ଜ୍ଞାତ୍ଵ ପ୍ରମାଣମୁର୍ଵ୍ଯାସ୍ତୁ ସୁଖଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପ୍ରଜାଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାତାଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଭୁଵଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିବା ପରେ ସହଜରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା; ଏଭଳି ଭାବି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଲଂ ସର୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ଵଚନାନ୍ନାରଦସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ କେଚିଦ୍ଗତାଃ କାମଂ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତଥାପରେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତଳ ଜାଣିବାକୁ ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, କିଏ ଆଗକୁ ଗଲେ, କିଏ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠିକି ଇଚ୍ଛା ହେଲା।
ପ୍ରତୀଚ୍ଯାମୁତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତୁ କୃତୋତ୍ସାହାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଗତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୀଡିତସ୍ତୁ ଶୁଚା ଭୃଶମ୍
କିଏ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଦେଖି ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୂରେ ଯିବାରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅନ୍ଯାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ପ୍ରଜାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ତେଽପି ତତ୍ରୋଦ୍ଯତାଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଜାର୍ଥମୁଦ୍ଯମଂ ସୁତାଃ
ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଡକ୍ଷ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵଚନଂ ମୁନିଃ । ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯଦଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୁଵଃ କିଲ
ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁନି କହିଲେ— 'ହାଏ, ତୁମେ କେତେ ଶିଶୁସଦୃଶ! ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ, ଏମିତି କାମ କେମିତି କରୁଛ?'
ପ୍ରମାଣଂ ତୁ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ କେନ ହେତୁନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେସ୍ତେଽପି ମତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଵିମୋହିତାଃ
ତୁମେ କିଏଁ ପ୍ରମାଣ ହିସାବରେ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲ? ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଠି ଥିବା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡିଲା।
ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚଲିତାସ୍ତଥା । ତାନ୍ସୁତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦକ୍ଷଃ କୋପସମଵିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଶଶାପ ନାରଦଂ କୋପାତ୍ ପୁତ୍ରଶୋକସମୁଦ୍ଭଵାତ୍ । ଦକ୍ଷ ଉଵାଚ - ନାଶିତା ମେ ସୁତା ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାନ୍ନାଶମଵାପ୍ନୁହି
ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ଦକ୍ଷ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ତୁମେ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ନାଷ୍ଟ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ପାଅ।'
ପାପେନାନେନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଗର୍ଭଵାସଂ ଵ୍ରଜେତି ଚ । ପୁତ୍ରୋ ମେ ଭଵ କାମଂ ତ୍ଵଂ ଯତୋ ମେ ଭ୍ରଂଶିତାଃ ସୁତାଃ
'ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ମୂଢ଼, ତୁମେ ଗର୍ଭବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଚାହାଁ, ମୋ ପୁଅ ହେବାକୁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ହରାଇଦେଲ।'
ଇତି ଶପ୍ତସ୍ତତୋ ଜାତୋ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଷଷ୍ଟିର୍ଭୂଯୋଽସୃଜତ୍କନ୍ଯା ଵୀରିଣ୍ଯାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଭଳି ଶାପ ପାଇ, ମୁନି ନାରଦ ବୀରିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ବୀରିଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ସେ ପୁନି ସଠିଏ ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଶୋକଂ ଵିହାଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଦକ୍ଷଃ ପରମଧର୍ମଵିତ୍ । ତାସାଂ ତ୍ରଯୋଦଶ ପ୍ରାଦାତ୍କଶ୍ଯପାଯ ମହାତ୍ମନେ
ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୋକ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବୁଝିଥିବା ଦକ୍ଷ, ସେଠାରୁ ତେରଟି ଝିଅ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦଶ ଧର୍ମାଯ ସୋମାଯ ସପ୍ତଵିଂଶତି ଭୂପତେ । ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଭୃଗଵେ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚତସ୍ରୋଽରିଷ୍ଟନେମିନେ
ଦଶଟି ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ସତେଇଟି ସୋମଙ୍କୁ, ଦୁଇଟି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଚାରିଟି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ରାଜନ।
ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ କନ୍ଯେ ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସେ ପୁନଃ । ତାସାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାସ୍ତଥା
ଦୁଇଟି ଝିଅ ଏବଂ ପୁନି ଦୁଇଟି ଝିଅ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁଅ, ନାତି, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଜାତା ବଲସମାଯୁକ୍ତାଃ ପରସ୍ପରଵିରୋଧକାଃ । ରାଗଦ୍ଵେଷାନ୍ଵିତାଃ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ସର୍ଵେ ମୋହାଵୃତାଃ ଶୂରା ହ୍ଯଭଵନ୍ନତିମାଯିନଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରିଥିବା, ମୋହରେ ଆବୃତ, ଏବଂ ଅତି ଅଭିମାନୀ ଓ ଶୂର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶର୍ଯାତିରାଜଵର୍ଣନମ୍ ମମାଖ୍ଯାହି ମହାଭାଗ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍ । ସୂର୍ଯାନ୍ଵଯପ୍ରସୂତାନାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ଶର୍ୟାତି ରାଜାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା। 'ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ରାଜାମାନଙ୍କର ବଢ଼ିଆ ବଂଶ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।'
ଶୃଣୁ ଭାରତ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରଵିଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ନାରଦାଦ୍ଋଷିସତ୍ତମାତ୍
'ଶୁଣ, ଭାରତ, ମୁଁ ତୋତେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି, ଯେପରିକି ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ନାରଦ ମହାମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।'
ଏକଦା ନାରଦH ଶ୍ରୀମାନ୍ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ । ଆଜଗାମାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିଚରନ୍ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମୁନିଃ
ଏକଦିନ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ମୁନି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ପାଡ଼ରେ ଥିବା ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ତଦା । ତତସ୍ତସ୍ଯାସନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵାର୍ହଣମଥାଦରାତ୍
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ପରେ, ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ତଂ ଉକ୍ତଵାନ୍ଵଚନଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ପାଵିତୋଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜ୍ଯସ୍ଯାଗମନେନ ଵୈ
ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ସେ କହିଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଗମନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲି।'
କଥାଂ କଥଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତସଂଯୁତାମ୍ । ରାଜାନୋ ଯେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସପ୍ତମେଽସ୍ମିନ୍ମନୋଃ କୁଲେ
'ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋତେ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା କହ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।'
ତେଷାମୁତ୍ପତ୍ତିରତୁଲା ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୂର୍ଯଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍
'ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମୁଁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ।'
ସମାଖ୍ଯାହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମାସଵ୍ଯାସପୂର୍ଵକମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟୋ ମଯା ରାଜନ୍ନାରଦଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାରଂଶ ଓ ବିସ୍ତାର ଦୁହିଁଭଳି ମୋତେ କୁହ।' ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ରାଜନ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିବା ନାରଦ—
ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରୀତଃ ସମାଭାଷ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵଯମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶମନୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ ହସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ଶୁଣ।'
ପାଵନଂ କର୍ଣସୁଖଦଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଵଂ ଜଗତ୍କର୍ତା ନାଭିପଙ୍କଜସମ୍ଭଵଃ
ଏହି ବଂଶ ପବିତ୍ର, କାନକୁ ମଧୁର ଲାଗେ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଆ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ଵିଷ୍ଣୋରିତି ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତାସୌ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିମାନ୍
ପୁରାଣରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ କାମ କରନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂଜାତ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ପୁରା । ସୃଷ୍ଟିକାମଃ ଶିଵାଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ଶକ୍ତିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସୃଷ୍ଟି ଆଶାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଲାଗିଲେ।
ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପଦଯାମାସ ମାନସାଞ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣାନ୍ । ମରୀଚିଃ ପ୍ରଥିସ୍ତେଷାମଭଵତ୍ସୃଷ୍ଟିକର୍ମଣି
ସେ ମନରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ମରୀଚି ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ କଶ୍ଯପଃ ସର୍ଵସମ୍ମତଃ । ତ୍ରଯୋଦଶୈଵ ତସ୍ଯାସନ୍ଭାର୍ଯା ଦକ୍ଷସୁତାଃ କିଲ
ତାଙ୍କର ପୁଅ କଶ୍ୟପ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ତାଙ୍କର ତେରଟି ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଡକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା।
ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାଃ । ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାତ୍ସୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପୀ
ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟିକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥିତଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ତୁ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୈଵସ୍ଵତମନୁର୍ନୃପଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ ବିବସ୍ୱାନ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ।