ଦର୍ଶନଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣସ୍ତେ ଶ୍ରୁତରୂପଗୁଣସ୍ତଵ । ପଶ୍ଯ ତଂ କୁଟିଲାପାଙ୍ଗି ମନୋଭଵସମଂ ନୃପମ୍
ତୁମର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଶୁଣି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି। ଟେଢ଼ା ଦୃଷ୍ଟିବାଳା, କାମଦେବ ସମ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖ।
କଥିତା ତ୍ଵଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ । ପୂର୍ଣାନୁରାଗଃ ସଞ୍ଜାତସ୍ତେନାସୌ ଵିରହାତୁରଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ କଥା କହିଥିଲି। ସେ ଏବେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିୟୋଗରେ ବେଦନାଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଵାଞ୍ଛତି ତ୍ଵାଂ ଚାରୁରୂପାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୃପତିନନ୍ଦନଃ । ସା ତସ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ତୁମ ଚମତ୍କାର ରୂପକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯଶୋବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନେ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଲଜ୍ଜମାନା ଭୃଶଂ ଭୀତ୍ଯା କୌମାରଂ ପ୍ରାପ୍ତଯା ତଯା । କଥଂ ତସ୍ଯ ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କୁମାରୀ ହ୍ଯଵଶା ଭୃଶମ୍
ନୂତନ କୁମାରୀ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ବସ୍ଥ ହେଲେ। 'ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଏମିତି ଅସହାୟ କୁମାରୀ?' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସ ମାଂ ଗୃହ୍ଣାତି କାମାର୍ତ ଇତି ଚିନ୍ତାକୁଲା ସତୀ । ଯଶୋଵତ୍ଯା ଯୁତା ତତ୍ର ନରଯାନସ୍ଥିତା ଯଯୌ
'ସେ କାମବଶ ମୋତେ ଧରିନେବେ' ବୋଲି ଭୟରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ଯଶୋବତୀ ସହିତ ସେ ଶିବିର ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଽତିମଲିନା ମଲିନାମ୍ବରଧାରିଣୀ । ତାମାଗତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୁତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଶିବିରରେ ଅତି ମେଳା ଓ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାହାକୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ:
ଦର୍ଶନଂ ଦେହି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ତୃଷିତେ ନଯନେ ମମ । କାମାତୁରଂ ଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଚ ଲଜ୍ଜାଭରାଵୃତାମ୍
'ସୁକୁମାରୀ, ମୋ ଆଖି ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତରସିଯାଇଛି, ମୋତେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।' ସେ ତାଙ୍କୁ କାମେ ଅତି ଆକୁଳ ଦେଖିଲେ, ତାକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଢାକି ଦେଖିଲେ।
ନୀତିଜ୍ଞା ଶିଷ୍ଟମାର୍ଗଜ୍ଞା ତମୁଵାଚ ଯଶୋଵତୀ । ରାଜପୁତ୍ର ପିତାପ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵାମେନାଂ ଦାତୁମିଚ୍ଛତି
ନୀତି ଓ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଜାଣିଥିବା ଯଶୋବତୀ କହିଲେ: 'ରାଜପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ବାପା ମଧ୍ୟ ଏହି ଝିଅକୁ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ଏଷାପି ତ୍ଵଦ୍ଵଶା ନୂନଂ ଭଵିତା ସଙ୍ଗମସ୍ତଵ । କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନଯୈନାଂ ପିତୁରନ୍ତିକମ୍
'ଏହି ଝିଅ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ହେବ। ତୁମେ ଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାଜା, ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଅ।'
ସ ଵିଵାହଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଦାସ୍ଯତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ସ ତସ୍ଯା ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
'ସେ ବିବାହ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ଦେବେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।' ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ...
ସମେତଃ କାମିନୀଭ୍ଯାଂ ତୁ ଯଯୌ ତତ୍ପିତୁରାଶ୍ରମମ୍ । ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତଥାଯାତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରେମସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ବାପାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ରାଜକୁମାରୀ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଅନେକ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ।
ପ୍ରଯଯୌ ସମ୍ମୁଖସ୍ତୂର୍ଣଂ ସଚିଵୈଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ । ବହୁଭିର୍ଦିଵସୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ପୁତ୍ରୀ ସା ମଲିନାମ୍ବରା
ସେ ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ବହୁ ଦିନ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ମେଳିନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ଯଶୋଵତ୍ଯା ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ କଥିତୋ ଵିସ୍ତରାତ୍ପୁନଃ । ଏକଵୀରଂ ମିଲିତ୍ଵାସୌ ଗୃହମାନୀଯ ଚାଦରାତ୍
ଯଶୋବତୀ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ । ପରେ, ଏକବୀର ସହିତ ମିଶି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ନେଇଗଲେ ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି କାରଯାମାସ ଵିଵାହଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ପାରିବର୍ହଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା
ଶୁଭ ଦିନରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ । ପରେ, ଆବଶ୍ୟକ ଉପହାର ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ପୁତ୍ରୀଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଯଶୋଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଏଵଂ ଵିଵାହେ ସଂଵୃତ୍ତେ ରମାପୁତ୍ରୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଝିଅକୁ ଯଶୋବତୀ ସହିତ ବିଦାୟ କଲେ । ଏଭଳି ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ରମାଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବହୂନ୍ଭୋଗାମ୍ବୁଭୁଜେ ପ୍ରିଯଯା ସମମ୍ । ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୃତଵୀର୍ଯାଭିଧଃ କିଲ । ତତ୍ସୁତଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଵଂଶୋଽଯଂ କଥିତୋ ମଯା
ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ତାହାର ନାମ କୃତବୀର୍ୟ । ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ । ଏହି ବଂଶକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।
; ଅମ୍ବିକାଯାଃ ନିଯୋଗାତ୍ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନାଯ ଗର୍ଭଧାରଣଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ଭୋଜାଚ୍ଚ୍ଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯକଥାରସମ୍ । ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ପିବଂସ୍ତୁ ସୁଧଯା ସମମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କମଳମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥାର ସ୍ବାଦ ମୁଁ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି ଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା ।
ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଭଵତା ମମ । ହୈହଯାନାଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦା
ଆପଣ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ କହିଲେ, ହୈହୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା ।
ପରଂ କୌତୂହଲଂ ମେଽତ୍ର ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିଃ । ଦେଵଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରକଃ
ମୋର ଏହି ବିଷୟରେ ବଡ କୁତୁହଳ ଅଛି— ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି—
ସୋଽପ୍ଯଶ୍ଵଭାଵମାପନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ହରିରଚ୍ଯୁତଃ । ପରତନ୍ତ୍ରଃ କଥଂ ଜାତଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସେହି ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଚଳ ହରି କିପରି ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଧୀନ ହେଲେ ?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂହି ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କହନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସନ୍ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯ ନିର୍ଣଯମ୍ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ନାରଦାନ୍ମୁନିସତ୍ତମାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରୋ ନାରଦୋ ନାମ ତାପସଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯଃ କଵିଃ
ନାରଦ ନାମକ ତାପସୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ । ସେ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କବି ।
ସ ଚୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ଵାଦଯନ୍ମହତୀଂ ଵୀଣାଂ ସ୍ଵରତାନସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ଏକଦିନ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ବଡ଼ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ ।
ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତରାଦୀନାଂ ସାମ୍ନାଂ ଭେଦାନନେକଶଃ । ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ରମମୃତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଥ ମମାଶ୍ରମମ୍
ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗାନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଗୀତ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି, ସେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶମ୍ଯାପ୍ରାସଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସୁପାଵନମ୍ । ନିଵାସଂ ମୁନିମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶର୍ମଦଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ତଥା
ସେ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ, ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଅତି ପବିତ୍ର, ମୁନିମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ତମାଗତମହଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଵାନର୍ଚନାଦିକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ପୂଜା ଯଥାଯଥ କରିଲି ।
ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାସନସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମୀପେଽହଂ ମୁନେରମିତତେଜସଃ
ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ କରି, ସେ ଆସନରେ ବସିଲେ । ତାପରେ, ମୁଁ ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲି ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ରମିଣଂ ଶାନ୍ତଂ ନାରଦଂ ଜ୍ଞାନପାରଦମ୍ । ତମପୃଚ୍ଛମହଂ ରାଜନ୍ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାଧୁନା
ନାରଦଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
ଅସାରେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଂ ସୁଖଂ ମୁନେ । ନ ପଶ୍ଯାମି ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଦାଚିତ୍କୁତ୍ରଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସଂସାରରେ, ମୁନି, ଜୀବମାନେ କେଉଁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି? ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଛି, କେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦେଖିନାହିଁ।