ସମେତଃ କାମିନୀଭ୍ଯାଂ ତୁ ଯଯୌ ତତ୍ପିତୁରାଶ୍ରମମ୍ । ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତଥାଯାତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରେମସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ବାପାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ରାଜକୁମାରୀ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଅନେକ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ।
ପ୍ରଯଯୌ ସମ୍ମୁଖସ୍ତୂର୍ଣଂ ସଚିଵୈଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ । ବହୁଭିର୍ଦିଵସୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ପୁତ୍ରୀ ସା ମଲିନାମ୍ବରା
ସେ ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ବହୁ ଦିନ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ମେଳିନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ଯଶୋଵତ୍ଯା ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ କଥିତୋ ଵିସ୍ତରାତ୍ପୁନଃ । ଏକଵୀରଂ ମିଲିତ୍ଵାସୌ ଗୃହମାନୀଯ ଚାଦରାତ୍
ଯଶୋବତୀ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ । ପରେ, ଏକବୀର ସହିତ ମିଶି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ନେଇଗଲେ ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି କାରଯାମାସ ଵିଵାହଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ପାରିବର୍ହଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା
ଶୁଭ ଦିନରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ । ପରେ, ଆବଶ୍ୟକ ଉପହାର ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ପୁତ୍ରୀଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଯଶୋଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଏଵଂ ଵିଵାହେ ସଂଵୃତ୍ତେ ରମାପୁତ୍ରୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଝିଅକୁ ଯଶୋବତୀ ସହିତ ବିଦାୟ କଲେ । ଏଭଳି ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ରମାଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବହୂନ୍ଭୋଗାମ୍ବୁଭୁଜେ ପ୍ରିଯଯା ସମମ୍ । ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୃତଵୀର୍ଯାଭିଧଃ କିଲ । ତତ୍ସୁତଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଵଂଶୋଽଯଂ କଥିତୋ ମଯା
ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ତାହାର ନାମ କୃତବୀର୍ୟ । ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ । ଏହି ବଂଶକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।
; ଅମ୍ବିକାଯାଃ ନିଯୋଗାତ୍ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନାଯ ଗର୍ଭଧାରଣଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ଭୋଜାଚ୍ଚ୍ଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯକଥାରସମ୍ । ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ପିବଂସ୍ତୁ ସୁଧଯା ସମମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କମଳମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥାର ସ୍ବାଦ ମୁଁ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି ଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା ।
ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଭଵତା ମମ । ହୈହଯାନାଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦା
ଆପଣ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ କହିଲେ, ହୈହୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା ।
ପରଂ କୌତୂହଲଂ ମେଽତ୍ର ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିଃ । ଦେଵଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରକଃ
ମୋର ଏହି ବିଷୟରେ ବଡ କୁତୁହଳ ଅଛି— ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି—
ସୋଽପ୍ଯଶ୍ଵଭାଵମାପନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ହରିରଚ୍ଯୁତଃ । ପରତନ୍ତ୍ରଃ କଥଂ ଜାତଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସେହି ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଚଳ ହରି କିପରି ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଧୀନ ହେଲେ ?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂହି ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କହନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସନ୍ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯ ନିର୍ଣଯମ୍ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ନାରଦାନ୍ମୁନିସତ୍ତମାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରୋ ନାରଦୋ ନାମ ତାପସଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯଃ କଵିଃ
ନାରଦ ନାମକ ତାପସୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ । ସେ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କବି ।
ସ ଚୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ଵାଦଯନ୍ମହତୀଂ ଵୀଣାଂ ସ୍ଵରତାନସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ଏକଦିନ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ବଡ଼ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ ।
ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତରାଦୀନାଂ ସାମ୍ନାଂ ଭେଦାନନେକଶଃ । ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ରମମୃତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଥ ମମାଶ୍ରମମ୍
ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗାନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଗୀତ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି, ସେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶମ୍ଯାପ୍ରାସଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସୁପାଵନମ୍ । ନିଵାସଂ ମୁନିମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶର୍ମଦଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ତଥା
ସେ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ, ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଅତି ପବିତ୍ର, ମୁନିମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ତମାଗତମହଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଵାନର୍ଚନାଦିକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ପୂଜା ଯଥାଯଥ କରିଲି ।
ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାସନସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମୀପେଽହଂ ମୁନେରମିତତେଜସଃ
ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ କରି, ସେ ଆସନରେ ବସିଲେ । ତାପରେ, ମୁଁ ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲି ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ରମିଣଂ ଶାନ୍ତଂ ନାରଦଂ ଜ୍ଞାନପାରଦମ୍ । ତମପୃଚ୍ଛମହଂ ରାଜନ୍ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାଧୁନା
ନାରଦଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
ଅସାରେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଂ ସୁଖଂ ମୁନେ । ନ ପଶ୍ଯାମି ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଦାଚିତ୍କୁତ୍ରଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସଂସାରରେ, ମୁନି, ଜୀବମାନେ କେଉଁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି? ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଛି, କେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦେଖିନାହିଁ।
ଦ୍ଵୀପେ ଜାତୋ ଜନନ୍ଯାହଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଅନାଶ୍ରଯୋ ଵନେ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କର୍ମାନୁସାରତଃ
ମୁଁ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ସେଠାରେ ମୋ ମାତା ମୋତେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢିଲି, ଏହା ସବୁ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ।
ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯା ଚୋଗ୍ରଂ ପର୍ଵତେ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍ । ପୁତ୍ରକାମେନ ଦେଵର୍ଷେ ଶଙ୍କରଃ ସମୁପାସିତଃ
ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଦେବମୁନି, ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ବତରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲି।
ତତୋ ମଯା ଶୁକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ । ପାଠିତସ୍ତୁ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଵେଦାନାଂ ସାର ଆଦିତଃ
ତାପରେ ମୋତେ ଶୁକ ନାମକ ପୁଅ ମିଳିଲା, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ବେଦର ସାର ଆରମ୍ଭରୁ ପଢ଼ାଇଦେଲି।
ସ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଗତଃ କ୍ଵାପି ରୁଦନ୍ତଂ ଵିରହାତୁରମ୍ । ଲୋକାଲ୍ଲୋକାନ୍ତରଂ ସାଧୋ ଵଚନାତ୍ତଵ ବୋଧିତଃ
ସେ ମୋତେ ଛାଡି, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ, ମୁଁ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲି। ତୁମର ଉପଦେଶରେ, ସେ ଏ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁତ୍ରସନ୍ତପ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମେରୁଂ ମହାଗିରିମ୍ । ମାତରଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍
ତାପରେ ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମହାପର୍ବତ ମେରୁକୁ ଛାଡିଦେଲି, ମନରେ ମାତାଙ୍କୁ ଭାବି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଦତିତରାଂ କୃଶାଙ୍ଗଃ ଶୋକସଂଯୁତଃ । ଜାନନ୍ମିଥ୍ଯେତି ସଂସାରଂ ମାଯାପାଶନିଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁକାଇଗଲା, ମନ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ସଂସାର ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲି, ତଥାପି ମାୟାର ପାଶରେ ବନ୍ଧା ରହିଲି।
ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵୃତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାତରଂ ଵାସଵୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ଥିତୋଽତ୍ରୈଵାଶ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ
ତାପରେ ଜାଣିଲି ଯେ ମୋ ମାତା ବାସବୀ, ଶୁଭା, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତୀରରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ କରି ରହିଲି।
ଶନ୍ତନୁଃ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଧୁରା ଜନନୀ ସ୍ଥିତା । ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଯୁତା ସାଧ୍ଵୀ ଭୀଷ୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲିତା
ଶାନ୍ତନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୋ ମାତା ବିଧୁରା ସେଠାରେ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ରହିଲେ, ସେ ଧର୍ମପରାୟଣା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ କୃତୋ ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । କାଲେନ ସୋଽପି ମେ ଭ୍ରାତା ମୃତଃ କାମସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରାଜା କରିଥିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ମୋ ସେଇ ଭାଇ, ଯିଏ କାମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ମାତା ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ । ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଂ ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶମାତୁରା
ତାପରେ ମାତା ସତ୍ୟବତୀ ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ। ମୃତ୍ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।