କଥଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ତୁ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଜାତୋ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତାପସୋତ୍ତମଃ
କିପରି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନନୀ ବୀରିଣୀରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ବୀ ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଠିକି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ?
ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ଭଵତା ନାରଦସ୍ଯ ଚ । ଦକ୍ଷାଜ୍ଜନ୍ମାସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଯାଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍
ଆପଣ ନାରଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନନୀରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ କରି ଖୋଲିବେ।
ପୂର୍ଵଦେହଃ କଥଂ ମୁକ୍ତଃ ଶାପାତ୍କସ୍ଯ ମହାମନା । ନାରଦେନ ବହୁଜ୍ଞେନ କସ୍ମାଜ୍ଜନ୍ମ କୃତଂ ମୁନେ
ମହାମନା, କିପରି ନାରଦ ଏକ ଶାପରୁ ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ଛାଡିଲେ? ଏବଂ ବହୁଜ୍ଞ ନାରଦ କାହିଁକି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ବ୍ରହ୍ମଣାସୌ ସମାଦିଷ୍ଟୋ ଦକ୍ଷଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମାଦିତଃ । ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ସୁଭୃଶଂ ଵୃଦ୍ଧିହେତୋଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ—ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ତତଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଂଶ୍ଚ ଜନଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ବଲଵତ୍ତରାନ୍
ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ, ବୀରିଣୀରୁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ନାରଦଃ ପୁତ୍ରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵର୍ଧଯିଷୂନ୍ପ୍ରଜାଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାଚଂ ଦେଵର୍ଷିଃ କାଲନୋଦିତଃ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ସମୟ ଅନୁସାରେ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣମଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମାଃ ପ୍ରଜାଃ କଥମ୍ । ଲୋକାନାଂ ହାସ୍ଯତାଂ ଯୂଯଂ ଗମିଷ୍ଯଥ ନ ସଂଶଯଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବ।
ପୃଥିଵ୍ଯା ଵୈ ପ୍ରମାଣଂ ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାର୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯମଃ । କୃତ୍ତୋଽସୌ ସିଦ୍ଧିମାଯାତି ନାନ୍ଯଥେତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣି ପରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପରେ ସଫଳତା ମିଳେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯଦଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୁଵସ୍ତଲମ୍ । ସମୁଦ୍ଯତାଃ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତୁଂ କଥଂ ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ହାଁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପରିପକ୍ୱ; ପୃଥିବୀର ତଳ ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ; କିପରି ସଫଳତା ମିଳିବ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତେ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁଃ ସହସା ସମ୍ଯଗାହ ମୁନିଃ କିଲ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ନାରଦଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ଯୋଗରେ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—ମୁନି ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵ ପ୍ରମାଣମୁର୍ଵ୍ଯାସ୍ତୁ ସୁଖଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପ୍ରଜାଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାତାଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଭୁଵଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିବା ପରେ ସହଜରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା; ଏଭଳି ଭାବି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଲଂ ସର୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ଵଚନାନ୍ନାରଦସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ କେଚିଦ୍ଗତାଃ କାମଂ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତଥାପରେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତଳ ଜାଣିବାକୁ ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, କିଏ ଆଗକୁ ଗଲେ, କିଏ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠିକି ଇଚ୍ଛା ହେଲା।
ପ୍ରତୀଚ୍ଯାମୁତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତୁ କୃତୋତ୍ସାହାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଗତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୀଡିତସ୍ତୁ ଶୁଚା ଭୃଶମ୍
କିଏ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଦେଖି ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୂରେ ଯିବାରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅନ୍ଯାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ପ୍ରଜାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ତେଽପି ତତ୍ରୋଦ୍ଯତାଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଜାର୍ଥମୁଦ୍ଯମଂ ସୁତାଃ
ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଡକ୍ଷ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵଚନଂ ମୁନିଃ । ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯଦଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୁଵଃ କିଲ
ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁନି କହିଲେ— 'ହାଏ, ତୁମେ କେତେ ଶିଶୁସଦୃଶ! ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ, ଏମିତି କାମ କେମିତି କରୁଛ?'
ପ୍ରମାଣଂ ତୁ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ କେନ ହେତୁନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେସ୍ତେଽପି ମତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଵିମୋହିତାଃ
ତୁମେ କିଏଁ ପ୍ରମାଣ ହିସାବରେ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲ? ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଠି ଥିବା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡିଲା।
ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚଲିତାସ୍ତଥା । ତାନ୍ସୁତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦକ୍ଷଃ କୋପସମଵିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଶଶାପ ନାରଦଂ କୋପାତ୍ ପୁତ୍ରଶୋକସମୁଦ୍ଭଵାତ୍ । ଦକ୍ଷ ଉଵାଚ - ନାଶିତା ମେ ସୁତା ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାନ୍ନାଶମଵାପ୍ନୁହି
ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ଦକ୍ଷ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ତୁମେ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ନାଷ୍ଟ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ପାଅ।'
ପାପେନାନେନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଗର୍ଭଵାସଂ ଵ୍ରଜେତି ଚ । ପୁତ୍ରୋ ମେ ଭଵ କାମଂ ତ୍ଵଂ ଯତୋ ମେ ଭ୍ରଂଶିତାଃ ସୁତାଃ
'ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ମୂଢ଼, ତୁମେ ଗର୍ଭବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଚାହାଁ, ମୋ ପୁଅ ହେବାକୁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ହରାଇଦେଲ।'
ଇତି ଶପ୍ତସ୍ତତୋ ଜାତୋ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଷଷ୍ଟିର୍ଭୂଯୋଽସୃଜତ୍କନ୍ଯା ଵୀରିଣ୍ଯାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଭଳି ଶାପ ପାଇ, ମୁନି ନାରଦ ବୀରିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ବୀରିଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ସେ ପୁନି ସଠିଏ ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଶୋକଂ ଵିହାଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଦକ୍ଷଃ ପରମଧର୍ମଵିତ୍ । ତାସାଂ ତ୍ରଯୋଦଶ ପ୍ରାଦାତ୍କଶ୍ଯପାଯ ମହାତ୍ମନେ
ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୋକ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବୁଝିଥିବା ଦକ୍ଷ, ସେଠାରୁ ତେରଟି ଝିଅ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦଶ ଧର୍ମାଯ ସୋମାଯ ସପ୍ତଵିଂଶତି ଭୂପତେ । ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଭୃଗଵେ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚତସ୍ରୋଽରିଷ୍ଟନେମିନେ
ଦଶଟି ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ସତେଇଟି ସୋମଙ୍କୁ, ଦୁଇଟି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଚାରିଟି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ରାଜନ।
ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ କନ୍ଯେ ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସେ ପୁନଃ । ତାସାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାସ୍ତଥା
ଦୁଇଟି ଝିଅ ଏବଂ ପୁନି ଦୁଇଟି ଝିଅ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁଅ, ନାତି, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଜାତା ବଲସମାଯୁକ୍ତାଃ ପରସ୍ପରଵିରୋଧକାଃ । ରାଗଦ୍ଵେଷାନ୍ଵିତାଃ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନଃ । ସର୍ଵେ ମୋହାଵୃତାଃ ଶୂରା ହ୍ଯଭଵନ୍ନତିମାଯିନଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରିଥିବା, ମୋହରେ ଆବୃତ, ଏବଂ ଅତି ଅଭିମାନୀ ଓ ଶୂର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶର୍ଯାତିରାଜଵର୍ଣନମ୍ ମମାଖ୍ଯାହି ମହାଭାଗ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍ । ସୂର୍ଯାନ୍ଵଯପ୍ରସୂତାନାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ଶର୍ୟାତି ରାଜାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା। 'ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ରାଜାମାନଙ୍କର ବଢ଼ିଆ ବଂଶ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।'
ଶୃଣୁ ଭାରତ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରଵିଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ନାରଦାଦ୍ଋଷିସତ୍ତମାତ୍
'ଶୁଣ, ଭାରତ, ମୁଁ ତୋତେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି, ଯେପରିକି ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ନାରଦ ମହାମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।'
ଏକଦା ନାରଦH ଶ୍ରୀମାନ୍ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ । ଆଜଗାମାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିଚରନ୍ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମୁନିଃ
ଏକଦିନ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ମୁନି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ପାଡ଼ରେ ଥିବା ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ତଦା । ତତସ୍ତସ୍ଯାସନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵାର୍ହଣମଥାଦରାତ୍
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ପରେ, ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ତଂ ଉକ୍ତଵାନ୍ଵଚନଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ପାଵିତୋଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜ୍ଯସ୍ଯାଗମନେନ ଵୈ
ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ସେ କହିଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଗମନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲି।'
କଥାଂ କଥଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତସଂଯୁତାମ୍ । ରାଜାନୋ ଯେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସପ୍ତମେଽସ୍ମିନ୍ମନୋଃ କୁଲେ
'ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋତେ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା କହ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।'