ଅଧ୍ଯାପନାଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ନିଵାସିତଃ । କର୍ଣଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଜାତମାତ୍ରଃ ଶିଶୁର୍ଯଦା
ସେଠାରେ ରାଜକୁମାରମାନେଙ୍କୁ ପଢାଇବା ପାଇଁ ଡ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ରହିଲେ; କର୍ଣ୍ଣ, କୁନ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଛାଡିଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ସୂତେନ ପାଲିତୋ ନଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚାଧିରଥେନ ହ । ଦୁର୍ଯୋଧନପ୍ରିଯଶ୍ଚାଭୂତ୍କର୍ଣଃ ଶୂରତମସ୍ତଥା
ସେ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଅଧିରଥ ନଦୀ ତୀରେ ଲାଲନା-ପାଳନ କଲେ; କର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ ଓ ଅତି ସାହସୀ ଥିଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଵିରୋଧୋଽଭୂଦ୍ଭୀମଦୁର୍ଯୋଧନାଦିଷୁ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ କ୍ଲେଶଂ ପୁତ୍ରେଷୁ ତେଷୁ ଚ
ଭୀମ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମ ନେଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭାବି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ନିଵାସଂ କଲ୍ପଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଵିରୋଧଶମନାଯୈଵ ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ
ସେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ନଗର ଵାରଣାବତରେ ରହିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଏହା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ରୋହାଜ୍ଜତୁଗୃହାଣି ଵୈ । କାରିତାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ପ୍ରେଷ୍ଯ ମିତ୍ରଂ ପୁରୋଚନମ୍
ସେଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଚତୁର୍ୟ ଭାବେ ଜତୁ ଘର ତିଆରି କରାଇଲେ; ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ପୁରୋଚନକୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜତୁଗୃହେ ଦଗ୍ଧାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପୃଥଯା ଯୁତାନ୍ । ପୌତ୍ରଭାଵାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଗ୍ନୋଽହଂ ଵ୍ଯସନାର୍ଣଵେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପୃଥା ଜତୁ ଘରେ ଦହିଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ମୁଁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଗଲି।
ଶୋକାତୁରୋ ଭୃଶଂ ଶୂନ୍ଯେ ଵନେ ପଶ୍ଯନ୍ନହର୍ନିଶମ୍ । ଦୃଷ୍ଟା ମଯୈକଚକ୍ରାଯାଂ ପାଣ୍ଡଵା ଦୁଃଖକର୍ଶିତାଃ
ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବିତ ହୋଇ, ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିନ ରାତି ଘୁଞ୍ଚିଲି; ଏକଚକ୍ରାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଶିର୍ଷିତ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖିଲି।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟମନାଶ୍ଚାହଂ ଜାତଃ ପାର୍ଥାନ୍ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ । ପ୍ରେରିତାସ୍ତେ ମଯା ତୂର୍ଣଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରତି
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଖୁସି ହେଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନଗରକୁ ପଠାଇଲି।
ତେ ଗତାସ୍ତତ୍ର ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିପ୍ରଵେଷଧରାଃ କୃଶାଃ । ମୃଗଚର୍ମପରୀଧାନାଃ ସଭାଯାଂ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଶିର୍ଷିତ, ଶରୀରରେ ଶୁଷ୍କ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସଭାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ପରାକ୍ରମଂ ଜିଷ୍ଣୁଃ ସ ଜିତ୍ଵା ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାମ୍ । ଚକ୍ରୁର୍ଵିଵାହଂ ମାନିନ୍ଯା ପଞ୍ଚୈଵ ମାତୃଵାକ୍ଯତଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଜିତିଲେ; ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ମାନିନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵାହଂ ତେଷାଂ ତୁ ମୁଦିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ତଦା । ତତୋ ନାଗାହ୍ଵଯେ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାଞ୍ଚାଲୀସହିତା ମୁନେ
ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖି, ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲି; ପରେ, ମୁନି, ସେମାନେ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ସହିତ ନାଗାହ୍ୱୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିଵାସଂ ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ କଲ୍ପିତମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵସୁଦେଵସୁତେନ ଵୈ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ବସୁଦେବପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ରହିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ତର୍ପିତଃ ପାଵକସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଜିଷ୍ଣୁନା । ରାଜସୂଯଃ କୃତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତଦାହଂ ମୁଦିତୋଽଭଵମ୍
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ହେଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ମୁଁ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵିଭଵଂ ତେଷାଂ ତଥା ମଯକୃତାଂ ସଭାମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽତିସନ୍ତପ୍ତୋ ଦୁରୋଦରମଥାକରୋତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ଏତେ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ମାୟାଙ୍କ ତିଆରି ସଭା ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭିତରେ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବି, ଦୁଷ୍ଟ ଯୋଜନା କଲେ।
ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଵେଦୀ ଶକୁନିରନକ୍ଷଜ୍ଞଶ୍ଚ ଧର୍ମଜଃ । ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ଯାଜ୍ଞସେନୀ ଚ କ୍ଲେଶିତା
ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଶକୁନି ଖେଳିଲେ, ଧର୍ମଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚଳ ଜାଣିନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ଯାଜ୍ଞସେନୀ ହରାଇ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ଵନେ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତେ ଵିଵାସିତାଃ । ପାଞ୍ଚାଲୀସହିତାସ୍ତେନ ଦୁଃଖଂ ମେ ଜନିତଂ ଭୃଶମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ବାରୋଟି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ; ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି।
ଏଵଂ ନାରଦ ସଂସାରେ ସୁଖଦୁଃଖାତ୍ମକେ ଭୃଶମ୍ । ନିମଗ୍ନୋଽହଂ ଭ୍ରମେଣୈଵ ଜାନନ୍ ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ନାରଦ, ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଖୁବ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିଲିନ ହୋଇ ରହିଛି; ମୁଁ ଜଣେଇ ମଧ୍ୟ ଚିରଉପଦେଶକୁ, ଭ୍ରମରେ ପଡି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି।
କୋଽହଂ କସ୍ଯ ସୁତାସ୍ତେଽମୀ କା ମାତା କିଂ ସୁଖଂ ପୁନଃ । ଯେନ ମେ ହୃଦଯଂ ମୋହାଦ୍ଭ୍ରମତୀତି ଦିଵାନିଶମ୍
ମୁଁ କିଏ? ଏମାନେ କାହାର ପୁଅ? କିଏ ମା? ଆଉ କଣ ଆନନ୍ଦ? ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ, ମୋ ହୃଦୟ ଦିନ ରାତି ଚିନ୍ତାରେ ଭୈଁ ଚାଲିଥାଏ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ସନ୍ତୋଷୋ ନାଧିଗଚ୍ଛତି । ଦୋଲାରୂଢଂ ମନୋ ମେଽତ୍ର ଚଞ୍ଚଲଂ ନ ସ୍ଥିରଂ ଭଵେତ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ସନ୍ତୋଷ ମୋତେ ମିଳୁନାହିଁ। ମୋ ମନ ଅନିଶ୍ଚୟର ଝୁଲାରେ ବାସି, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛି।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ଦେହଂ ମେ ନିଵର୍ତଯ । ତଥା କୁରୁ ଯଥାହଂ ସ୍ଯାଂ ସୁଖିତୋ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଛ। ମୋ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର। ଏଭଳି କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇପାରିବି।
; ଦମଯନ୍ତୀଵିଵାହପ୍ରସ୍ତାଵଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ମେ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ମାମାହ ଚ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛନ୍ତଂ ମୋହକାରଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ନାରଦ ହସି ମୋତେ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଭ୍ରମର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପାରାଶର୍ଯ ପୁରାଣଜ୍ଞ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ସୁନିଶ୍ଚଯମ୍ । ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ଵିନା ମୋହଂ କୋଽପି ନାସ୍ତି ଶରୀରଵାନ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ପାରାଶର ପୁଅ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ନିଶ୍ଚୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ? ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମ ବିନା କୌଣସି ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରଃ ସନକଃ କପିଲସ୍ତଥା । ମାଯଯା ଵେଷ୍ଟିତାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରମନ୍ତି ଭଵଵର୍ତ୍ମନି
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସନକ, କପିଳ — ସମସ୍ତେ ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସଂସାରର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନିନଂ ମାଂ ଜନୋ ଵେତ୍ତି ଭ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ସର୍ଵଲୋକଵତ୍ । ଶୃଣୁ ମେ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଲୋକେ ମୋତେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପରି ଭ୍ରମରେ ଅଛି। ମୋ ପୂର୍ବ ଘଟଣାକୁ ଏବେ ନିଶ୍ଚୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ଦୁଃଖଂ ମଯା ଯଥା ପୂର୍ଵମନୁଭୂତଂ ମହତ୍ତରମ୍ । ସ୍ଵକୃତେନ ଚ ମୋହେନ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଵାସଵୀସୁତ
ବାସବୀର ପୁଅ, ମୁଁ କିପରି ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଭ୍ରମରେ, ଜୀବନୀ ସାଥିର ଆଶାରେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଏହାକୁ କହିବି।
ଏକଦା ପର୍ଵତଶ୍ଚାହଂ ଦେଵଲୋକାନ୍ମହୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଲୋକନାର୍ଥାଯ ଭାରତଂ ଖଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍
ଏକଦା, ପର୍ବତ ଓ ମୁଁ ଦେବଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ଭାରତର ଉତ୍ତମ ଭୂମିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲୁ।
ଭ୍ରମନ୍ତୌ ସହିତାଵୁର୍ଵ୍ଯାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୌ ତୀର୍ଥମଣ୍ଡଲମ୍ । ପାଵନାନି ଚ ସ୍ଥାନାନି ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାଞ୍ଛୁଭାନ୍
ପୃଥିବୀରେ ଦୁଇଜଣେ ଏକସାଥି ଘୁଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦେଖୁଥିଲୁ।
ଶପଥଂ ଦେଵଲୋକାତ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚଲିତୌ ସମଯଂ ଚେମଂ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ନିଶ୍ଚଯେନ ଵୈ
ଦେବଲୋକରେ ପୂର୍ବରୁ ଏକାପରେ ଏକା ଶପଥ କରି, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୁଇଜଣେ ଏକସାଥି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲୁ।
ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଯାଦୃଶୀ ଯସ୍ଯ ଜାଯତେ । ଶୁଭା ଵାପ୍ଯଶୁଭା ଵାପି ନ ଗୋପ୍ତଵ୍ଯା କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମନରେ ଯାହା ଆସେ — ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ — ସେଥିରେ କେବେ ଲୁଚାଇବା ନୁହେଁ, ସବୁବେଳେ କହିବା ଦରକାର।
ଭୋଜନେଚ୍ଛା ଧନେଚ୍ଛାପି ରତୀଚ୍ଛା ଵା ଭଵେଦପି । ଯାଦୃଶୀ ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତେ ତୁ କଥନୀଯା ପରସ୍ପରମ୍
ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା, ଧନର ଆଶା, କିମ୍ବା ରତିର ଇଚ୍ଛା — ମନରେ ଯାହା ଆସେ, ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରତିପାଦ କରିବା ଦରକାର।