ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ସତୀମ୍ । ଆଶ୍ଵାସିତା ମଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ସତୀ ଜାଣି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ମୁଁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲୁ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵପରୋ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ । କୃତୋ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭ୍ରାତା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ଯଵିମୁଖେନ ହ
ଏହାପରେ ମୋ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ବଳଶାଳୀ ଓ ଭୂମିର ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ, ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ନାରୀର ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଣକୁ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ, ରାଜା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ରମ୍ଯେ ଵିଜିତ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତୀନ୍ । ଭୀଷ୍ମେଣାନୀଯ ସ୍ଵବଲାତ୍କନ୍ଯକେ ଦ୍ଵେ ସମର୍ପିତେ
ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ରମଣୀୟ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ଶୁଭେ କାଲେ ଵିଵାହଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ତଦାହଂ ସୁଖିତୋଽଭଵମ୍
ଶୁଭ ସମୟରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ମୋ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିବାହ ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି।
ପୁନଃ ସୋଽପି ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ଯକ୍ଷ୍ମଣା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଅନପତ୍ଯୋ ଯୁଵା ଧନ୍ଵୀ ମାତା ମେ ଦୁଃଖିତାଭଵତ୍
ପୁନି ସେ ଭାଇ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେ ଯୁବକ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିଂ ତଦା । ପତିଵ୍ରତାଧର୍ମପରେ ଭଗିନ୍ଯୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେମାନେ ପତିବ୍ରତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ହୋଇ, ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ରହିଲେ।
ତେ ଊଚତୁଃ ସତୀଂ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ରୁଦତୀଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ । ପତିନା ସହଗାମିନ୍ଯୌ ଭଵିଷ୍ଯାଵୋ ହୁତାଶନେ
ସତୀ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ କନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ।'
ପୁତ୍ରେଣ ସହ ତେ ଶ୍ଵଶ୍ରୁ ସ୍ଵର୍ଗେ ଗତ୍ଵାଥ ନନ୍ଦନେ । ସୁଖେନ ଵିହରିଷ୍ଯାଵଃ ପତିନା ସହ ସଂଯୁତେ
ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନନ୍ଦନବନକୁ ଯିବା, ଏଠାରେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା।
ନିଵାରିତେ ତଦା ମାତ୍ରା ଵଧ୍ଵୌ ତସ୍ମାନ୍ମହୋଦ୍ଯମାତ୍ । ସ୍ନେହଭାଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ମାଆ ଦୁଇ ଜଣେ ବଧୁଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତିରୁ ରୋକିଲେ, ସ୍ନେହରେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି।
ଗାଙ୍ଗେଯେନ ଚ ମାତ୍ରା ମେ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୃତ୍ଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ସର୍ଵଂ ସଂସ୍ମୃତୋଽହଂ ଗଜାହ୍ଵଯେ
ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ ମୋର ମାଆ ପ୍ରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ଗଜାହ୍ୱୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଲି।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ଵୈ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭାଵଂ ମନୋଗତମ୍ । ତରସୈଵାଗତଶ୍ଚାହଂ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
ମାଆ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଜାଣି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରକୁ ଆସିଗଲି।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତରଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ସଂସ୍ଥିତୋଽଥ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ତାମବ୍ରଵଂ ସୁତପ୍ତାଙ୍ଗୀଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ କର୍ଶିତାମ୍
ମୁଁ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ଯିଏ ପୁଅର ଶୋକରେ ଶରୀର ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ମାତସ୍ତ୍ଵଯା କିମାହୂତୋ ମନସାହଂ ତପସ୍ଵିନି । ଆଜ୍ଞାପଯ ମହତ୍କାର୍ଯେ ଦାସୋଽସ୍ମି କରଵାଣି କିମ୍
'ମାଆ, ଆପଣ କାହିଁକି ମନରେ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି? ଏହି ବଡ଼ କାମରେ ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ।'
ତ୍ଵଂ ମେ ତୀର୍ଥଂ ପରଂ ମାତର୍ଦେଵଶ୍ଚ ପ୍ରଥିତଃ ପରଃ । ଆଗତଶ୍ଚିନ୍ତିତଶ୍ଚାତ୍ର ବ୍ରୂହି କୃତ୍ଯଂ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
'ମାଆ, ଆପଣ ମୋର ପରମ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଆସିଛି; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କହନ୍ତୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ମାତୁରଗ୍ରେ ଯଦା ମୁନେ । ତଦା ସା ମାମୁଵାଚେଦଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଭୀଷ୍ମମନ୍ତିକେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ମୁଁ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି, ତାପରେ ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ମୋତେ କହିଲେ।
ପୁତ୍ର ତେଽଦ୍ଯ ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ପୀଡିତୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ଜାତା ଵଂଶଚ୍ଛେଦଭଯାଦିହ
'ପୁଅ, ଆଜି ତୁମର ଭାଇ ରାଜରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ, ଓ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ମେଧାଵିନ୍ ମଯାହୂତଃ ସମାଧିନା । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ମତେନାତ୍ର ପାରାଶର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
'ତେଣୁ, ମେଧାବୀ, ଆଜି ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ତୁମକୁ ଡାକିଛି, ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ପାରାଶର ପୁଅର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ।'
କୁଲଂ ସ୍ଥାପଯ ନଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଂ ଶନ୍ତନୋର୍ନାମକାରଣାତ୍ । ରକ୍ଷ ମାଂ ଦୁଃଖତଃ କୃଷ୍ଣ ଵଂଶଚ୍ଛେଦୋଦ୍ଭଵାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
'ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ନାମ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବଂଶକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କର। ମୋତେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର, କୃଷ୍ଣ, ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରୁ।'
କାଶିରାଜସୁତେ ଭାର୍ଯେ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଵ ଯଵୀଯସଃ । ସାଧୋର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ରୂପଯୌଵନଭୂଷିତେ
'ତୁମର ଭାଇ ଯବାୟ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଦୁଇଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ସଦ୍ଗୁଣ ଏବଂ ରୂପ-ଯୁବନରେ ଶୋଭିତ।'
ତାଭ୍ଯାଂ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ମେଧାଵିନ୍ ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନକଂ କୁରୁ । ରକ୍ଷସ୍ଵ ଭାରତଂ ଵଂଶଂ ନାତ୍ର ଦୋଷୋଽସ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
'ମେଧାବୀ, ସେମାନେ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ଭାରତ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର—ଏଥିରେ କେବେ କିଛି ଅପରାଧ ନାହିଁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ମାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଲଜ୍ଜଯାଽଽକୁଲଚିତ୍ତସ୍ତାମବ୍ରଵଂ ଵିନଯାନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି, ଲଜ୍ଜାରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲି।
ମାତଃ ପାପାଧିକଂ କର୍ମ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମପଥଂ ସମ୍ଯକ୍କରୋମି କଥମାଦରାତ୍
'ମାଆ, ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅତି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ। ଧର୍ମର ପଥ ଜାଣି, କିପରି ଆଦରରେ ଏହା କରିପାରିବି?'
ତଥା ଯଵୀଯସୋ ଭ୍ରାତୁର୍ଵଧୂଃ କନ୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ଵ୍ଯଭିଚାରଂ କଥଂ କୁର୍ଯାମଧୀତ୍ଯ ନିଗମାନହମ୍
'ଉପରୁ ଯବାୟ ଭାଇଙ୍କ ବଧୁ ଏଉଁ କନ୍ୟା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ନିଗମ ପଢିଥିବା ପରେ, କିପରି ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବି?'
ଅନ୍ଯାଯେନ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା କୁଲରକ୍ଷଣମ୍ । ନ ତରନ୍ତି ହି ସଂସାରାତ୍ପିତରଃ ପାପକାରିଣଃ
'କେବେ ଅନ୍ୟାୟରେ ବଂଶର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ପାପ କରିଥିବା ପିତାମାନେ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ନପାଆନ୍ତି।'
ଲୋକାନାମୁପଦେଷ୍ଟା ଯଃ ପୁରାଣାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକଃ । ସ କଥଂ କୁତ୍ସିତଂ କର୍ମ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁର୍ଯାନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍
ଯିଏ ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ପ୍ରଚାରକ, ସେ କିପରି ଜାଣିସୁଣି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିପାରିବ? ଏହା ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର।
ପୁନରୁକ୍ତୋ ହ୍ଯହଂ ମାତ୍ରା ରୁଦତ୍ଯା ଭୃଶମନ୍ତିକେ । ପୁତ୍ରଶୋକାତିତପ୍ତା ଯା ଵଂଶରକ୍ଷଣକାମ୍ଯଯା
ମୋ ମା ମୋ ପାଖରେ ଭଳି ରୁଦି ରୁଦି, ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବଂଶ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମତେ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ପାରାଶର୍ଯ ନ ତେ ଦୋଷୋ ଵଚନାନ୍ମମ ପୁତ୍ରକ । ଗୁରୂଣାଂ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ସଦୋଷମପି ମାନଵୈଃ
ପାରାଶରର ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କାମ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମର କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ବଡମାନଙ୍କର କଥା ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯମଵିଚାର୍ଯୈଵ ଶିଷ୍ଟାଚାରପ୍ରମାଣତଃ । ଵଚନଂ କୁରୁ ମେ ପୁତ୍ର ନ ତେ ଦୋଷୋଽସ୍ତି ମାନଦ
ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, କାମ କରିବା ଦ୍ୱିଧା ନ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ପୁଅ, ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କର; ତୁମର କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ମାନଦା।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜନନଂ କୃତ୍ଵା ସୁଖିନୀ କୁରୁ ମାତରମ୍ । ଵିଶେଷେଣ ତୁ ସନ୍ତପ୍ତାଂ ମଗ୍ନାଂ ଶୋକାର୍ଣଵେ ସୁତ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତୁମ ମାକୁ ସୁଖୀ କର। ବିଶେଷ କରି, ଯେଉଁଠି ସେ ଶୋକର ଅର୍ଣ୍ଣବରେ ବିଲିନ ଏବଂ ଭଳି ଦୁଃଖିତ, ପୁଅ।
ଇତି ତାଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ସୁରନଦୀସୁତଃ । ମାମୁଵାଚ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଧର୍ମସ୍ଯ ନିର୍ଣଯେ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ନଦୀର ପୁଅ ତାଙ୍କର ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ ବିବେକରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ମତେ କଥା କହିଲେ।