କିନ୍ତୁ ଭାନୁପ୍ରଭାଚନ୍ଦ୍ରଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵହ୍ନିପ୍ରଭାଦଯଃ । ତସ୍ମାନ୍ମାଯେଶ୍ଵରୀମମ୍ବାଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଂ ତୁ ସଂଵିଦମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ମାୟାଙ୍କ ଅଧିଶ୍ୱରୀ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାଆଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଆରାଧଯେଦତିପ୍ରୀତ୍ଯା ମାଯାଗୁଣନିଵୃତ୍ତଯେ । ଇତି ସମ୍ଯଙ୍ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧାଦିକମ୍
ମାୟାର ଗୁଣ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି।
ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ପୂର୍ଵାର୍ଧୋଽଯଂ ପୁରାଣସ୍ଯ କଥିତସ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଏହା ପୂର୍ବାର୍ଧ ପୁରାଣ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
ଯତ୍ର ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ମହିମା ଵିସ୍ତରେଣୋପପାଦିତଃ । ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମାତୁର୍ନ ଦେଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏଠି ମାଆଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା ସବୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେଯଂ ଭକ୍ତାଯ ଶାନ୍ତାଯ ଦେଵୀଭକ୍ତିରତାଯ ଚ । ଶିଷ୍ଯାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରାଯ ଗୁରୁଭକ୍ତିଯୁତାଯ ଚ
ଏହି କଥା ଶାନ୍ତ, ଦେବୀଭକ୍ତ, ଶିଷ୍ୟ, ବଡ଼ ପୁଅ କିମ୍ବା ଗୁରୁଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇଦମଖିଲକଥାନାଂ ସାରଭୂତଂ ପୁରାଣଂ ନିଖିଲନିଗମତୁଲ୍ଯଂ ସପ୍ରମାଣାନୁଵିଦ୍ଧମ୍ । ପଠତି ପରମଭାଵାଦ୍ଯଃ ଶୃଣୋତୀହ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଭଵତି ଧନଵାନ୍ଵୈ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାନଵୋଽତ୍ର
ଏହି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ କଥାର ସାର, ସମସ୍ତ ବେଦ ସମାନ ଓ ପ୍ରମାଣ ସହିତ। ଯେଉଁଠି କିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାନ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷପ୍ରଜାପତିଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତାଂ ତାପସାଦ୍ଦିଵ୍ଯାଂ କଥାଂ ରାଜା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ଵ୍ଯାସଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା ପରୀକ୍ଷିତସୁତଃ ପୁନଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ — ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜା, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମେଜୟ ପୁଣିଥରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ସ୍ଵାମିନ୍ ସୂର୍ଯାନ୍ଵଯାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ତଥା ସୋମାନ୍ଵଯାନାଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ — ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
କଥଯାନଘ ସର୍ଵଜ୍ଞ କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଚରିତଂ ଭୂପତୀନାଂ ଚ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵଂଶଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ହେ ପାପହର, ସବୁଜଣା, ଦୟାକରି ଏହି ଦୁଇ ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ତେ ହି ସର୍ଵେ ପରାଶକ୍ତିଭକ୍ତା ଇତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍କୋଽସ୍ତି ଵିରକ୍ତିଭାକ୍
ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରାଶକ୍ତିର ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିଲେ କିଏ ଆସକ୍ତ ରହିପାରିବ?
ଇତି ରାଜର୍ଷିଣା ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ତମୁଵାଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ମୁନିଃ
ଏପରି ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ପଚାରା ପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନିଶାମଯ ମହାରାଜ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଗଦତୋ ମମ । ସୋମସୂର୍ଯାନ୍ଵଯାନାଂ ଚ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ହେ ମହାରାଜ, ମୋ ମୁଁହରୁ ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଓ ଅନ୍ୟ ବଂଶମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଭିସରୋଜାଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମାଭୂଚ୍ଚତୁରାନନଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସମାରାଧ୍ଯ ମହାଦେଵୀଂ ସୁଦୁର୍ଗମାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଚାରିମୁହିଁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରି ଉପାସନା କଲେ।
ତଯା ଦତ୍ତଵରୋ ଧାତା ଜଗତ୍କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ନାଶକନ୍ମାନୁଷୀଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଲୋକପିତାମହଃ
ମାଆଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାନବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ବହୁଧା ଚିତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚତୁରାନନଃ । ନ ଵିସ୍ତାରଂ ଜଗାମାଶୁ ରଚିତାପି ମହାତ୍ମନା
ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଚାରିମୁହିଁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ବହୁପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୀଘ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତାର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
(ସସର୍ଜ ମାନସାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ସପ୍ତସଂଖ୍ଯାନ୍ପ୍ରଜାପତିଃ) ମରୀଚିରଙ୍ଗିରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତାଃ ସପ୍ତୈତେ ମାନସାଃ ସୁତାଃ
ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ତ ମାନସ ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ — ସେମାନେ ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ — ଏହି ସପ୍ତ ଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନସ ପୁଅ।
ରୁଦ୍ରୋ ରୋଷାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋଽପ୍ଯୁତ୍ସଙ୍ଗାନ୍ନାରଦୋଽଭଵତ୍ । ଦକ୍ଷୋଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ତଥାନ୍ଯେଽପି ମାନସାଃ ସନକାଦଯଃ
ରୁଦ୍ର ରୋଷରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ସଙ୍ଗରୁ ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ; ଡକ୍ଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଏବଂ ମନରୁ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମନସ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦ୍ଦକ୍ଷପତ୍ନୀ ଜାତା ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ । ଵୀରିଣୀ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ପୁରାଣେଷୁ ମହୀପତେ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ; ପୁରାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବୀରିଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି।
ଅସିକ୍ନୀତି ଚ ନାମ୍ନା ସା ଯସ୍ଯାଂ ଜାତୋଽଥ ନାରଦଃ । ଦେଵର୍ଷିପ୍ରଵରଃ କାମଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ସୁତଃ
ସେ ଅସିକ୍ନୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଓ ଦେବମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଅତ୍ର ମେ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ଵଚଃ । ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ଜାତୋ ଦକ୍ଷାଦିତି ମହାତପାଃ
ଜନମେଜୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରଖିଛି, ଯେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି—ବୀରିଣୀ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନନୀ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଠିକି ସେ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ।
କଥଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ତୁ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଜାତୋ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତାପସୋତ୍ତମଃ
କିପରି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନନୀ ବୀରିଣୀରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ବୀ ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଠିକି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ?
ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ଭଵତା ନାରଦସ୍ଯ ଚ । ଦକ୍ଷାଜ୍ଜନ୍ମାସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଯାଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍
ଆପଣ ନାରଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନନୀରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ କରି ଖୋଲିବେ।
ପୂର୍ଵଦେହଃ କଥଂ ମୁକ୍ତଃ ଶାପାତ୍କସ୍ଯ ମହାମନା । ନାରଦେନ ବହୁଜ୍ଞେନ କସ୍ମାଜ୍ଜନ୍ମ କୃତଂ ମୁନେ
ମହାମନା, କିପରି ନାରଦ ଏକ ଶାପରୁ ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ଛାଡିଲେ? ଏବଂ ବହୁଜ୍ଞ ନାରଦ କାହିଁକି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ବ୍ରହ୍ମଣାସୌ ସମାଦିଷ୍ଟୋ ଦକ୍ଷଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମାଦିତଃ । ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ସୁଭୃଶଂ ଵୃଦ୍ଧିହେତୋଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ—ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ତତଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଂଶ୍ଚ ଜନଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ବଲଵତ୍ତରାନ୍
ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ, ବୀରିଣୀରୁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ନାରଦଃ ପୁତ୍ରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵର୍ଧଯିଷୂନ୍ପ୍ରଜାଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାଚଂ ଦେଵର୍ଷିଃ କାଲନୋଦିତଃ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ସମୟ ଅନୁସାରେ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣମଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମାଃ ପ୍ରଜାଃ କଥମ୍ । ଲୋକାନାଂ ହାସ୍ଯତାଂ ଯୂଯଂ ଗମିଷ୍ଯଥ ନ ସଂଶଯଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବ।
ପୃଥିଵ୍ଯା ଵୈ ପ୍ରମାଣଂ ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାର୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯମଃ । କୃତ୍ତୋଽସୌ ସିଦ୍ଧିମାଯାତି ନାନ୍ଯଥେତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣି ପରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପରେ ସଫଳତା ମିଳେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯଦଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୁଵସ୍ତଲମ୍ । ସମୁଦ୍ଯତାଃ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତୁଂ କଥଂ ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ହାଁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପରିପକ୍ୱ; ପୃଥିବୀର ତଳ ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ; କିପରି ସଫଳତା ମିଳିବ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତେ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁଃ ସହସା ସମ୍ଯଗାହ ମୁନିଃ କିଲ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ନାରଦଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ଯୋଗରେ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—ମୁନି ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି।