ମାମୁଵାଚ ରମାକାନ୍ତୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ନାରଦ । ଏହି ଵା ମମ ଲୋକଂ ତ୍ଵଂ ଯଥାରୁଚି ତଥା କୁରୁ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମୋତେ କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ କିମ୍ବା ମୋ ଲୋକକୁ ଆସ, ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ କର ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତଶ୍ଚାହମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଭଗଵାନପି ଦେଵେଶସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଗରୁଡାସନଃ
ମୁଁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲି । ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଲେ ।
ଵୈକୁଣ୍ଠମଗମତ୍ତୂର୍ଣଂ ମାମାଦିଶ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ । ତତୋଽହଂ ପିତୃସଦନଂ ଗତୋ ଯାତେ ଜନାର୍ଦନେ
ସେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛାମତେ କରିବାକୁ କହି, ତୁରନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ । ତାପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯିବା ପରେ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲି ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ସକଲଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ପିତରଂ ସ୍ଥିତୋ ଯାଵତ୍ପୁରଃ ପିତୁଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ, ଯାହା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ, ଭାବି, ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲି ଓ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲି ।
ତାଵତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମୁନେ ପିତ୍ରା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚିନ୍ତାତୁରଂ ତୁ ମାମ୍ । ବ୍ରହ୍ଯୋଵାଚ କ୍ଵ ଗତୋଽସି ମହାଭାଗ କସ୍ମାଚ୍ଚିନ୍ତାତୁରଃ ସୁତ
ସେଇ ସମୟରେ, ମୋ ପିତା ମୋତେ ଚିନ୍ତିତ ଦେଖି, ପଚାରିଲେ: 'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଉଁଠି ଗଲୁ ? କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲୁ, ପୁଅ ?'
ସ୍ଵସ୍ଥଂ ନୈଵାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ମନସ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମ । କେନାପି ଵଞ୍ଚିତୋଽସି ତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵା କିଞ୍ଚିଦଦ୍ଭୁତମ୍
'ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଦେଖୁନି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ । କିଏ ତୁମକୁ ଠକାଇଲା କିମ୍ବା କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଲୁ କି ?'
ଵିଷଣ୍ଣଂ ଗତଵିଜ୍ଞାନଂ ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ସୁତ । ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପିତ୍ରା ବୃସ୍ଯାଂ ସମୁପଵେଶ୍ଯ ଚ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ମନମରା ଓ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହୀନ ଦେଖୁଛି, ପୁଅ ।' ନାରଦ କହିଲେ: ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଆସନରେ ବସିଲି ।
ତମବ୍ରଵଂ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ମାଯାବଲସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଵଞ୍ଚିତୋଽହଂ ପିତଃ କାମଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ କଥା କହିଲି, ଯାହା ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା: 'ହେ ପିତା, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି ।'
ସ୍ତ୍ରୀଭାଵଂ ଗମିତଃ କାମଂ ଵର୍ଷାଣି ସୁବହୂନ୍ଯପି । ଅନୁଭୂତଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ପୁତ୍ରଶୋକସମୁଦ୍ଭଵମ୍
'ମୁଁ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ନାରୀ ଭାବ ନେଇଥିଲି, ଓ ପୁଅ ଶୋକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି ।'
ପ୍ରବୋଧିତୋଽହଂ ତେନୈଵ ମୃଦୁଵାକ୍ଯାମୃତେନ ଚ । ପୁନଃ ସରୋଵରେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଜାତୋଽହଂ ନାରଦଃ ପୁମାନ୍
'ସେ ମୋତେ ମୃଦୁ ଓ ଅମୃତ ଭଳି କଥା କହି, ମୋତେ ସଚେତନ କଲେ । ପୁଣି ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ପୁନିଥରେ ପୁରୁଷ ନାରଦ ହେଲି ।'
କିମେତତ୍କାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯନ୍ମୋହମଗମଂ ତଦା । ଵିସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ତନ୍ମଯସ୍ତରସା କୃତଃ
'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ କାହିଁକି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଲି ? ଆଗରୁ ଥିବା ଜ୍ଞାନ ଭୁଲିଗଲି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମାୟାରେ ଆବୃତ ହେଲି ।'
ଏତନ୍ମାଯାବଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ଜାନେଽହଂ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍ । ଜ୍ଞାନହାନିକରଂ ଜାତଂ ମୂଲଂ ମୋହସ୍ଯ ଵିସ୍ଫୁଟମ୍
'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହା ମାୟାର ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି କିପରି ଦୂର କରିବି । ଏହା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦେଉଛି ଓ ଭ୍ରମର ପ୍ରକାଶିତ ମୂଳ ।'
ଅନୁଭୂତଂ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । କଥଂ ତ୍ଵଂ ଜିତଵାଂସ୍ତାତ ତମୁପାଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ମୁଁ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଅନୁଭବ କରିଛି ଓ ବୁଝିଛି; ବାପା, ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଜିତିଲେ? ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଇ ଉପାୟ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋଽସୌ ମଯା ଧାତା ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵମତଃ ପରମ୍ । ମାମୁଵାଚ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପିତା ମେ ଵାସଵୀସୁତ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏଭଳି ମୋର ଅନୁରୋଧରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋତେ ସ୍ନେହଭାବରେ ହସି ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ମୋର ପିତା ଓ ବାସବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦୁର୍ଜଯୈଷା ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମୁନିଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ତାପସୈର୍ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଯୋଗିଭିଃ ପଵନାଶନୈଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମହାମୁନି, ଜ୍ଞାନୀ ତପସ୍ବୀ ଓ ବାୟୁ ଖାଇଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଶକ୍ତିକୁ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାହଂ ତାଂ ସର୍ଵଥା ଜ୍ଞାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ମାଯାଂ ମହାବଲାମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜ୍ଞାତୁଂ ନ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ଶମ୍ଭୁରୁମାପତିଃ
ମୁଁ କେବେ ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିନି; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ସା ମହାମାଯା ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣୀ । କାଲକର୍ମସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯୈର୍ନିମିତ୍ତକାରଣୈର୍ଵୃତା
ଏହି ମହାମାୟା, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବା ବହୁତ କଠିନ; ସେ କାଳ, କର୍ମ, ସ୍ୱଭାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।
ଶୋକଂ ମା କୁରୁ ମେଧାଵିଂସ୍ତତ୍ର ମାଯାମହାବଲେ । ନ ଚୈଵ ଵିସ୍ମଯଃ କାର୍ଯୋ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵିମୋହିତାଃ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରନି; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, କାରଣ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ମୋହରେ ପଡ଼ିଛୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପିତ୍ରେତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଦା ଵ୍ଯାସ ତମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଗତସ୍ମଯଃ । ଆଗତୋଽସ୍ମ୍ଯତ୍ର ପଶ୍ଯନ୍ଵୈ ତୀର୍ଥାନି ଚ ଵରାଣି ଚ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏଭଳି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋର ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଦେଖି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋହଂ କୌରଵନାଶଜମ୍ । କାଲକ୍ଷଯଂ ସୁଖାସୀନଃ ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ କୁରୁ ସତ୍ତମ
ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କୌରବମାନଙ୍କ ନାଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି, ଏଠି ଶାନ୍ତିରେ ବସି ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ନିଶ୍ଚଯଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ଵିଚରସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ମଣିଷ ନିଜର କର୍ମର ଭଲ ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହି କଥା ହୃଦୟରେ ଧରି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ତେପରି ଜୀବନ ଯାପନ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନାରଦୋ ରାଜନ୍ ଗତୋ ମାଂ ପ୍ରତିବୋଧ୍ଯ ଚ । ଅହଂ ତଚ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ମୁନିନା ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି ନାରଦ ମୋତେ ବୁଝାଇ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି।
ସ୍ଥିତଃ ସରସ୍ଵତୀତୀରେ କଲ୍ପେ ସାରସ୍ଵତେ ଵରେ । କାଲାତିଵାହନାଯୈତତ୍କୃତଂ ଭାଗଵତଂ ମଯା
ମୁଁ ସାରସ୍ୱତ କଳିରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ରହି, ସମୟ କାଟିବା ପାଇଁ ଏହି ଭାଗବତ ରଚନା କରିଛି।
ପୁରାଣମୁତ୍ତମଂ ଭୂପ ସର୍ଵସଂଶଯନାଶନମ୍ । ନାନାଖ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ଵେଦପ୍ରାମାଣ୍ଯସଂଶ୍ରିତମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ, ନାନା କଥା ଭରିଥିବା ଓ ବେଦର ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ନୃପସତ୍ତମ । ଯଥେନ୍ଦ୍ରଜାଲିକଃ କଶ୍ଚିତ୍ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଦାରଵୀଂ କରେ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜାଦୁକର ନିଜ ହାତରେ ଦାରୁର ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ନଚାଏ—
କୃତ୍ଵା ନର୍ତଯତେ କାମଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଵଶଵର୍ତିନୀମ୍ । ତଥା ନର୍ତଯତେ ମାଯା ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ସେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ତାକୁ ନଚାଏ, ଏଭଳି ମାୟା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ନଚାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମାଯୁକ୍ତଂ ମନଶ୍ଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତନମ୍
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ, ସମସ୍ତେ ପାଞ୍ଚଇଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ-ଚିତ୍ତର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଗୁଣାସ୍ତୁ କାରଣଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଥା ତ୍ରଯଃ । କାର୍ଯଂ କାରଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଭଵତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ହେ ରାଜା, ତିନିଟି ଗୁଣ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ; କାରଣ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଭିନ୍ନଭିନ୍ନସ୍ଵଭାଵାସ୍ତେ ଗୁଣା ମାଯାସମୁଦ୍ଭଵାଃ । ଶାନ୍ତୋ ଘୋରସ୍ତଥା ମୂଢସ୍ତ୍ରଯସ୍ତୁ ଵିଵିଧା ଯତଃ
ମାୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଗୁଣମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବର: ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼—ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର।
ତତ୍ସମେତଃ ପୁମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିହୀନଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ସଂସାରେ ରହିତସ୍ତନ୍ତୁଭିଃ ପଟଃ
ମଣିଷ ସଦା ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର; ଏମିତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିପାରିବ? ଯେପରି ତନ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ପଟ ରହିପାରେ ନାହିଁ।