ଵରଂ ଵିଷଧରଃ ସର୍ପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ମନୋହରମ୍ । ଅଶ୍ରୋତ୍ରୋଽପି ମୁଦଂ ଯାତି ଧିକ୍ସକର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମାନଵାନ୍
ବିଷ ଧରିଥିବା ସାପ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କାନ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ କାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଲାଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ବାଲୋଽପି ସୁସ୍ଵରଂ ଗେଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଦିତମାନସଃ । ଜାଯତେ କିନ୍ତୁ ତେ ଵୃଦ୍ଧା ନ ଜାନନ୍ତି ଧିଗସ୍ତୁ ତାନ୍
ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ପିତା ମେ କିଂ ନ ଜାନାତି ନାରଦସ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ ବତ । ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସାମଗୋ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ସମଃ
ମୋ ପିତା କାହିଁକି ନାରଦଙ୍କର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ? ତିନି ଲୋକରେ ସାମଗୀତିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ ।
ତସ୍ମାଦସୌ ମଯା ନୂନଂ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସମାଗମାତ୍ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଛାପଵଶାଜ୍ଜାତୋ ଵାନରାସ୍ଯୋ ଗୁଣାକରଃ
ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି । ପରେ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ବାନରମୁଖୀ ହୋଇଗଲେ ।
କିନ୍ନରା ନ ପ୍ରିଯାଃ କସ୍ଯ ଭଵନ୍ତି ତୁରଗାନନାଃ । ଗାନଵିଦ୍ଯାସମାଯୁକ୍ତାଃ କିଂ ମୁଖେନ ଵରେଣ ହ
ଘୋଡ଼ାମୁଖୀ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିଏ ସେମାନେକୁ ପ୍ରିୟ ମାନେନି ? ବରର ମୁହଁର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କି କାମର ?
ପିତରଂ ବ୍ରୂହି ମେ ମାତର୍ଵୃତୋଽଯଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମାଗ୍ରହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହି ତସ୍ମୈ ଚ ମାଂ ମୁଦା
ମା, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କହ, ଏହି ମହାମୁନିକୁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଛି । ତେଣୁ ତୁମେ ଆଗ୍ରହ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ପୁତ୍ର୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଆଗ୍ରହଂ ସୁନ୍ଦରୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁତାଯା ନାରଦେ ମୁନୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ । ଝିଅ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଯେତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଜାଣି ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ ।
ଵିଵାହଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ଶୁଭେ ଦିନେ । ମୁନିନା ସ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଵୃତୋଽସୌ ମନସାନଯା
ହେ ରାଜା, ଶୁଭ ଦିନରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ । ସେ ମନରେ ଯାହାକୁ ବାଛିଛନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞ୍ଯା ସଞ୍ଜଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଚକାର ଵିଥିଵତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଧିଂ ଵୈଵାହିକଂ ତତଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏଭଳି ରାଣୀଙ୍କ ଆବେଦନରେ, ରାଜା ସଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ବିବାହ ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ ।
ଏଵଂ ଦାରଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଵାନରାସ୍ଯଃ ପରନ୍ତପ । ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ମନସା ଦହ୍ଯମାନେନ ଚାନ୍ଵହମ୍
ଏଭଳି ଘରସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ବାନରମୁଖ ଥିଲି, ଦିନକୁ ଦିନ ମନ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲି, ସେଠାରେ ରହିଲି ।
ଯଦାଽଽଗଚ୍ଛଦ୍ରାଜସୁତା ସେଵାର୍ଥଂ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଅଭଵଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତସ୍ତଦାହଂ ଵାନରାନନଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜକୁମାରୀ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବାନରମୁଖ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଥିଲି ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାମ୍ବୁଜା । ଶୋକଂ ଵାନରଵକ୍ତ୍ରତ୍ଵାନ୍ନ ଚକାର କଦାଚନ
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଖିଲିଥାଏ, ବାନରମୁଖ ଦେଖି କେବେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି ବୋଲି ଦେଖାଇନଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ସହସା ପର୍ଵତୋ ମୁନିଃ । କୁର୍ଵଂସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାଂ ସମୁପାଗତଃ
ଏଭଳି ସମୟ ବିତିବା ସହସା ପର୍ବତ ମୁନି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସି, ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ ।
ମଯାତିମାନିତଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ପୂଜିତଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ଆସୀନ ଆସନେ ଦିଵ୍ଯେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଂ ଦୁଃଖିତୋ ହ୍ଯଭୂତ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କରିଲି । ସେ ଦିବ୍ୟ ଆସନରେ ବସି, ମୋତେ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
କୃତଦାରଂ ଵାନରାସ୍ଯଂ ଦୀନଂ ଚିନ୍ତାତୁରଂ ଭୃଶମ୍ । ଦଯାଵାନ୍ମାମୁଵାଚେଦଂ ପର୍ଵତୋ ମାତୁଲଂ କୃଶମ୍
ମୋତେ ବିବାହିତ, ବାନରମୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖି, ଦୟାଶୀଳ ପର୍ବତ ମୁନି ତାଙ୍କର ଭାଗିନା ମୋତେ କହିଲେ ।
ମଯା ନାରଦ କୋପାତ୍ତ୍ଵଂ ଶପ୍ତୋଽସି ମୁନିସତ୍ତମ । ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ନିଶାମଯ
ନାରଦ, ମୁଁ ରାଗରେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲି । ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ଶାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରୁଛି, ଶୁଣ ।
ଭଵ ତ୍ଵଂ ଚାରୁଵଦନୋ ମମ ପୁଣ୍ଯେନ ନାରଦ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୁତାଂ ଚିତ୍ତେ କୃପା ଜାତା ମମାଧୁନା
ମୋର ପୁଣ୍ୟରେ, ନାରଦ, ତୁମେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୁଖ ହେଉ । ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏବେ ଦୟା ଜନ୍ମିଛି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ମଯାପି ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵାସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ଅନୁଗ୍ରହଃ କୃତଃ ସଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ମନକୁ ନମ୍ର କରି, ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି ।
ଭାଗିନେଯ ତଵାପ୍ଯସ୍ତୁ ଗମନଂ ସୁରସଦ୍ମନି । ଶାପସ୍ଯାନୁଗ୍ରହଃ କାମଂ କୃତୋଽଯଂ ପର୍ଵତାଧୁନା
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗିନା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଅ । ପର୍ବତ ଏହି ଶାପର ଅନୁଗ୍ରହ ଏବେ କରିଛନ୍ତି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଜାତୋଽହଂ ଚାରୁଵଦନୋ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ରାଜପୁତ୍ରୀ ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ମାତରଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ତାଙ୍କର କଥାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୁଖ ହେଲି । ରାଜକୁମାରୀ ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ମାତସ୍ତେ ସୁମୁଖୋ ଜାତୋ ଜାମାତା ଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଵଚନାତ୍ପର୍ଵତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମୁକ୍ତଶାପୋ ମୁନେରଭୂତ୍
ମାଆ, ତୁମର ଜାମାତା ଏବେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଛନ୍ତି । ପର୍ବତଙ୍କ କଥାରେ ମୁନି ଆଜି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞ୍ଯା କଥିତଂ ତତ୍ତୁ ରାଜନି । ଯଯୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମୁନିଂ ତତ୍ର ସଞ୍ଜଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂସ୍ତଦା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ଏହା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ । ସଞ୍ଜୟ ତାପରେ ଖୁସିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଧନଂ ସମର୍ପିତଂ ରାଜ୍ଞା ସନ୍ତୁଷ୍ଟେନ ତଦା ମହତ୍ । ମହ୍ଯଂ ଚ ଭାଗିନେଯାଯ ପାରିବର୍ହଂ ମହାତ୍ମନା
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରାଜା ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଧନ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ମୋ ଭାଗିନା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନରୁ ବହୁ ପ୍ରସାଦ ଦେଲେ ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵର୍ତନଂ ଯତ୍ପୁରାତନମ୍ । ମାଯାଯା ବଲମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ହ୍ଯନୁଭୂତଂ ଯଥା ମଯା
ଏହିପରି ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଓ ମୁଁ କିପରି ମାୟାର ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା ଅନୁଭବ କଲି, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗ ମାଯାଗୁଣକୃତେଽନୃତେ । ତନୁଭୃତ୍ତୁ ସୁଖୀ ନାସ୍ତି ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ଗୁଣରେ ତିଆରି ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ହୋଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଗତକାଲି ନଥିଲେ, ଆସନ୍ତାକାଲି ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ତଥା ଲୋଭୋ ମତ୍ସରୋ ମମତା ତଥା । ଅହଙ୍କାରୋ ମଦଃ କେନ ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ମହାବଲାଃ
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ମମତା, ଅହଂକାର ଓ ମଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଜୟ ଦୁଷ୍ଟଗୁଣକୁ କିଏ କେବେ ଜିତିପାରିଛି?
ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯ ଇମେ କିଲ । କାରଣଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଦେହସମ୍ଭଵେ ସର୍ଵଥା ମୁନେ
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍—ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ସବୁ ଜୀବର ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତିର ମୂଳ କାରଣ, ମୁନି।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ଵ୍ଯାସ ଵନେଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ । ଗଚ୍ଛନ୍ହାସ୍ଯଵିନୋଦେନ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵଂ ଗମିତଃ କ୍ଷଣାତ୍
କେତେବେଳେ ମୁଁ ବନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଘୁରୁଥିଲି, ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ ମୁଁ ହଠାତ୍ ଜଣେ ଜିଅର ରୂପ ନେଇଥିଲି।
ରାଜପତ୍ନୀତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ମାଯାବଲଵିମୋହିତଃ । ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରସୂତା ବହଵୋ ଗେହେ ତସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ହ
ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ହେଲି ଓ ସେଠାରେ ଅନେକ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ସାଧୋ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ଵଚନଂ କିଲ । କଥଂ ନାରୀତ୍ଵମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ମୁନେ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭୃଶମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ସାଧୁ, ତୁମ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି ମୋର ଏକ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଲା—ତୁମେ ଏତେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ହୋଇ କିପରି ଜଣେ ଜିଅ ହେଲେ?