ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ମାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତୀ ଭୃଶାତୁରା । ମାତରଂ ପ୍ରାହ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମଯି ସା କୃତନିଶ୍ଚଯା
ନାରଦ କହିଲେ — ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦମୟନ୍ତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ, ସୁନ୍ଦର ଦେହଯୁକ୍ତା ଥିବା ସେ, ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ମୋ ବିଷୟରେ ସେ ଆଗରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି ।'
କିଂ ମୁଖେନ ଚ ରୂପେଣ ମୂର୍ଖସ୍ଯ ଚ ଧନେନ କିମ୍ । କିଂ ରାଜ୍ଯେନାଵିଦଗ୍ଧସ୍ଯ ରସମାର୍ଗାଵିଦୋଽସ୍ଯ ଚ
ମୁହଁର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କି କାମର ? ମୂର୍ଖଙ୍କ ଧନ କି କାମର ? ଜଣେ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଲେ କଣ ଲାଭ ? ଯିଏ ରସର ମାର୍ଗ ଜାଣେନି, ସେଠି କ'ଣ ମୂଲ୍ୟ ?
ହରିଣ୍ଯୋଽପି ଵନେ ଧନ୍ଯା ଯା ନାଦେନ ଵିମୋହିତାଃ । ମାତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଧିଙ୍ମୂର୍ଖାନ୍ମାନୁଷାନ୍ଭୁଵି
ମା, ଜଙ୍ଗଲର ହରିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଜୀବନ ଦେଇଦିଅନ୍ତି । ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୂର୍ଖ ମଣିଷମାନେ ଲାଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ନାରଦୋ ଵେତ୍ତି ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ମାତଃ ସପ୍ତସ୍ଵରାତ୍ମିକାମ୍ । ତୃତୀଯଃ କୋଽପି ନୋ ଵେଦ ଶିଵାଦନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍କିଲ
ମା, ନାରଦ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଜାଣନ୍ତି, ଯାହା ସାତଟି ସ୍ୱରରେ ଗଠିତ । ଶିବାଠାରୁ ଛାଡ଼ି, ଏହାକୁ ଆଉ କିଏ ଜାଣେ ? ତୃତୀୟ କେହି ନାହିଁ ।
ମୂର୍ଖେଣ ସହ ସଂଵାସୋ ମରଣଂ ତତ୍କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ । ରୂପଵାନ୍ଧନଵାଂସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଗୁଣହୀନୋ ନରଃ ସଦା
ମୂର୍ଖଙ୍କ ସହ ବସିବା ମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ମୃତ୍ୟୁ । ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ, ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେଉଠାରୁ ସଦା ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ ।
ଧିଙ୍ମୈତ୍ରୀଂ ମୂର୍ଖଭୂପାଲେ ଵୃଥା ଗର୍ଵସମନ୍ଵିତେ । ଗୁଣଜ୍ଞେ ଭିକ୍ଷୁକେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵଚନାତ୍ସୁଖଦାଯିନୀ
ଅବିବେକୀ ରାଜାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଲାଜ୍ଜାର କଥା । ଗୁଣବାନ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ମିଠା କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।
ସ୍ଵରଜ୍ଞୋ ଗ୍ରାମଵିତ୍କାମଂ ମୂର୍ଚ୍ଛନାଜ୍ଞାନଭେଦଭାକ୍ । ଦୁର୍ଲଭଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଷ୍ଟରସଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ବଲୋଽପି ଵୈ
ଯିଏ ସ୍ୱର, ଗାଁ, ମୂର୍ଚ୍ଛନାର ଭିନ୍ନତା ଜାଣେ, ସେ ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ । ଯଦିଓ ଦୁର୍ବଳ ହେଉ, ଅଷ୍ଟ ରସ ଜାଣିଥିବା ପୁରୁଷ ତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।
ଯଥା ନଯତି କୈଲାସଂ ଗଙ୍ଗା ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀ । ତଥା ନଯତି କୈଲାସଂ ସ୍ଵରଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ
ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ କୈଳାସକୁ ବହିଯାଏ, ସେପରି ସ୍ୱରଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକ କୈଳାସକୁ ନେଇଯାଏ ।
ସ୍ଵରମାନଂ ତୁ ଯୋ ଵେଦ ସ ଦେଵୋ ମାନୁଷୋଽପି ସନ୍ । ସପ୍ତଭେଦଂ ନ ଯୋ ଵେଦ ସ ପଶୁଃ ସୁରରାଡପି
ଯିଏ ସ୍ୱରର ମାନ ଜାଣେ, ସେ ଦେବତା, ଯଦିଓ ମଣିଷ । ଯିଏ ସାତଟି ଭିନ୍ନତା ଜାଣେନି, ସେ ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପଶୁ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛନାତାନମାର୍ଗଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋଦଂ ନ ଯାତି ଯଃ । ସ ପଶୁଃ ସର୍ଵଥା ଜ୍ଞେଯୋ ହରିଣାଃ ପଶଵୋ ନ ହି
ଯିଏ ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଓ ତାନର ମାର୍ଗ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେନି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପଶୁ । ହରିଣମାନେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ପଶୁ ନୁହେଁ ।
ଵରଂ ଵିଷଧରଃ ସର୍ପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ମନୋହରମ୍ । ଅଶ୍ରୋତ୍ରୋଽପି ମୁଦଂ ଯାତି ଧିକ୍ସକର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମାନଵାନ୍
ବିଷ ଧରିଥିବା ସାପ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କାନ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ କାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଲାଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ବାଲୋଽପି ସୁସ୍ଵରଂ ଗେଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଦିତମାନସଃ । ଜାଯତେ କିନ୍ତୁ ତେ ଵୃଦ୍ଧା ନ ଜାନନ୍ତି ଧିଗସ୍ତୁ ତାନ୍
ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ପିତା ମେ କିଂ ନ ଜାନାତି ନାରଦସ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ ବତ । ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସାମଗୋ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ସମଃ
ମୋ ପିତା କାହିଁକି ନାରଦଙ୍କର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ? ତିନି ଲୋକରେ ସାମଗୀତିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ ।
ତସ୍ମାଦସୌ ମଯା ନୂନଂ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସମାଗମାତ୍ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଛାପଵଶାଜ୍ଜାତୋ ଵାନରାସ୍ଯୋ ଗୁଣାକରଃ
ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି । ପରେ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ବାନରମୁଖୀ ହୋଇଗଲେ ।
କିନ୍ନରା ନ ପ୍ରିଯାଃ କସ୍ଯ ଭଵନ୍ତି ତୁରଗାନନାଃ । ଗାନଵିଦ୍ଯାସମାଯୁକ୍ତାଃ କିଂ ମୁଖେନ ଵରେଣ ହ
ଘୋଡ଼ାମୁଖୀ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିଏ ସେମାନେକୁ ପ୍ରିୟ ମାନେନି ? ବରର ମୁହଁର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କି କାମର ?
ପିତରଂ ବ୍ରୂହି ମେ ମାତର୍ଵୃତୋଽଯଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମାଗ୍ରହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହି ତସ୍ମୈ ଚ ମାଂ ମୁଦା
ମା, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କହ, ଏହି ମହାମୁନିକୁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଛି । ତେଣୁ ତୁମେ ଆଗ୍ରହ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ପୁତ୍ର୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଆଗ୍ରହଂ ସୁନ୍ଦରୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁତାଯା ନାରଦେ ମୁନୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ । ଝିଅ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଯେତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଜାଣି ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ ।
ଵିଵାହଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ଶୁଭେ ଦିନେ । ମୁନିନା ସ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଵୃତୋଽସୌ ମନସାନଯା
ହେ ରାଜା, ଶୁଭ ଦିନରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ । ସେ ମନରେ ଯାହାକୁ ବାଛିଛନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞ୍ଯା ସଞ୍ଜଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଚକାର ଵିଥିଵତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଧିଂ ଵୈଵାହିକଂ ତତଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏଭଳି ରାଣୀଙ୍କ ଆବେଦନରେ, ରାଜା ସଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ବିବାହ ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ ।
ଏଵଂ ଦାରଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଵାନରାସ୍ଯଃ ପରନ୍ତପ । ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ମନସା ଦହ୍ଯମାନେନ ଚାନ୍ଵହମ୍
ଏଭଳି ଘରସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ବାନରମୁଖ ଥିଲି, ଦିନକୁ ଦିନ ମନ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲି, ସେଠାରେ ରହିଲି ।
ଯଦାଽଽଗଚ୍ଛଦ୍ରାଜସୁତା ସେଵାର୍ଥଂ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଅଭଵଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତସ୍ତଦାହଂ ଵାନରାନନଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜକୁମାରୀ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବାନରମୁଖ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଥିଲି ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାମ୍ବୁଜା । ଶୋକଂ ଵାନରଵକ୍ତ୍ରତ୍ଵାନ୍ନ ଚକାର କଦାଚନ
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଖିଲିଥାଏ, ବାନରମୁଖ ଦେଖି କେବେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି ବୋଲି ଦେଖାଇନଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ସହସା ପର୍ଵତୋ ମୁନିଃ । କୁର୍ଵଂସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାଂ ସମୁପାଗତଃ
ଏଭଳି ସମୟ ବିତିବା ସହସା ପର୍ବତ ମୁନି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସି, ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ ।
ମଯାତିମାନିତଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ପୂଜିତଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ଆସୀନ ଆସନେ ଦିଵ୍ଯେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଂ ଦୁଃଖିତୋ ହ୍ଯଭୂତ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କରିଲି । ସେ ଦିବ୍ୟ ଆସନରେ ବସି, ମୋତେ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
କୃତଦାରଂ ଵାନରାସ୍ଯଂ ଦୀନଂ ଚିନ୍ତାତୁରଂ ଭୃଶମ୍ । ଦଯାଵାନ୍ମାମୁଵାଚେଦଂ ପର୍ଵତୋ ମାତୁଲଂ କୃଶମ୍
ମୋତେ ବିବାହିତ, ବାନରମୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖି, ଦୟାଶୀଳ ପର୍ବତ ମୁନି ତାଙ୍କର ଭାଗିନା ମୋତେ କହିଲେ ।
ମଯା ନାରଦ କୋପାତ୍ତ୍ଵଂ ଶପ୍ତୋଽସି ମୁନିସତ୍ତମ । ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ନିଶାମଯ
ନାରଦ, ମୁଁ ରାଗରେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲି । ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ଶାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରୁଛି, ଶୁଣ ।
ଭଵ ତ୍ଵଂ ଚାରୁଵଦନୋ ମମ ପୁଣ୍ଯେନ ନାରଦ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୁତାଂ ଚିତ୍ତେ କୃପା ଜାତା ମମାଧୁନା
ମୋର ପୁଣ୍ୟରେ, ନାରଦ, ତୁମେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୁଖ ହେଉ । ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏବେ ଦୟା ଜନ୍ମିଛି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ମଯାପି ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵାସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ଅନୁଗ୍ରହଃ କୃତଃ ସଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ମନକୁ ନମ୍ର କରି, ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି ।
ଭାଗିନେଯ ତଵାପ୍ଯସ୍ତୁ ଗମନଂ ସୁରସଦ୍ମନି । ଶାପସ୍ଯାନୁଗ୍ରହଃ କାମଂ କୃତୋଽଯଂ ପର୍ଵତାଧୁନା
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗିନା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଅ । ପର୍ବତ ଏହି ଶାପର ଅନୁଗ୍ରହ ଏବେ କରିଛନ୍ତି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଜାତୋଽହଂ ଚାରୁଵଦନୋ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ରାଜପୁତ୍ରୀ ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ମାତରଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ତାଙ୍କର କଥାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୁଖ ହେଲି । ରାଜକୁମାରୀ ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।