ଦ୍ଵୀପେ ଜାତୋ ଜନନ୍ଯାହଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଅନାଶ୍ରଯୋ ଵନେ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କର୍ମାନୁସାରତଃ
ମୁଁ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ସେଠାରେ ମୋ ମାତା ମୋତେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢିଲି, ଏହା ସବୁ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ।
ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯା ଚୋଗ୍ରଂ ପର୍ଵତେ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍ । ପୁତ୍ରକାମେନ ଦେଵର୍ଷେ ଶଙ୍କରଃ ସମୁପାସିତଃ
ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଦେବମୁନି, ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ବତରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲି।
ତତୋ ମଯା ଶୁକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ । ପାଠିତସ୍ତୁ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଵେଦାନାଂ ସାର ଆଦିତଃ
ତାପରେ ମୋତେ ଶୁକ ନାମକ ପୁଅ ମିଳିଲା, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ବେଦର ସାର ଆରମ୍ଭରୁ ପଢ଼ାଇଦେଲି।
ସ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଗତଃ କ୍ଵାପି ରୁଦନ୍ତଂ ଵିରହାତୁରମ୍ । ଲୋକାଲ୍ଲୋକାନ୍ତରଂ ସାଧୋ ଵଚନାତ୍ତଵ ବୋଧିତଃ
ସେ ମୋତେ ଛାଡି, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ, ମୁଁ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲି। ତୁମର ଉପଦେଶରେ, ସେ ଏ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁତ୍ରସନ୍ତପ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମେରୁଂ ମହାଗିରିମ୍ । ମାତରଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍
ତାପରେ ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମହାପର୍ବତ ମେରୁକୁ ଛାଡିଦେଲି, ମନରେ ମାତାଙ୍କୁ ଭାବି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଦତିତରାଂ କୃଶାଙ୍ଗଃ ଶୋକସଂଯୁତଃ । ଜାନନ୍ମିଥ୍ଯେତି ସଂସାରଂ ମାଯାପାଶନିଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁକାଇଗଲା, ମନ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ସଂସାର ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲି, ତଥାପି ମାୟାର ପାଶରେ ବନ୍ଧା ରହିଲି।
ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵୃତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାତରଂ ଵାସଵୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ଥିତୋଽତ୍ରୈଵାଶ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ
ତାପରେ ଜାଣିଲି ଯେ ମୋ ମାତା ବାସବୀ, ଶୁଭା, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତୀରରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ କରି ରହିଲି।
ଶନ୍ତନୁଃ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଧୁରା ଜନନୀ ସ୍ଥିତା । ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଯୁତା ସାଧ୍ଵୀ ଭୀଷ୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲିତା
ଶାନ୍ତନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୋ ମାତା ବିଧୁରା ସେଠାରେ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ରହିଲେ, ସେ ଧର୍ମପରାୟଣା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ କୃତୋ ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । କାଲେନ ସୋଽପି ମେ ଭ୍ରାତା ମୃତଃ କାମସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରାଜା କରିଥିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ମୋ ସେଇ ଭାଇ, ଯିଏ କାମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ମାତା ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ । ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଂ ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶମାତୁରା
ତାପରେ ମାତା ସତ୍ୟବତୀ ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ। ମୃତ୍ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ସତୀମ୍ । ଆଶ୍ଵାସିତା ମଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ସତୀ ଜାଣି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ମୁଁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲୁ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵପରୋ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ । କୃତୋ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭ୍ରାତା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ଯଵିମୁଖେନ ହ
ଏହାପରେ ମୋ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ବଳଶାଳୀ ଓ ଭୂମିର ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ, ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ନାରୀର ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଣକୁ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ, ରାଜା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ରମ୍ଯେ ଵିଜିତ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତୀନ୍ । ଭୀଷ୍ମେଣାନୀଯ ସ୍ଵବଲାତ୍କନ୍ଯକେ ଦ୍ଵେ ସମର୍ପିତେ
ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ରମଣୀୟ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ଶୁଭେ କାଲେ ଵିଵାହଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ତଦାହଂ ସୁଖିତୋଽଭଵମ୍
ଶୁଭ ସମୟରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ମୋ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିବାହ ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି।
ପୁନଃ ସୋଽପି ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ଯକ୍ଷ୍ମଣା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଅନପତ୍ଯୋ ଯୁଵା ଧନ୍ଵୀ ମାତା ମେ ଦୁଃଖିତାଭଵତ୍
ପୁନି ସେ ଭାଇ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେ ଯୁବକ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିଂ ତଦା । ପତିଵ୍ରତାଧର୍ମପରେ ଭଗିନ୍ଯୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେମାନେ ପତିବ୍ରତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ହୋଇ, ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ରହିଲେ।
ତେ ଊଚତୁଃ ସତୀଂ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ରୁଦତୀଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ । ପତିନା ସହଗାମିନ୍ଯୌ ଭଵିଷ୍ଯାଵୋ ହୁତାଶନେ
ସତୀ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ କନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ।'
ପୁତ୍ରେଣ ସହ ତେ ଶ୍ଵଶ୍ରୁ ସ୍ଵର୍ଗେ ଗତ୍ଵାଥ ନନ୍ଦନେ । ସୁଖେନ ଵିହରିଷ୍ଯାଵଃ ପତିନା ସହ ସଂଯୁତେ
ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନନ୍ଦନବନକୁ ଯିବା, ଏଠାରେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା।
ନିଵାରିତେ ତଦା ମାତ୍ରା ଵଧ୍ଵୌ ତସ୍ମାନ୍ମହୋଦ୍ଯମାତ୍ । ସ୍ନେହଭାଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ମାଆ ଦୁଇ ଜଣେ ବଧୁଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତିରୁ ରୋକିଲେ, ସ୍ନେହରେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି।
ଗାଙ୍ଗେଯେନ ଚ ମାତ୍ରା ମେ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୃତ୍ଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ସର୍ଵଂ ସଂସ୍ମୃତୋଽହଂ ଗଜାହ୍ଵଯେ
ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ ମୋର ମାଆ ପ୍ରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ଗଜାହ୍ୱୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଲି।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ଵୈ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭାଵଂ ମନୋଗତମ୍ । ତରସୈଵାଗତଶ୍ଚାହଂ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
ମାଆ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଜାଣି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରକୁ ଆସିଗଲି।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତରଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ସଂସ୍ଥିତୋଽଥ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ତାମବ୍ରଵଂ ସୁତପ୍ତାଙ୍ଗୀଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ କର୍ଶିତାମ୍
ମୁଁ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ଯିଏ ପୁଅର ଶୋକରେ ଶରୀର ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ମାତସ୍ତ୍ଵଯା କିମାହୂତୋ ମନସାହଂ ତପସ୍ଵିନି । ଆଜ୍ଞାପଯ ମହତ୍କାର୍ଯେ ଦାସୋଽସ୍ମି କରଵାଣି କିମ୍
'ମାଆ, ଆପଣ କାହିଁକି ମନରେ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି? ଏହି ବଡ଼ କାମରେ ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ।'
ତ୍ଵଂ ମେ ତୀର୍ଥଂ ପରଂ ମାତର୍ଦେଵଶ୍ଚ ପ୍ରଥିତଃ ପରଃ । ଆଗତଶ୍ଚିନ୍ତିତଶ୍ଚାତ୍ର ବ୍ରୂହି କୃତ୍ଯଂ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
'ମାଆ, ଆପଣ ମୋର ପରମ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଆସିଛି; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କହନ୍ତୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ମାତୁରଗ୍ରେ ଯଦା ମୁନେ । ତଦା ସା ମାମୁଵାଚେଦଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଭୀଷ୍ମମନ୍ତିକେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ମୁଁ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି, ତାପରେ ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ମୋତେ କହିଲେ।
ପୁତ୍ର ତେଽଦ୍ଯ ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ପୀଡିତୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ଜାତା ଵଂଶଚ୍ଛେଦଭଯାଦିହ
'ପୁଅ, ଆଜି ତୁମର ଭାଇ ରାଜରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ, ଓ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ମେଧାଵିନ୍ ମଯାହୂତଃ ସମାଧିନା । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ମତେନାତ୍ର ପାରାଶର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
'ତେଣୁ, ମେଧାବୀ, ଆଜି ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ତୁମକୁ ଡାକିଛି, ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ପାରାଶର ପୁଅର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ।'
କୁଲଂ ସ୍ଥାପଯ ନଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଂ ଶନ୍ତନୋର୍ନାମକାରଣାତ୍ । ରକ୍ଷ ମାଂ ଦୁଃଖତଃ କୃଷ୍ଣ ଵଂଶଚ୍ଛେଦୋଦ୍ଭଵାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
'ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ନାମ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବଂଶକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କର। ମୋତେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର, କୃଷ୍ଣ, ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରୁ।'
କାଶିରାଜସୁତେ ଭାର୍ଯେ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଵ ଯଵୀଯସଃ । ସାଧୋର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ରୂପଯୌଵନଭୂଷିତେ
'ତୁମର ଭାଇ ଯବାୟ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଦୁଇଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ସଦ୍ଗୁଣ ଏବଂ ରୂପ-ଯୁବନରେ ଶୋଭିତ।'
ତାଭ୍ଯାଂ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ମେଧାଵିନ୍ ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନକଂ କୁରୁ । ରକ୍ଷସ୍ଵ ଭାରତଂ ଵଂଶଂ ନାତ୍ର ଦୋଷୋଽସ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
'ମେଧାବୀ, ସେମାନେ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ଭାରତ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର—ଏଥିରେ କେବେ କିଛି ଅପରାଧ ନାହିଁ।'