ତୁରାଷାଡପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ହ । ସେନୋଦ୍ଯୋଗଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ସାହାଯ୍ଯାର୍ଥଂ ଗୁରୋର୍ଵିଭୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁରାଷାଡ୍ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସେନା ତିଆରି କଲେ।
ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ ଵିଗ୍ରହଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁଦ୍ଵେଷାତ୍ତତୋ ଯଯୌ । ମା ଦଦସ୍ଵେତି ତଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଶଶିନଂ ପ୍ରତି
ଶୁକ୍ର ଏହି ବିବାଦ ଶୁଣି ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, କହିଲେ— 'ଦିଅନି।'
ସାହାଯ୍ଯଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ମହାମତେ । ଭଵିତା ଯଦି ସଂଗ୍ରାମସ୍ତଵ ଚେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାରିଷ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯଦି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି।
ଶଙ୍କରସ୍ତୁ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଗୁରୁଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍ । ଗୁରୁଶତ୍ରୁଂ ଭୃଗୁଂ ମତ୍ଵା ସାହାଯ୍ଯମକରୋତ୍ତଦା
ଶଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯିବା ଶୁଣି, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଭାବିଲେ ଏବଂ ସେଥିରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ତଦା ଵୃତ୍ତୋ ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ଦ୍ରୁତମ୍ । ବହୂନି ତତ୍ର ଵର୍ଷାଣି ତାରକାସୁରଵତ୍କିଲ
ସେଥିରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବହୁ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା, ଯେପରି ତାରକାସୁର ସମୟରେ ହେଇଥିଲା।
ଦେଵାସୁରକୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ପିତାମହଃ । ହଂସାରୂଢୋ ଜଗାମାଶୁ ତଂ ଦେଶଂ କ୍ଲେଶଶାନ୍ତଯେ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ପିତାମହ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି କରିପାରିବେ।
ରାକାପତିଂ ତଦା ପ୍ରାହ ମୁଞ୍ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଗୁରୋରିତି । ନୋଚେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମାହୂଯ କରିଷ୍ଯାମି ତୁ ସଂକ୍ଷଯମ୍
ସେଥିରେ ପିତାମହ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଗୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼। ନହେଲେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଡାକି ନାଶ କରିଦେବି।'
ଭୃଗୁଂ ନିଵାରଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । କିମନ୍ଯାଯମତିର୍ଜାତା ସଙ୍ଗଦୋଷାନ୍ମହାମତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, କହିଲେ— 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବ କିପରି ଆସିଲା? ସଙ୍ଗ ଦୋଷରୁ କି?'
ନିଷେଧଯାମାସ ତତୋ ଭୃଗୁସ୍ତଂ ଚୌଷଧୀପତିମ୍ । ମୁଞ୍ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଗୁରୋରଦ୍ଯ ପିତ୍ରାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଔଷଧୀପତିଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, କହିଲେ— 'ଆଜି ଗୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼; ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଦ୍ଵିଜରାଜସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୃଗୋର୍ଵଚନମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦଦୌ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଗୁରୋର୍ଗର୍ଭଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଭୃଗୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜରାଜ ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଗର୍ଭବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ କାନ୍ତାଂ ଗୁରୁର୍ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ମୁଦିତୋ ଯଯୌ । ତତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଦୈତ୍ଯା ଯଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନଃ ପାଇ ଗୁରୁ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵସଦନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କୈଲାସଂ ଚାପି ଶଙ୍କରଃ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଶଙ୍କର କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ମନୋହରା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ତାରାସୂତ ସୁତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୁଦିନେ ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରେ ତାରାପତିସମଂ ଗୁଣୈଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ତାରା ଏକ ଶୁଭ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଯିଏ ତାରାପତିଙ୍କ ପରି ଗୁଣରେ ସମାନ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ଗୁରୁର୍ଜାତଂ ଚକାର ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମନରେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ କର୍ମାଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଜନ୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଦୂତଂ ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଗୁରୁଂ ପ୍ରତି ମହାମତିଃ
ମୁନିମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଅର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ।
ନ ଚାଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ମମ ଵୀର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । କଥଂ ତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍କାମଂ ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଵିଧିମ୍
ଏହି ପୁଅ ତୁମର ନୁହେଁ, ମୋର ବୀର୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଚାହିଦା ପୂରଣ କରି ଜନ୍ମ କର୍ମାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଦୂତସ୍ଯ ଚ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଉଵାଚ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମେ ସଦୃଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦୂତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— 'ଏହି ପୁଅ ମୋର, ମୋ ପରି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପୁନର୍ଵିଵାଦଃ ସଞ୍ଜାତୋ ମିଲିତା ଦେଵଦାନଵାଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମାଗତାସ୍ତେଷାଂ ସମାଜଃ ସମଜାଯତ
ପୁନି ଏକ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଭା ବସିଲା।
ତତ୍ରାଗତଃ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତିକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ନିଵାରଯାମାସ ମୁଖେ ସଂସ୍ଥିତାନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍
ସେଠାକୁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଆସିଲେ । ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁହଁରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିବାରଣ କଲେ ।
ତାରାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା କସ୍ଯାଯଂ ତନଯଃ ଶୁଭେ । ସତ୍ଯଂ ଵଦ ଵରାରୋହେ ଯଥା କ୍ଲେଶଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଶୁଭ ଶିଶୁ କାହାର ପୁଅ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେବ ।'
ତମୁଵାଚାସିତାପାଙ୍ଗୀ ଲଜ୍ଜମାନାପ୍ଯଧୋମୁଖୀ । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେତି ଶନୈରନ୍ତର୍ଜଗାମ ଵରଵର୍ଣିନୀ
କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଥିବା ତାରା ହଳୁହଳୁ କହିଲେ, 'ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ,' ଏବଂ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଜଗ୍ରାହ ତଂ ସୁତଂ ସୋମଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ନାମ ଚକ୍ରେ ବୁଧ ଇତି ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନଃ
ସୋମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଗହିଲେ, ତାଙ୍କ ନାଁ ବୁଧ ରଖିଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵକଂ ଧାମ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଯଥାଗତଂ ଗତଂ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵଶଃ ପ୍ରେକ୍ଷକୈର୍ଜନୈଃ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଫେରିଗଲେ ।
କଥିତେଯଂ ବୁଧୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ସୋମତଃ । ଯଥା ଶ୍ରୁତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତାତ୍
ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମଙ୍କୁ ଥିବା ବୁଧଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଏଭଳି କହାଗଲା, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ।
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁତିଃ ସୂତ ଉଵାଚ ତତଃ ପୁରୂରଵା ଜଜ୍ଞେ ଇଲାଯାଂ କଥଯାମି ଵଃ । ବୁଧପୁତ୍ରୋଽତିଧର୍ମାତ୍ମା ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦାନତତ୍ପରଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏହା ପରେ ଇଳାଙ୍କୁ ଥିରୁ ପୁରୁରବାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ମୁଁ ତୁମକୁ କହେଉଛି, ବୁଧଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ।
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ନାମ ଭୂପାଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସୈନ୍ଧଵଂ ହଯମାରୁହ୍ଯ ଚଚାର ମୃଗଯାଂ ଵନେ
ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟରେ ସୀକାର କରିବାକୁ ଗଲେ ।
ଯୁତଃ କତିପଯାମାତ୍ଯୈର୍ଦର୍ଶିତଶ୍ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲଃ । ଧନୁରାଜଗଵଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣସଙ୍ଘଂ ତଥାଦ୍ଭୁତମ୍
କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶିଙ୍ଗର ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଣମାଳା ବାନ୍ଧିଥିଲେ ।
ସ ଭ୍ରମଂସ୍ତଦ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ହନ୍ଯମାନୋ ରୁରୂନ୍ମୃଗାନ୍ । ଶଶାଂଶ୍ଚ ସୂକରାଂଶ୍ଚୈଵ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଗଵଯାଂସ୍ତଥା
ସେ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହରିଣ, ଶଶକ, ବନଶୁକର, ଖଡ଼ଗ ଓ ବନଗାୟକୁ ମାରୁଥିଲେ ।
ଶରଭାନ୍ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ସାମ୍ଭରାନ୍ଵନକୁକ୍କୁଟାନ୍ । ନିଘ୍ନନ୍ମେଧ୍ଯାନ୍ ପଶୂନ୍ ରାଜା କୁମାରଵନମାଵିଶତ୍
ସରଭ, ମହିଷ, ସାମ୍ବର ଓ ବନମୁର୍ଗୀକୁ ମାରି, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ପଶୁମାନେକୁ ବଧ କରି, ରାଜା କୁମାରବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ମେରୋରଧସ୍ତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ମନ୍ଦାରଦ୍ରୁମରାଜିତମ୍ । ଅଶୋକଲତିକାକୀର୍ଣଂ ବକୁଲୈରଧିଵାସିତମ୍
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ, ମନ୍ଦାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଅଶୋକ ଲତା ଓ ବକୁଳ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା ।