ନାନ୍ଧୋ ରାଜାଧିକାରୀ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ମନୋହରମ୍ । ଉତ୍ପାଦଯ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଂ ଵଚନାନ୍ମମ ମାନଦ
ଅନ୍ଧା ଲୋକ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ମାନଦା, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜକନ୍ୟା ସହିତ ମନୋହର ପୁଅ ଜନ୍ମ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ତଦା ମାତ୍ରା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଗଜାହ୍ଵଯେ । ଯାଵଦୃତୁମତୀ ଜାତା କାଶିରାଜସୁତା ମୁନେ
ଏଭଳି ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଗଜାହ୍ୱୟରେ ରହିଲି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀରାଜର କନ୍ୟା ଋତୁମତୀ ହେବ।
ଏକାନ୍ତେ ଶଯନାଗାରେ ପ୍ରାପ୍ତା ସା ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଲଜ୍ଜମାନା ସୁକେଶାନ୍ତା ସ୍ଵଶ୍ଵଶ୍ରୂଵଚନାତ୍ତଦା
ଏକାନ୍ତରେ ଶୟନଗୃହରେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଆସିଲା; ଲଜ୍ଜାରେ ତଳକୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦର କେଶ ଧରି, ନିଜ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆସିଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଜଟିଲଂ ଦାନ୍ତଂ ତାପସଂ ରସଵର୍ଜିତମ୍ । ସା ସ୍ଵେଦଵଦନା ଜାତା ପାଣ୍ଡୁରା ଵିମନା ଭୃଶମ୍
ମୋତେ ଦେଖି—ଜଟାଧାରୀ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଲୋକସାଧାରଣ ରସରୁ ବିରତ—ସେ ଘମରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁ ନେଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଫିକା ହୋଇଗଲା।
କୁପିତୋଽହଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମିନୀଂ ନିଶି ସଙ୍ଗତାମ୍ । ଵେପମାନାଂ ସ୍ଥିତାଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହ୍ଯବ୍ରଵଂ ତାମହଂ ରୁଷା
ରାତିରେ ମୋ ପାଖରେ ଅତ୍ୟାଗ୍ରହଣୀୟ ନାରୀକୁ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ କହିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଯଦି ଗର୍ଵେଣ ପାଣ୍ଡୁଵର୍ଣା ସମାଵୃତା । ଅତସ୍ତେ ତନଯଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁମଧ୍ଯମେ
ଯଦି ତୁମେ ଅଭିମାନରେ ମୋତେ ଦେଖି, ତୁମର ଚେହେରା ଫିକା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ, ସୁନ୍ଦର କମରବାଳି, ତୁମର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଫିକା ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଶି ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଥିତୋଽମ୍ବାଲିକଯା ଯୁତଃ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ନିଶି ନିର୍ଯାତଃ ସ୍ଥାନମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ମାତରମ୍
ଏପରି କହି, ମୁଁ ଏହି ଶୟନଗୃହରେ ଆମ୍ବାଳିକା ସହିତ ରାତି ରହିଲି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେଇ, ମାତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଚାଲିଗଲି।
ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୁତୌ କାଲେ ପ୍ରସୂତାଵନ୍ଧପାଣ୍ଡୁରୌ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ପ୍ରଥିତୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
ପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ଏକ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଏକ ଫିକା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁ, ଦୁଇଜଣ ନାମୀ ହେଲେ।
ମାତା ମେ ଵିମନା ଜାତା ତାଦୃଶୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ ସୁତୌ । ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ମାମାହୂଯ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍
ମୋ ମାତା, ସେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ମୋତେ ଡାକି, ଏପରି କହିଲେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନ ସୁତୌ ଜାତୌ ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯୌ ନ ତାଦୃଶୌ । ଅନ୍ଯଂ ମନୋହରଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୁତ୍ପାଦଯ ମେ ପ୍ରିଯମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନ, ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ମନୋହର ପୁଅ ଦିଅ।
ତଥେତି ସା ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ମୁଦିତା ଜନନୀ ତଦା । ଅମ୍ବିକାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ସୁତାର୍ଥେ କାଲ ଆଗତେ
ମୁଁ 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିଲି, ମାତା ଖୁସି ହେଲେ; ସମୟ ଆସିଲା ପରେ, ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ପୁତ୍ରି ଵ୍ଯାସଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଦ୍ଭୁତମ୍ । କୁରୁଵଂଶସ୍ଯ କର୍ତାରଂ ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ପୁତ୍ରୀ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ, କୁରୁବଂଶର ରଚୟିତା, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋର ମନୋହରୀ।
ଵଧୂର୍ଲଜ୍ଜାନ୍ଵିତା କିଞ୍ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଵଚନଂ ତଦା । ଗତୋଽହଂ ଶଯନାଗାରେ ମାତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନାନ୍ନିଶି
ବଧୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ରାତିରେ ଶୟନଗୃହକୁ ଗଲି।
ଦାସୀ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ରୂପଯୌଵନସଂଯୁତା । ପ୍ରେଷିତାମ୍ବିକଯା ତ୍ଵତ୍ର ଵିଚିତ୍ରାଭରଣାମ୍ବରା
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଦାସୀ, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଭରିଥିବା, ଚମତ୍କାର ଗହଣା ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଆମ୍ବିକା ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ଚନ୍ଦନାରକ୍ତଦେହା ସା ପୁଷ୍ପମାଲାଵିଭୂଷିତା । ଆଯାତା ହାଵସଂଯୁକ୍ତା ସୁକେଶୀ ହଂସଗାମିନୀ
ସେ ଚନ୍ଦନରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଦେହ, ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ହାବଭାବରେ ମନୋହର, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଧରି, ହଂସ ଭଳି ଚାଲି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ପର୍ଯଙ୍କେ ମାଂ ସମାଵେଶ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତା ପ୍ରେମସଂଯୁତା । ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ତଦା ତସ୍ଯା ଵିଲାସେନାଭଵଂ ମୁନେ
ସେ ମୋତେ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଖେଳା ଭାବରେ ଖୁସି ହୋଇଥିଲି, ମୁନି।
ରାତ୍ରୌ ସଂକ୍ରୀଡିତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ତଯା ସହ ମଯା ଭୃଶମ୍ । ଵରୋ ଦତ୍ତଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯୈ ପ୍ରସନ୍ନେନ ତୁ ନାରଦ
ରାତିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରେମରେ ଏକତା ହେଲି; ନାରଦ, ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଲି।
ସୁଭଗେ ଭଵିତା ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ । ସୁରୂପଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶମେ ରତଃ
ସୁଭାଗେ, ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବେ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରିଥିବା, ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଶାନ୍ତିରେ ଲଗିଥିବା।
ସ ତଦା ଵିଦୁରୋ ଜାତସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ମଯାଭଵନ୍ । ମାଯା ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତା ସାଧୋ ପରକ୍ଷେତ୍ରୋଦ୍ଭଵେ ମମ
ଏପରି, ବିଦୁର ଏ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୋର ତିନିଟି ପୁଅ ହେଲେ। ସାଧୁ, ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହେଲା।
ଵିସ୍ମୃତଃ ଶୁକସମ୍ବନ୍ଧୀ ଵିରହଃ ଶୋକକାରଣମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରୀନ୍ସ୍ଵସୁତାନ୍କାମଂ ବଲିନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ମତାନ୍
ଶୁକ ସହିତ ନିକଟତା ଭୁଲିଗଲି; ବିରହ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲା, ଯଦିଓ ମୁଁ ମୋର ତିନି ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ମାଯା ବଲଵତୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜା ହ୍ଯକୃତାତ୍ମଭିଃ । ଅରୂପା ଚ ନିରାଲମ୍ବା ଜ୍ଞାନିନାମପି ମୋହିନୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାୟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅନୁଶିଳିତ ମନ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଛାଡିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଏହା ନିରାକାର ଏବଂ କୌଣସି ଆଧାର ନଥିବା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ।
ମାତରି ସ୍ନେହସମ୍ବଦ୍ଧଂ ତଥା ପୁତ୍ରେଷୁ ସଂଵୃତମ୍ । ନ ମେ ଚିତ୍ତଂ ଵନେ ଶାନ୍ତିମଗାନ୍ମୁନିଵରୋତ୍ତମ
ମୋ ମନ ମାଆ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ବାନ୍ଧା ଏବଂ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ଢକି ରହିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତରେ ମୋ ମନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ।
ଦୋଲାରୂଢଂ ମନୋ ଜାତଂ କଦାଚିଦ୍ଧସ୍ତିନାପୁରେ । ପୁନଃ ସରସ୍ଵତୀତୀରେ ନ ଚୈକତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ
କେବେ କେବେ ମୋ ମନ ଝୁଲାରେ ବସିଥିବା ପରି ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଥିଲା, ପୁନି ଶରସ୍ବତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଯାଉଥିଲା, ଏବଂ କେବେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଟିକି ରହୁନଥିଲା।
କଦାଚିଚ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ ଜ୍ଞାନଂ ମାନସେ ପ୍ରତିଭାତି ଵୈ । କେଽମୀ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଵ ମୋହୋଽଯଂ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହା ମୃତସ୍ଯ ମେ
କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ମନରେ ଏପରି ଭାବ ଆସୁଥିଲା: 'ଏହି ପୁଅମାନେ କିଏ? ଏହି ଭ୍ରମ କେଉଁଠୁ? ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦରକାର ନୁହେଁ।'
ଵ୍ଯଭିଚାରୋଦ୍ଭଵାଃ କିଂ ମେ ସୁଖଦାଃ ସ୍ଯୁଃ ସୁତାଃ କିଲ । ମାଯା ବଲଵତୀ ମୋହଂ ଵିତନୋତି ହି ମାନସେ
ଅସ୍ତିର ଚିତ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ପୁଅମାନେ କିପରି ସତ୍ୟରେ ମୋତେ ସୁଖ ଦେଇପାରିବେ? ମାୟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହା ମନରେ ଭ୍ରମ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ।
ଜାନନ୍ମୋହାନ୍ଧକୂପେଽସ୍ମିନ୍ପତିତୋଽହଂ ମୃଷା ମୁନେ । ଇତ୍ଯକୁର୍ଵଂ ରହସ୍ତାପଂ କଦାଚିତ୍ସ୍ସୁସମାହିତଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧା ଗହ୍ୱରରେ ପଡିଗଲି, ମୁନି, କେବେ କେବେ ଏକା ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଏପରି ବିଷାଦ କରୁଥିଲି।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ ତତଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ବଲଵାନ୍ଭୀଷ୍ମସମ୍ମତଃ । ତଦା ମମ ମନୋ ଜାତଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ସୁତକାରଣାତ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ପାଣ୍ଡୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; ସେ ସମୟରେ, ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନ ଖୁସି ହେଲା।
କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ସୁରୂପେ ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ବଭୂଵତୁଃ । ଶୂରସେନସୁତା କୁନ୍ତୀ ମଦ୍ରରାଜସୁତାପରା
କୁନ୍ତୀ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀ, ଦୁଇଁଜଣ ରୂପବତୀ, ସେଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—କୁନ୍ତୀ ଶୂରସେନଙ୍କ ଝିଅ, ମାଦ୍ରୀ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ।
ସ ଶାପଂ ଦ୍ଵିଜତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମିନୀଦ୍ଵଯସଂଯୁତଃ । ପାଣ୍ଡୁର୍ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵନଂ ଗତଃ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁ ନିରାସ ହେଇ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତଦା ମାମାଵିଶଚ୍ଛୋକଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ଵନେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଗତୋଽହଂ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସହ ସଂସ୍ଥିତଃ
ମୋ ପୁଅ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ତା ସମୟରେ ଦୁଃଖ ମୋ ମନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ।