ପର୍ଵତସ୍ତୁ ଗତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନଗରାଦ୍ଵିମନା ଭୃଶମ୍ । ଅହଂ ଵାନରଵକ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ସଞ୍ଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି
ପର୍ବତ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସହର ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ମୁଁ ବାନରମୁଖ ହୋଇ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏମିତି ହେଇଗଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଵାନରଂ କ୍ରୂରଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଵିଲକ୍ଷଣା । ଵିମନାତୀଵ ସଞ୍ଜାତା ଵୀଣାଶ୍ରଵଣଲାଲସା
ମୋତେ କ୍ରୁର ବାନର ଦେଖି ରାଜକୁମାରୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତତଃ କିମଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥଂ ଶାପାନ୍ନିଵର୍ତିତଃ । ମାନୁଷାସ୍ଯଃ ପୁନର୍ଜାତୋ ଭଵାନ୍ବ୍ରୂହି ଯଥାଵିଧି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ କଣ ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ? କିପରି ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? କିପରି ପୁଣି ମଣିଷ ମୁହଁ ପାଇଲେ, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।
ପର୍ଵତଃ କ୍ଵ ଗତୋ ଭୂଯଃ ସଙ୍ଗମୋ ଯୁଵଯୋରଭୂତ୍ । କଦା କୁତ୍ର କଥଂ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦସ୍ଵ ହ
ପର୍ବତ କେଉଁଠି ଗଲେ? ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ପୁଣି ମିଶିଲେ କି? କେବେ, କେଉଁଠି, କିପରି? ସବୁ କଥା ଖୁବ୍ ଭଲଭାବେ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କିଂ ବ୍ରଵୀମି ମହାଭାଗ ମାଯାଯାଶ୍ଚରିତଂ ମହତ୍ । ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ତତ୍ର ପର୍ଵତେ ରୁଷିତେ ଗତେ
ନାରଦ କହିଲେ—ମହାଭାଗ, ମାୟାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କଣ କହିବି? ପର୍ବତ ରାଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
ପୁନଃ ସେଵାପରାତ୍ଯର୍ଥଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ମମାଭଵତ୍ । ଗତେଽଥ ପର୍ଵତେ କାମଂ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଦ୍ମନି
ପର୍ବତ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜକୁମାରୀ ମୋ ସେବାରେ ଅତି ଲାଗିଗଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ସେଠାରେ ଘରେ ରହିଲି।
ଅହଂ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତୋ ଦୀନସ୍ତଥା ଵାନରଵନ୍ମୁଖଃ । ଵିଶେଷେଣ ତୁ ଚିନ୍ତାର୍ତଃ କିଂ ମେ ସ୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ବାନରମୁଖ ହୋଇ, ବିଶେଷ ଚିନ୍ତାରେ ଥିଲି—'ମୋ ସହ କଣ ହେବ?' ବୋଲି ଭାବିଥିଲି।
ସଞ୍ଜଯୋଽଥ ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରକଟଯୌଵନାମ୍ । ଵିଵାହାର୍ଥେ ରାଜସୁତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସଚିଵଂ ତଦା
ତାପରେ ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଯୌବନର ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ବିବାହ ପାଇଁ ରାଜକୁମାରୀ ବିଷୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଵିଵାହକାଲଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁତାଯା ମମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯୋଗ୍ଯଂ ଵରଂ ମମ ବ୍ରୂହି ରାଜପୁତ୍ରଂ ସୁସମ୍ମତମ୍
ମୋ ଝିଅର ବିବାହ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି। ଏହି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମ୍ମତି ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ନାମ କହ।
ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଶୂରଂ ସୁକୁଲସମ୍ଭଵମ୍ । ଵିଵାହଂ ଵିଧିଵତ୍ପୁତ୍ର୍ଯାଃ କରୋମି କିଲ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ରୂପ, ଦାୟାଳୁତା ଓ ଗୁଣରେ ଯେଉଁଠି ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଏମିତି ଏକ ବରକୁ ନିର୍ବାଚନ କରି, ମୁଁ ମୋ ଝିଅର ବିବାହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।
ପ୍ରଧାନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ ରାଜପୁତ୍ରା ହ୍ଯନେକଶଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ଭୁଵି ପୁତ୍ର୍ଯାସ୍ତେ ଯୋଗ୍ଯାଃ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ, ରାଜା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଓ ତୁମ ଝିଅ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯସ୍ମିନ୍ ରୁଚିସ୍ତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତମାହୂଯ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ । ଦେହି କନ୍ଯାଂ ଧନଂ ଭୂରି ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂଯୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଝିଅ ଯେଉଁ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚାହେ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଅ, ଏବଂ ବହୁତ ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଦିଅ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପିତୁଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତୀ ତଦା ନୃପମ୍ । ଧାତ୍ର୍ଯା ମୁଖେନ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞା ତମୁଵାଚ ରହଃ ସ୍ଥିତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ବାପାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ଧାତ୍ରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ।
ଧାତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ଦମଯନ୍ତୀ ମହାରାଜ ପୁତ୍ରୀ ତେ ମାମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ପିତରଂ ବ୍ରୂହି ଧାତ୍ରେଯି ଵଚନାନ୍ମେ ସୁଖାନ୍ଵିତମ୍
ଧାତ୍ରୀ କହିଲେ, ମହାରାଜ, ତୁମ ଝିଅ ଦମୟନ୍ତୀ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଛନ୍ତି— 'ମୋର ଏହି ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥା ବାପାଙ୍କୁ କୁହ।'
ମଯା ଵୃତୋଽଥ ମେଧାଵୀ ନାରଦୋ ମହତୀଯୁତଃ । ନାଦମୋହିତଯା କାମଂ ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ପ୍ରିଯୋ ମମ
'ମୁଁ ମହାଗୁଣୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନାରଦଙ୍କୁ ବର୍ଚ୍ଛି; ମୁଁ କାମରେ ମୁହଁ ହୋଇନି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।'
କୁରୁ ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ତାତ ଵିଵାହଂ ମୁନିନା ସହ । ନାନ୍ଯଂ ଵରିଷ୍ଯେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାରଦଂ ତୁ ପତିଂ ଵିନା
'ବାପା, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ନାରଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କାହାକୁ ବରିବି ନାହିଁ।'
ମଗ୍ନାହଂ ନାଦସିନ୍ଧୌ ଵୈ ନକ୍ରହୀନେ ରସାତ୍ମକେ । ଅକ୍ଷାରେ ସୁଖସମ୍ପୂର୍ଣେ ତିମିଙ୍ଗିଲଵିଵର୍ଜିତେ
'ମୁଁ ନାରଦ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ହୋଇଅଛି, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ମଗର ନାହିଁ, ସାର ଭରପୂର, ଅବିନାଶୀ, ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ମାଛ ନାହିଁ।'
; ନାରଦସ୍ଯ ମାଯାଦମଯନ୍ତ୍ଯା ସହ ଵିଵାହଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ତତ୍ପୁତ୍ର୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଧାତ୍ରୀମୁଖାତ୍ତତଃ । ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରୋଵାଚ କୈକେଯୀଂ ସମୀପସ୍ଥାଂ ସୁଲୋଚନାମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ଝିଅର କଥା ଧାତ୍ରୀ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପାଖରେ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ଯଦୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ କାନ୍ତେ ଧାତ୍ର୍ଯା ତତ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଵୃତୋଽଯଂ ନାରଦଃ କାମଂ ମୁନିର୍ଵାନରଵକ୍ତ୍ରଭାକ୍
ରାଜା କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ଧାତ୍ରୀ ଯେଉଁ କଥା କହିଛି, ସେ ତୁମେ ଶୁଣିଛ; ଦମୟନ୍ତୀ ନାରଦଙ୍କୁ, ମନ୍ଦ୍ରିଲ ମୁହଁ ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ, ବର୍ଚ୍ଛିଛନ୍ତି।'
କିମିଦଂ ଚିନ୍ତିତଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ବୁଦ୍ଧିହୀନଂ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । କଥମସ୍ମୈ ମଯା ଦେଯା କନ୍ଯା ହରିମୁଖାଯ ସା
'ମୋ ଝିଅ କେମିତି ଏମିତି ଅବିବେକି ଓ ଅବିଚାର କାମ କଲେ? ମୁଁ କିପରି ମୋ ଝିଅକୁ ଏହି ବାନରମୁଖୀଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି?'
କ୍ଵାସୌ ଭିକ୍ଷୁଃ କୁରୂପଃ କ୍ଵ ଦମଯନ୍ତୀ ମମାତ୍ମଜା । ଵିପରୀତମିଦଂ କାର୍ଯଂ ନ ଵିଧେଯଂ କଦାଚନ
'ସେ ଅସୁନ୍ଦର ଭିକାରି କେଉଁଠି, ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ଦମୟନ୍ତୀ କେଉଁଠି? ଏହା ସଠିକ୍ କାମ ନୁହେଁ, କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ତାମେକାନ୍ତେ ସୁକେଶାନ୍ତେ ନିଵାରଯ ହଠାତ୍ସୁତାମ୍ । ଯୁକ୍ତ୍ଯା ମୁନିରତାଂ ମୁଗ୍ଧାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵୃଦ୍ଧାନୁସାରଯା
'ଗୁପ୍ତରେ, ମୃଦୁ କଥାରେ, ମୁନିରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ଏହି ନିର୍ମଳ ଝିଅକୁ ବୁଝାଇବା; ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଯେମିତି କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଯୁକ୍ତି ଦେଖାଇ ରଖ।'
ଇତି ଭର୍ତୃଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନନୀ ତାମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଚ ତେ ରୂପଂ ମୁନିଃ କ୍ଵାସୌ ଵାନରାସ୍ଯୋଽଧନଃ ପୁନଃ
ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଝିଅକୁ କହିଲେ, 'ସେ ମୁନି କେଉଁଠି, ତାଙ୍କର ରୂପ କେମିତି? ସେ ବାନରମୁଖୀ ଓ ଗରିବ।'
କଥଂ ମୋହମଵାପ୍ତାସି ଭିକ୍ଷୁକେ ଚତୁରା ପୁନଃ । ଲତାକୋମଲଦେହା ତ୍ଵଂ ଭସ୍ମରୂକ୍ଷତନୁସ୍ତ୍ଵଯମ୍
'ତୁମେ ଚତୁର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ଭିକାରି ପାଇଁ କିପରି ମୁହଁ ହେଲୁ? ତୁମେ ଲତା ପରି କୋମଳ, ସେ ତ ଛାଇଁ ଲଗା ଓ ରୁକ୍ଷ ଦେହ।'
ଵାର୍ତା ଵାନରଵକ୍ତ୍ରେଣ କଥଂ ଯୁକ୍ତା ତଵାନଘେ । କା ପ୍ରୀତିଃ କୁତ୍ସିତେ ପୁଂସି ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଚିସ୍ମିତେ
'ହେ ନିର୍ମଳେ, ବାନରମୁଖୀ ସହିତ ତୁମ ସମ୍ପର୍କ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ? ଏମିତି ଘୃଣିତ ପୁରୁଷ ପାଇଁ କେଉଁ ଭଳି ପ୍ରେମ ହେବ? ହସୁଥିବା ଶୁଭ୍ରମୁଖୀ, କିପରି ଭଲପାଇପାରିବ?'
ଵରସ୍ତେ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସ୍ତୁ ମା କୁରୁ ତ୍ଵଂ ଵୃଥା ହଠମ୍ । ପିତା ତେ ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାତ୍ରୀମୁଖାଦ୍ଵଚଃ
'ତୁମ ବର ରାଜପୁତ୍ର ହେଉ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଜିଦ୍ ରଖନି। ଧାତ୍ରୀ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ବାପା ଦୁଃଖ ପାଇବେ।'
ଲଗ୍ନାଂ ବୁବୂଲଵୃକ୍ଷେଣ କୋମଲାଂ ମାଲତୀଲତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ଯ ମନଃ ଖେଦଂ ଚତୁରସ୍ଯ ନ ଗଚ୍ଛତି
'କୋମଳ ମଲତୀ ଲତା ବିଷ ଉଡ଼ିଆ ଗଛରେ ଲଗିଲା ବୋଲି ଦେଖି, କେଉଁ ଚତୁର ମନୁଷ୍ୟର ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ?'
ଦାସେରକାଯ ତାମ୍ବୂଲୀଦଲାନି କୋମଲାନି କଃ । ଦଦାତି ଭକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ମୂର୍ଖୋଽପି ଧରଣୀତଲେ
'କିଏ କୋମଳ ତାମ୍ବୁଳ ପତ୍ର ଏକ ଦାସକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇପାରିବ? ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିବେ ନାହିଁ।'
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵାଂ କରସଂଲଗ୍ନାଂ ନାରଦସ୍ଯ ସମୀପତଃ । ଵିଵାହେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ କସ୍ଯ ଚେତୋ ନ ଦହ୍ଯତି
ତୁମେ ବିବାହ ସମୟରେ ନାରଦଙ୍କ ସହ ହାତ ଧରିଥିବାକୁ ଦେଖି, କାହାର ହୃଦୟ ଜଳିଯିବ ନାହିଁ ?
କୁମୁଖେନ ସମଂ ଵାର୍ତା ନ ରୁଚିଂ ଜନଯତ୍ଯତଃ । ଆମୃତେସ୍ତୁ କଥଂ କାଲଃ କ୍ଷପିତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାମୁନା
ଯାହାର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କଥା ହେବାରେ କେଉଁସି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ । ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ସମାନ, ସେଠି ବିଷ ସମାନ ଜଣେ ସହିତ କିପରି ସମୟ କାଟିପାରିବ ?