ତଥା ଗୁଣୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ହୀନୋ ନ ଦେହୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଦେଵଦେହୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଵା ତିରଶ୍ଚୋ ଵା ନରାଧିପ
ଏହିପରି, ତିନିଟି ଗୁଣ ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଦେହ ନାହିଁ—ସେଠାରେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ପଶୁ କିମ୍ବା ରାଜା ଯେହେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ।
ଗୁଣୈର୍ଵିରହିତୋ ନ ସ୍ଯାନ୍ମୃଦ୍ଵିହୀନୋ ଘଟୋ ଯଥା । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରଯଶ୍ଚାମୀ ଗୁଣାଶ୍ରଯାଃ
ଯେପରି ମାଟି ଛାଡ଼ି ମାଟିର ଭାଣ୍ଡା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ସମେତ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
କଦାଚିତ୍ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତଥାପ୍ରୀତିଯୁତାଃ ପୁନଃ । ତଥା ଵିଷାଦଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ଗୁଣଯୋଗତଃ
କେବେ କେବେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, କେବେ କେବେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା କଦାଚିତ୍ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ତଦା ଶାନ୍ତଃ ସମାଧିମାନ୍ । ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୋ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ
କେବେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଶାନ୍ତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ପୁନଃ ସତ୍ତ୍ଵଵିହୀନସ୍ତୁ ରଜୋଗୁଣସମାଵୃତଃ । ତଦା ଭଵେଦ୍ ଘୋରରୂପଃ ସର୍ଵତ୍ରାପ୍ରୀତିସଂଯୁତଃ
ପୁଣି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ନଥିଲେ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣରେ ଢାକି ଦିଅଯିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଆନନ୍ଦ ରହିଥାଏ ନାହିଁ।
ଯଦା ତମୋଗୁଣାଵିଷ୍ଟୋ ବାହୁଲ୍ଯେନ ଭଵେଦ୍ଵିଧିଃ । ତଦା ଵିଷାଦସମ୍ପନ୍ନୋ ମୂଢୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ବିଧି ଅଧିକ ଭାଗରେ ତମୋଗୁଣରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଦୁଃଖରେ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ।
ମାଧଵୋଽପି ସଦା ସତ୍ତ୍ଵସଂଶ୍ରିତଃ ସର୍ଵଥା ଭଵେତ୍ । ଯଦା ଶାନ୍ତଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୋ ଭଵେଜ୍ଜ୍ଞାନସମନ୍ଵିତଃ
ମାଧବ ସଦା ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶାନ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଏଵ ରଜଆଧିକ୍ଯାଦପ୍ରୀତିସଂଯୁତୋ ଭଵେତ୍ । ଘୋରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୁଣାଧୀନୋ ରମାପତିଃ
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ରଜୋଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଆନନ୍ଦ ହୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଭୟଙ୍କର ହୁଅନ୍ତି—ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଅଧୀନ।
ରୁଦ୍ରୋଽପି ସତ୍ତ୍ଵସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରୀତିମାଞ୍ଛାନ୍ତିମାନ୍ଭଵେତ୍ । ରଜୋନିମୀଲିତଃ ସୋଽପି ଘୋରଃ ପ୍ରୀତିଵିଵର୍ଜିତଃ
ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଥିଲେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରଜୋଗୁଣ ଢାକି ଦେଲେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆନନ୍ଦ ହୀନ ହୁଅନ୍ତି।
ତମୋଗୁଣଯୁତଃ ସୋଽପି ମୂଢୋ ଵିଷାଦଯୁଗ୍ଭଵେତ୍ । ଏତେ ଯଦି ଗୁଣାଧୀନା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦଯଃ
ତମୋଗୁଣ ଯୋଗ ହେଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହରାଦି ଯଦି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଅଧୀନ—
ସୂର୍ଯଵଂଶୋଦ୍ଭଵାସ୍ତଦ୍ଵତ୍ସୋମଵଂଶଭଵା ଅପି । ମନ୍ଵାଦଯଶ୍ଚ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଓ ସୋମବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଯୁଗରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ କା ଵାର୍ତା ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ମାଯାଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କହିବି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ? ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବ, ଅସୁର, ମଣିଷ—ସବୁ ମାୟାର ଅଧୀନ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର କଦାଚନ । ଦେହୀ ମାଯାପରାଧୀନଶ୍ଚେଷ୍ଟତେ ତଦ୍ଵଶାନୁଗଃ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଏଥିରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେହୀ ମାୟାର ଅଧୀନ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଯେମିତି ଚାଲିବାକୁ କହାଯାଏ, ସେମିତି କରେ।
ସା ଚ ମାଯା ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ସଂଵିଦ୍ରୂପେଽପି ସର୍ଵଦା । ତଦଧୀନା ପ୍ରେରିତା ଚ ତେନ ଜୀଵେଷୁ ସର୍ଵଦା
ସେ ମାୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ସେ ସଦା ତାହାର ଅଧୀନ ଓ ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ।
ତତୋ ମାଯାଵିଶିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ସଂଵିଦଂ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍ । ମାଯେଶ୍ଵରୀଂ ଭଗଵତୀଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍
ତେଣୁ, ମାୟାରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେଇ ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟିକା, ମାୟାର ମାଲିକା, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପିଣୀ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାଯେତ୍ତଥାରାଧଯେଚ୍ଚ ପ୍ରଣମେଚ୍ଚ ଜପେଦପି । ତେନ ସା ସଦଯା ଭୂତ୍ଵା ମୋଚଯତ୍ଯେଵ ଦେହିନମ୍
ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ପୂଜା କରିବା, ପ୍ରଣାମ କରିବା ଓ ନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କଲେ, ସେ ଦୟାମୟୀ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ଦେହୀଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵମାଯାଂ ସଂହରତ୍ଯେଵ ସ୍ଵାନୁଭୂତିପ୍ରଦାନତଃ । ଭୁଵନଂ ଖଲୁ ମାଯା ସ୍ଯାଦୀଶ୍ଵରୀ ତସ୍ଯ ନାଯିକା
ସେ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦେଇ, ନିଜ ମାୟାକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟରେ ମାୟା, ଏବଂ ସେ ତାହାର ସ୍ୱାମିନୀ।
ଭୁଵନେଶୀ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୁନ୍ଦରୀ । ତଦ୍ରୂପେ ଯଦି ସକ୍ତଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚିତ୍ତଂ ଭୂମିପତେ ସଦା
ତେଣୁ, ସେ ଜଗତର ନାୟିକା, ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ହେ ଭୂମିପତି, ଯଦି ମନ ସଦା ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଲଗି ରହିଥାଏ—
ମାଯଯା କିଂ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ସଦସଦ୍ଭୂତଯା ନୃପ । ତସ୍ମାନ୍ମାଯାନିରାସାର୍ଥଂ ନାନ୍ଯଦ୍ଵୈ ଦେଵତାନ୍ତରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ସବୁଠି ମାୟା ହିଁ ହେବାରୁ, ସେଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ କିଛି ଅଛି କି? ଏହିମାନେ ମାୟାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।
ସମର୍ଥଂ ତୁ ଵିନା ଦେଵୀଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍ । ତମୋରାଶିଂ ନାଶଯିତୁଂ ଶକ୍ତଂ ନୈଵ ତମୋ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସତ୍ୟ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ମାଆଙ୍କୁ ଛାଡି, ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମାଆ ନଥିଲେ ଅନ୍ଧକାର ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ଭାନୁପ୍ରଭାଚନ୍ଦ୍ରଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵହ୍ନିପ୍ରଭାଦଯଃ । ତସ୍ମାନ୍ମାଯେଶ୍ଵରୀମମ୍ବାଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଂ ତୁ ସଂଵିଦମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ମାୟାଙ୍କ ଅଧିଶ୍ୱରୀ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାଆଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଆରାଧଯେଦତିପ୍ରୀତ୍ଯା ମାଯାଗୁଣନିଵୃତ୍ତଯେ । ଇତି ସମ୍ଯଙ୍ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧାଦିକମ୍
ମାୟାର ଗୁଣ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି।
ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ପୂର୍ଵାର୍ଧୋଽଯଂ ପୁରାଣସ୍ଯ କଥିତସ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଏହା ପୂର୍ବାର୍ଧ ପୁରାଣ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
ଯତ୍ର ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ମହିମା ଵିସ୍ତରେଣୋପପାଦିତଃ । ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମାତୁର୍ନ ଦେଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏଠି ମାଆଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା ସବୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେଯଂ ଭକ୍ତାଯ ଶାନ୍ତାଯ ଦେଵୀଭକ୍ତିରତାଯ ଚ । ଶିଷ୍ଯାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରାଯ ଗୁରୁଭକ୍ତିଯୁତାଯ ଚ
ଏହି କଥା ଶାନ୍ତ, ଦେବୀଭକ୍ତ, ଶିଷ୍ୟ, ବଡ଼ ପୁଅ କିମ୍ବା ଗୁରୁଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇଦମଖିଲକଥାନାଂ ସାରଭୂତଂ ପୁରାଣଂ ନିଖିଲନିଗମତୁଲ୍ଯଂ ସପ୍ରମାଣାନୁଵିଦ୍ଧମ୍ । ପଠତି ପରମଭାଵାଦ୍ଯଃ ଶୃଣୋତୀହ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଭଵତି ଧନଵାନ୍ଵୈ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାନଵୋଽତ୍ର
ଏହି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ କଥାର ସାର, ସମସ୍ତ ବେଦ ସମାନ ଓ ପ୍ରମାଣ ସହିତ। ଯେଉଁଠି କିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାନ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷପ୍ରଜାପତିଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତାଂ ତାପସାଦ୍ଦିଵ୍ଯାଂ କଥାଂ ରାଜା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ଵ୍ଯାସଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା ପରୀକ୍ଷିତସୁତଃ ପୁନଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ — ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜା, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମେଜୟ ପୁଣିଥରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ସ୍ଵାମିନ୍ ସୂର୍ଯାନ୍ଵଯାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ତଥା ସୋମାନ୍ଵଯାନାଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ — ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
କଥଯାନଘ ସର୍ଵଜ୍ଞ କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଚରିତଂ ଭୂପତୀନାଂ ଚ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵଂଶଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ହେ ପାପହର, ସବୁଜଣା, ଦୟାକରି ଏହି ଦୁଇ ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ତେ ହି ସର୍ଵେ ପରାଶକ୍ତିଭକ୍ତା ଇତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍କୋଽସ୍ତି ଵିରକ୍ତିଭାକ୍
ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରାଶକ୍ତିର ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିଲେ କିଏ ଆସକ୍ତ ରହିପାରିବ?