ଚଞ୍ଚରୀକସୁସେଵିତମ୍
ଦାତ୍ୟୁହ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଘିରିଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର କମଳ ରହିଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ପାଦପୈଃ ଶୁଭୈଃ । ସାଲୈସ୍ତମାଲୈଃ ସରଲୈଃ ପୁନ୍ନାଗାଶୋକମଣ୍ଡିତମ୍
ହ୍ରଦର ପାଖରେ ବହୁତ ଗଛ ଘିରିଥିଲା, ସୁଭାଗ୍ୟ ଦାୟକ ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ। ସାଲ, ତମାଳ, ସରଳ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।