ରାଜକାର୍ଯାଣି ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ରୀଡାସକ୍ତୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । ନାସୌ ଵିଵେଦ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ କାଲଂ କାମକଲାରତଃ
ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଛାଡି, ସେ ଦିନ ରାତି ଖେଳରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ, କାମକଳାରେ ଲିନ ହୋଇ ସମୟ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଵାପୀଷୁ ଚ ଗୃହେଷୁ ଚ । ହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଵରଶୈଲେଷୁ ଦୀର୍ଘିକାସୁ ଵରାସୁ ଚ
ସୁନ୍ଦର ବାଗିଚା, ପୋଖରୀ, ଘର, ମହଳ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକାରେ ସେ ମୋ ସହ ଘୁରିଲେ।
ଵାରୁଣୀମଦମତ୍ତୋଽସୌ ଵିହରନ୍କାନନେ ଶୁଭେ । ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ମଦଧୀନୋ ବଭୂଵ ହ
ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସୁନ୍ଦର କାନନରେ ଘୁରିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମଦର ଅଧୀନ ହେଇଗଲେ।
ଵ୍ଯାସାହଂ ତେନ ସଂସକ୍ତା କ୍ରୀଡାରସଵଶୀକୃତା । ସ୍ମୃତଵାନ୍ପୂର୍ଵଦେହଂ ନ ପୁଂଭାଵଂ ମୁନିଜନ୍ମ ଚ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆସକ୍ତ ହେଲି, ଖେଳର ଆନନ୍ଦରେ ମନ ହରାଇଲି; ପୂର୍ବ ଦେହ, ପୁରୁଷ ସ୍ୱଭାବ ଓ ମୁନି ଜନ୍ମକୁ ମୁଁ ଭୁଲିଗଲି।
ମମୈଵାଯଂ ପତିର୍ଯୋଷାହଂ ପତ୍ନୀଷୁ ପ୍ରିଯା ସତୀ । ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ଵିଲାସଜ୍ଞା ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ମମ
ଏହି ମୋ ପତି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟା; ମୁଁ ପ୍ରଧାନ ରାନୀ, ଭୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ—ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ ହୋଇଛି।
ଇତି ଚିନ୍ତଯତୀ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରେମବଦ୍ଧା ଦିଵାନିଶମ୍ । କ୍ରୀଡାସକ୍ତା ସୁଖେ ଲୁବ୍ଧା ତଂ ସ୍ଥିତା ଵଶଵର୍ତିନୀ
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ଦିନ ରାତି ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ରହିଲି, ଖେଳରେ ଆସକ୍ତ ଓ ସୁଖକୁ ଆଶା କରି, ସେଠି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଲି।
ଵିସ୍ମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପରିଜ୍ଞାନଂ ତଦାସକ୍ତମନା ସ୍ଥିତା
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ବୁଝିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲି, ମୋ ମନ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ରହିଲା।
ଏଵଂ ଵିହରତସ୍ତତ୍ର ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ । ଗତାନି କ୍ଷଣଵତ୍କାମକ୍ରୀଡାସକ୍ତସ୍ଯ ମେ ମୁନେ
ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ ସେଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, କାମର ଖେଳରେ ଲିନ ହୋଇ, ବାରଷଟି ବର୍ଷ ମୋ ପାଇଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଭଳି କଟିଗଲା, ମୁନି।
ଜାତା ଗର୍ଭଵତୀ ଚାହଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ନୃପସ୍ତଦା । କାରଯାମାସ ଵିଧିଵଦ୍ଗର୍ଭସଂସ୍କାରକର୍ମ ଚ
ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲି, ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ; ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।
ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ଦୋହଦଂ ରାଜା ପ୍ରୀଣଯନ୍ମାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନାବ୍ରଵଂ ଲଜ୍ଜମାନାହଂ ନୃପଂ ପ୍ରୀତମନା ଭୃଶମ୍
ରାଜା ପୁନିପୁନି ମୋତେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରିଲି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋ ମନ ଖୁସି ଥିଲା।
ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦଶମେ ମାସି ପୁତ୍ରୋ ଜାତସ୍ତତୋ ମମ । ଶୁଭେଽହ୍ନି ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଲଗ୍ନତାରାବଲାନ୍ଵିତେ
ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଲଗ୍ନରେ, ମୋ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଭୂଵ ନୃପତେର୍ଗେହେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମମହୋତ୍ସଵଃ । ରାଜା ପରମସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ସୁତଜନ୍ମତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଉପଲକ୍ଷେ ମହା ଉତ୍ସବ ହେଲା; ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୂତକାନ୍ତେ ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ମୁଦମଵାପ ହ । ଅହଂ ଭୂମିପତେଶ୍ଚାସଂ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପରନ୍ତପ
ସୂତକ ସମାପ୍ତି ପରେ, ରାଜା ପୁଅକୁ ଦେଖି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ଭୂମିପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲି, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ତତୋ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯାନ୍ତେ ଵୈ ପୁନର୍ଗର୍ଭୋ ମଯା ଧୃତଃ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ସୁତୋ ଜାତଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଗର୍ଭବତୀ ହେଲି; ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା ତାହାର।
ସୁଧନ୍ଵେତି ସୁତସ୍ଯାଥ ନାମ ଚକ୍ରେ ନୃପସ୍ତଦା । ଵୀରଵର୍ମେତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଛୋଟ ପୁଅଙ୍କୁ ସୁଧନ୍ବନ୍ ଓ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ବୀରବର୍ମନ୍ ନାମ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତା ଭୂପସମ୍ମତାଃ । ମୋହିତୋଽହଂ ତଦା ତେଷାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପାଲନଲାଲନେ
ଏଭଳି ଦ୍ବାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଲାଡ଼ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲି।
ପୁନରଷ୍ଟ ସୁତାଃ କାଲେ କାଲେ ଜାତାଃ ସ୍ଵରୂପିଣଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ମେ ତତଃ ପୂର୍ଣଂ ସମ୍ପନ୍ନଂ ସୁଖସାଧନମ୍
ପରେ ଆଠିଏ ପୁଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ନେଇ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି ମୋ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖର ସାଧନ ମିଳିଗଲା।
ତେଷାଂ ଦାରକ୍ରିଯାଃ କାଲେ କୃତା ରାଜ୍ଞା ଯଥୋଚିତାଃ । ସ୍ନୁଷାଭିଶ୍ଚ ତଥା ପୁତ୍ରୈଃ ପରିଵାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ଯଥାସମୟରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ଉଚିତ ଭାବେ କରାଇଦେଲେ। ପୁଅ ଓ ବୁହାରେ ଘର ଭରିଗଲା, ପରିବାର ବଡ଼ ହେଲା।
ତତଃ ପୌତ୍ରାଦିସମ୍ଭୂତାସ୍ତେଽପି କ୍ରୀଡାରସାନ୍ଵିତାଃ । ଆସନ୍ନାନାରସୋପେତା ମୋହଵୃଦ୍ଧିକରା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ପଉତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ନିକଟରେ ଥିଲେ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମୋ ମୋହ ଦିନକୁଦିନ ବଢ଼ାଇଲା।
କଦାଚିତ୍ସୁଖମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କଦାଚିଦ୍ଦୁଃଖମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁତ୍ରେଷୁ ରୋଗଜନିତଂ ଦେହସନ୍ତାପକାରକମ୍
କେବେ କେବେ ସୁଖ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, କେବେ କେବେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଃଖ ଆସୁଥିଲା—ପୁଅମାନେ ରୋଗରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୋ ଦେହକୁ ଭି ଭୋଗାଇଲା।
ପରସ୍ପରଂ କଦାଚିତ୍ତୁ ଵିରୋଧୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵା ଵଧୂନାଂ ଚ ତେନ ସନ୍ତାପସମ୍ଭଵଃ
କେବେ କେବେ ପୁଅମାନେ କିମ୍ବା ବୁହାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ହେଉଥିଲା, ତାହାରେ ଘରେ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ୁଥିଲା।
ସୁଖଦୁଃଖାତ୍ମକେ ଘୋରେ ମିଥ୍ଯାଚାରକରେ ଭୃଶମ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପଜନିତେ କ୍ଷୁଦ୍ରେ ମଗ୍ନୋଽହଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରରେ, ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଇଚ୍ଛାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଭାବନାରେ, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡୁବିଗଲି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନଂ ତଥା ଗତମ୍ । ଯୋଷାଭାଵେ ଵିଲୀନୋଽହଂ ଗୃହକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଥା
ମୋ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଭୁଲିଗଲି। ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘର କାମକୁ ଲାଗି ରହିଲି।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତୁ ସଞ୍ଜାତୋ ଭୃଶଂ ମୋହଵିଵର୍ଧକଃ । ଏତେ ମେ ବଲିନଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ନୁଷାଃ ସୁକୁଲସମ୍ଭଵାଃ
ମୋ ମନରେ ଦମ୍ଭ ଉପଜିଲା, ଏହା ମୋ ମୋହକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଲା—'ମୋ ପୁଅମାନେ ବଳବାନ୍, ବୁହାମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଳର' ବୋଲି ଭାବିଲି।
ଏତେ ପୁତ୍ରାଃ ସୁସନ୍ନଦ୍ଧାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ମମ ଵେଶ୍ମସୁ । ଧନ୍ଯାହଂ ଖଲୁ ନାରୀଣାଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନହୋ ଭୃଶମ୍
ଏହି ପୁଅମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଘରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଣାନୀ ମଧ୍ୟରେ ସଉଭାଗ୍ୟବତୀ।
ନାରଦୋଽହଂ ଭଗଵତା ଵଞ୍ଚିତୋ ମାଯଯା କିଲ । ନ କଦାଚିନ୍ମଯାପ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତିତଂ ମନସା କିଲ
ମୁଁ ନାରଦ, ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲି; ଏପରି ଭାବନା କେବେ ମୋ ମନରେ ଆସିନଥିଲା।
ରାଜପତ୍ନୀ ଶୁଭାଚାରା ବହୁପୁତ୍ରା ପତିଵ୍ରତା । ଧନ୍ଯାହଂ କିଲ ସଂସାରେ କୃଷ୍ଣୈଵଂ ମୋହିତସ୍ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ରାଜପତ୍ନୀ, ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଅନେକ ପୁଅ ଥିବା, ପତିଭକ୍ତା ଥିଲି; ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି—ଏଭଳି ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି, ହେ କୃଷ୍ଣ।
ଅଥ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ କାମଂ ଦୂରଦେଶାଧିପୋ ମହାନ୍ । ଅରାତିଭାଵମାପନ୍ନଃ ପତିନା ସହ ମାନଦ
ତାପରେ ଏକ ଦୂର ଦେଶର ବଡ଼ ରାଜା ମୋ ପତିଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିଲେ, ହେ ମାନ୍ୟବାନ।
କୃତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମାଯୋଗଂ ରଥୈଶ୍ଚ ଵାରଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ଆଜଗାମ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ପୁରେ ଯୁଦ୍ଧମଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ରାଜା ଅନେକ ସେନା, ରଥ ଓ ହାତୀ ନେଇ, କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜ ନଗରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଲେ।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ନଗରଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ସୈନ୍ଯଯୁତେନ ଚ । ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ନିର୍ଗତା ନଗରାତ୍ତଦା
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ନଗରକୁ ଘେରି ରଖିଲେ। ତାପରେ ମୋ ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ନଗରରୁ ବାହାରିଗଲେ।