ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂହି ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କହନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସନ୍ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯ ନିର୍ଣଯମ୍ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ନାରଦାନ୍ମୁନିସତ୍ତମାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରୋ ନାରଦୋ ନାମ ତାପସଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯଃ କଵିଃ
ନାରଦ ନାମକ ତାପସୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ । ସେ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କବି ।
ସ ଚୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ଵାଦଯନ୍ମହତୀଂ ଵୀଣାଂ ସ୍ଵରତାନସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ଏକଦିନ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ବଡ଼ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ ।
ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତରାଦୀନାଂ ସାମ୍ନାଂ ଭେଦାନନେକଶଃ । ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ରମମୃତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଥ ମମାଶ୍ରମମ୍
ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗାନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଗୀତ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି, ସେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶମ୍ଯାପ୍ରାସଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସୁପାଵନମ୍ । ନିଵାସଂ ମୁନିମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶର୍ମଦଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ତଥା
ସେ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ, ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଅତି ପବିତ୍ର, ମୁନିମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ତମାଗତମହଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଵାନର୍ଚନାଦିକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ପୂଜା ଯଥାଯଥ କରିଲି ।
ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାସନସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମୀପେଽହଂ ମୁନେରମିତତେଜସଃ
ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ କରି, ସେ ଆସନରେ ବସିଲେ । ତାପରେ, ମୁଁ ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲି ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ରମିଣଂ ଶାନ୍ତଂ ନାରଦଂ ଜ୍ଞାନପାରଦମ୍ । ତମପୃଚ୍ଛମହଂ ରାଜନ୍ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାଧୁନା
ନାରଦଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
ଅସାରେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଂ ସୁଖଂ ମୁନେ । ନ ପଶ୍ଯାମି ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଦାଚିତ୍କୁତ୍ରଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସଂସାରରେ, ମୁନି, ଜୀବମାନେ କେଉଁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି? ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଛି, କେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦେଖିନାହିଁ।
ଦ୍ଵୀପେ ଜାତୋ ଜନନ୍ଯାହଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଅନାଶ୍ରଯୋ ଵନେ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କର୍ମାନୁସାରତଃ
ମୁଁ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ସେଠାରେ ମୋ ମାତା ମୋତେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢିଲି, ଏହା ସବୁ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ।
ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯା ଚୋଗ୍ରଂ ପର୍ଵତେ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍ । ପୁତ୍ରକାମେନ ଦେଵର୍ଷେ ଶଙ୍କରଃ ସମୁପାସିତଃ
ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଦେବମୁନି, ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ବତରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲି।
ତତୋ ମଯା ଶୁକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ । ପାଠିତସ୍ତୁ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଵେଦାନାଂ ସାର ଆଦିତଃ
ତାପରେ ମୋତେ ଶୁକ ନାମକ ପୁଅ ମିଳିଲା, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ବେଦର ସାର ଆରମ୍ଭରୁ ପଢ଼ାଇଦେଲି।
ସ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଗତଃ କ୍ଵାପି ରୁଦନ୍ତଂ ଵିରହାତୁରମ୍ । ଲୋକାଲ୍ଲୋକାନ୍ତରଂ ସାଧୋ ଵଚନାତ୍ତଵ ବୋଧିତଃ
ସେ ମୋତେ ଛାଡି, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ, ମୁଁ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲି। ତୁମର ଉପଦେଶରେ, ସେ ଏ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁତ୍ରସନ୍ତପ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମେରୁଂ ମହାଗିରିମ୍ । ମାତରଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍
ତାପରେ ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମହାପର୍ବତ ମେରୁକୁ ଛାଡିଦେଲି, ମନରେ ମାତାଙ୍କୁ ଭାବି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଦତିତରାଂ କୃଶାଙ୍ଗଃ ଶୋକସଂଯୁତଃ । ଜାନନ୍ମିଥ୍ଯେତି ସଂସାରଂ ମାଯାପାଶନିଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁକାଇଗଲା, ମନ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ସଂସାର ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲି, ତଥାପି ମାୟାର ପାଶରେ ବନ୍ଧା ରହିଲି।
ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵୃତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାତରଂ ଵାସଵୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ଥିତୋଽତ୍ରୈଵାଶ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ
ତାପରେ ଜାଣିଲି ଯେ ମୋ ମାତା ବାସବୀ, ଶୁଭା, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତୀରରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ କରି ରହିଲି।
ଶନ୍ତନୁଃ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଧୁରା ଜନନୀ ସ୍ଥିତା । ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଯୁତା ସାଧ୍ଵୀ ଭୀଷ୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲିତା
ଶାନ୍ତନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୋ ମାତା ବିଧୁରା ସେଠାରେ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ରହିଲେ, ସେ ଧର୍ମପରାୟଣା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ କୃତୋ ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । କାଲେନ ସୋଽପି ମେ ଭ୍ରାତା ମୃତଃ କାମସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରାଜା କରିଥିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ମୋ ସେଇ ଭାଇ, ଯିଏ କାମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ମାତା ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ । ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଂ ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶମାତୁରା
ତାପରେ ମାତା ସତ୍ୟବତୀ ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ। ମୃତ୍ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ସତୀମ୍ । ଆଶ୍ଵାସିତା ମଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ସତୀ ଜାଣି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ମୁଁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲୁ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵପରୋ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ । କୃତୋ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭ୍ରାତା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ଯଵିମୁଖେନ ହ
ଏହାପରେ ମୋ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ବଳଶାଳୀ ଓ ଭୂମିର ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ, ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ନାରୀର ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଣକୁ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ, ରାଜା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ରମ୍ଯେ ଵିଜିତ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତୀନ୍ । ଭୀଷ୍ମେଣାନୀଯ ସ୍ଵବଲାତ୍କନ୍ଯକେ ଦ୍ଵେ ସମର୍ପିତେ
ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ରମଣୀୟ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ଶୁଭେ କାଲେ ଵିଵାହଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ତଦାହଂ ସୁଖିତୋଽଭଵମ୍
ଶୁଭ ସମୟରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ମୋ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିବାହ ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି।
ପୁନଃ ସୋଽପି ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ଯକ୍ଷ୍ମଣା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଅନପତ୍ଯୋ ଯୁଵା ଧନ୍ଵୀ ମାତା ମେ ଦୁଃଖିତାଭଵତ୍
ପୁନି ସେ ଭାଇ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେ ଯୁବକ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କାଶିରାଜସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିଂ ତଦା । ପତିଵ୍ରତାଧର୍ମପରେ ଭଗିନ୍ଯୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେମାନେ ପତିବ୍ରତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ହୋଇ, ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ରହିଲେ।
ତେ ଊଚତୁଃ ସତୀଂ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ରୁଦତୀଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ । ପତିନା ସହଗାମିନ୍ଯୌ ଭଵିଷ୍ଯାଵୋ ହୁତାଶନେ
ସତୀ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ କନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ।'
ପୁତ୍ରେଣ ସହ ତେ ଶ୍ଵଶ୍ରୁ ସ୍ଵର୍ଗେ ଗତ୍ଵାଥ ନନ୍ଦନେ । ସୁଖେନ ଵିହରିଷ୍ଯାଵଃ ପତିନା ସହ ସଂଯୁତେ
ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନନ୍ଦନବନକୁ ଯିବା, ଏଠାରେ ପତିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା।
ନିଵାରିତେ ତଦା ମାତ୍ରା ଵଧ୍ଵୌ ତସ୍ମାନ୍ମହୋଦ୍ଯମାତ୍ । ସ୍ନେହଭାଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ମାଆ ଦୁଇ ଜଣେ ବଧୁଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତିରୁ ରୋକିଲେ, ସ୍ନେହରେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି।
ଗାଙ୍ଗେଯେନ ଚ ମାତ୍ରା ମେ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୃତ୍ଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ସର୍ଵଂ ସଂସ୍ମୃତୋଽହଂ ଗଜାହ୍ଵଯେ
ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ ମୋର ମାଆ ପ୍ରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ଗଜାହ୍ୱୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଲି।