ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦଶମେ ମାସି ପୁତ୍ରୋ ଜାତସ୍ତତୋ ମମ । ଶୁଭେଽହ୍ନି ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଲଗ୍ନତାରାବଲାନ୍ଵିତେ
ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଲଗ୍ନରେ, ମୋ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଭୂଵ ନୃପତେର୍ଗେହେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମମହୋତ୍ସଵଃ । ରାଜା ପରମସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ସୁତଜନ୍ମତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଉପଲକ୍ଷେ ମହା ଉତ୍ସବ ହେଲା; ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୂତକାନ୍ତେ ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ମୁଦମଵାପ ହ । ଅହଂ ଭୂମିପତେଶ୍ଚାସଂ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପରନ୍ତପ
ସୂତକ ସମାପ୍ତି ପରେ, ରାଜା ପୁଅକୁ ଦେଖି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ଭୂମିପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲି, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ତତୋ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯାନ୍ତେ ଵୈ ପୁନର୍ଗର୍ଭୋ ମଯା ଧୃତଃ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ସୁତୋ ଜାତଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଗର୍ଭବତୀ ହେଲି; ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା ତାହାର।
ସୁଧନ୍ଵେତି ସୁତସ୍ଯାଥ ନାମ ଚକ୍ରେ ନୃପସ୍ତଦା । ଵୀରଵର୍ମେତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଛୋଟ ପୁଅଙ୍କୁ ସୁଧନ୍ବନ୍ ଓ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ବୀରବର୍ମନ୍ ନାମ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତା ଭୂପସମ୍ମତାଃ । ମୋହିତୋଽହଂ ତଦା ତେଷାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପାଲନଲାଲନେ
ଏଭଳି ଦ୍ବାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଲାଡ଼ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲି।
ପୁନରଷ୍ଟ ସୁତାଃ କାଲେ କାଲେ ଜାତାଃ ସ୍ଵରୂପିଣଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ମେ ତତଃ ପୂର୍ଣଂ ସମ୍ପନ୍ନଂ ସୁଖସାଧନମ୍
ପରେ ଆଠିଏ ପୁଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ନେଇ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି ମୋ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖର ସାଧନ ମିଳିଗଲା।
ତେଷାଂ ଦାରକ୍ରିଯାଃ କାଲେ କୃତା ରାଜ୍ଞା ଯଥୋଚିତାଃ । ସ୍ନୁଷାଭିଶ୍ଚ ତଥା ପୁତ୍ରୈଃ ପରିଵାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ଯଥାସମୟରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ଉଚିତ ଭାବେ କରାଇଦେଲେ। ପୁଅ ଓ ବୁହାରେ ଘର ଭରିଗଲା, ପରିବାର ବଡ଼ ହେଲା।
ତତଃ ପୌତ୍ରାଦିସମ୍ଭୂତାସ୍ତେଽପି କ୍ରୀଡାରସାନ୍ଵିତାଃ । ଆସନ୍ନାନାରସୋପେତା ମୋହଵୃଦ୍ଧିକରା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ପଉତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ନିକଟରେ ଥିଲେ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମୋ ମୋହ ଦିନକୁଦିନ ବଢ଼ାଇଲା।
କଦାଚିତ୍ସୁଖମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କଦାଚିଦ୍ଦୁଃଖମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁତ୍ରେଷୁ ରୋଗଜନିତଂ ଦେହସନ୍ତାପକାରକମ୍
କେବେ କେବେ ସୁଖ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, କେବେ କେବେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଃଖ ଆସୁଥିଲା—ପୁଅମାନେ ରୋଗରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୋ ଦେହକୁ ଭି ଭୋଗାଇଲା।
ପରସ୍ପରଂ କଦାଚିତ୍ତୁ ଵିରୋଧୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵା ଵଧୂନାଂ ଚ ତେନ ସନ୍ତାପସମ୍ଭଵଃ
କେବେ କେବେ ପୁଅମାନେ କିମ୍ବା ବୁହାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ହେଉଥିଲା, ତାହାରେ ଘରେ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ୁଥିଲା।
ସୁଖଦୁଃଖାତ୍ମକେ ଘୋରେ ମିଥ୍ଯାଚାରକରେ ଭୃଶମ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପଜନିତେ କ୍ଷୁଦ୍ରେ ମଗ୍ନୋଽହଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରରେ, ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଇଚ୍ଛାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଭାବନାରେ, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡୁବିଗଲି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନଂ ତଥା ଗତମ୍ । ଯୋଷାଭାଵେ ଵିଲୀନୋଽହଂ ଗୃହକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଥା
ମୋ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଭୁଲିଗଲି। ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘର କାମକୁ ଲାଗି ରହିଲି।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତୁ ସଞ୍ଜାତୋ ଭୃଶଂ ମୋହଵିଵର୍ଧକଃ । ଏତେ ମେ ବଲିନଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ନୁଷାଃ ସୁକୁଲସମ୍ଭଵାଃ
ମୋ ମନରେ ଦମ୍ଭ ଉପଜିଲା, ଏହା ମୋ ମୋହକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଲା—'ମୋ ପୁଅମାନେ ବଳବାନ୍, ବୁହାମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଳର' ବୋଲି ଭାବିଲି।
ଏତେ ପୁତ୍ରାଃ ସୁସନ୍ନଦ୍ଧାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ମମ ଵେଶ୍ମସୁ । ଧନ୍ଯାହଂ ଖଲୁ ନାରୀଣାଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନହୋ ଭୃଶମ୍
ଏହି ପୁଅମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଘରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଣାନୀ ମଧ୍ୟରେ ସଉଭାଗ୍ୟବତୀ।
ନାରଦୋଽହଂ ଭଗଵତା ଵଞ୍ଚିତୋ ମାଯଯା କିଲ । ନ କଦାଚିନ୍ମଯାପ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତିତଂ ମନସା କିଲ
ମୁଁ ନାରଦ, ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲି; ଏପରି ଭାବନା କେବେ ମୋ ମନରେ ଆସିନଥିଲା।
ରାଜପତ୍ନୀ ଶୁଭାଚାରା ବହୁପୁତ୍ରା ପତିଵ୍ରତା । ଧନ୍ଯାହଂ କିଲ ସଂସାରେ କୃଷ୍ଣୈଵଂ ମୋହିତସ୍ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ରାଜପତ୍ନୀ, ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଅନେକ ପୁଅ ଥିବା, ପତିଭକ୍ତା ଥିଲି; ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି—ଏଭଳି ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି, ହେ କୃଷ୍ଣ।
ଅଥ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ କାମଂ ଦୂରଦେଶାଧିପୋ ମହାନ୍ । ଅରାତିଭାଵମାପନ୍ନଃ ପତିନା ସହ ମାନଦ
ତାପରେ ଏକ ଦୂର ଦେଶର ବଡ଼ ରାଜା ମୋ ପତିଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିଲେ, ହେ ମାନ୍ୟବାନ।
କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଯୋଗଂ ରଥୈଶ୍ଚ ଵାରଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ଆଜଗାମ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ପୁରେ ଯୁଦ୍ଧମଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ରାଜା ଅନେକ ସେନା, ରଥ ଓ ହାତୀ ନେଇ, କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜ ନଗରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଲେ।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ନଗରଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ସୈନ୍ଯଯୁତେନ ଚ । ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ନିର୍ଗତା ନଗରାତ୍ତଦା
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ନଗରକୁ ଘେରି ରଖିଲେ। ତାପରେ ମୋ ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ନଗରରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁମୁଲସ୍ତତ୍ର କୃତସ୍ତୈସ୍ତେନ ପୁତ୍ରକୈଃ । ହତା ରଣେ ସୁତାଃ ସର୍ଵେ ଵୈରିଣା କାଲଯୋଗତଃ
ସେଠାରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ତାଳିକା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ରାଜା ଭଗ୍ନସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମାଦାଗତଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନଃ । ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ମୃତାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୃଶଦାରୁଣେ
ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଆଉଥରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ମୁଁ ଶୁଣିଲି, ମୋ ପୁଅମାନେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ମେ ସୁତାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ଗତୋ ରାଜା ବଲାନ୍ଵିତଃ । କ୍ରନ୍ଦମାନା ହ୍ଯହଂ ତତ୍ର ଗତା ସମରମଣ୍ଡଲେ
ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ତାଁକୁ ଦେଖି, ବିଳାପ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ଗଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ପତିତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚଦୁଃଖପୀଡିତା । ଵିଲଲାପାହମାଯୁଷ୍ମଞ୍ଛୋକସାଗରସଂପ୍ଲଵେ
ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି; ମୁଁ ଆୟୁଷ୍ମାନ୍, ଶୋକର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇ ବିଳାପ କରିଲି।
ହା ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଵ ଗତା ମେଽଦ୍ଯ ହା ହତାସ୍ମି ଦୁରାତ୍ମନା । ଦୈଵେନାତିବଲିଷ୍ଠେନ ଦୁର୍ଵାରେଣାତିପାପିନା
ହା ମୋ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ହା, ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି; ଦୈବ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାଗାଦ୍ଵୃଦ୍ଧଃ ପରମଶୋଭନଃ
ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୂପ ଧରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସୁଵାସା ଵେଦଵିତ୍କାମଂ ମତ୍ସମୀପଂ ସମାଗତଃ । ମାମୁଵାଚାତିଦୀନାଂ ସ କ୍ରନ୍ଦମାନାଂ ରଣାଜିରେ
ସେ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ କିଂ ଵିଷୀଦସି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଭ୍ରମୋଽଯଂ ପ୍ରକଟୀକୃତଃ । ମୋହେନ କୋକିଲାଲାପେ ପତିପୁତ୍ରଗୃହାତ୍ମକେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଏହି ଭ୍ରମ ତୋରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି; ପତି, ପୁଅ ଓ ଘର ପ୍ରତି ମୋହରେ ମଧୁର କଥାରେ ଏହି ମୂଢ଼ତା ଦେଖାଯାଉଛି।'
କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାଃ ସୁତାଃ କେଽମୀ ଚିନ୍ତଯାତ୍ମଗତିଂ ପରାମ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ରୋଦନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ସୁଲୋଚନେ
'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? ଏମାନେ କିଏ? ନିଜ ଆତ୍ମାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର। ଉଠ, କାନ୍ଦିବା ଛାଡ଼, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଉ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନୀ।'
ସ୍ନାନଂ ଚ ତିଲଦାନଂ ଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ କୁରୁ କାମିନି । ପରଲୋକଗତାନାଂ ଚ ମର୍ଯାଦାରକ୍ଷଣାଯ ଵୈ
'ମୋହିନୀ, ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ ଓ ତିଳ ଦାନ କର; ଯେଉଁମାନେ ପରଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା ପାଳନ କର।'