ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ମମାରାତିର୍ଯୋ ମେ ପ୍ରତିବଲୋ ଭଵେତ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦୂତାସ୍ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଵୈ ସମାଗତାଃ
ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ ଦୂତମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତେ ହୋଚୁସ୍ତ୍ଵରିତା ଭୀତାଃ କାଲକେତୁଂ ଗୃହେ ସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋଽସି ମହାରାଜ ସମୀପେ ସୈନ୍ଯମାଗତମ୍
ସେମାନେ ଦୃତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କାଳକେତୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଘରେ ଥିବାବେଳେ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି? ସେନା ଆସି ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।"
ନିର୍ଗଚ୍ଛ ନଗରାତ୍ତୂର୍ଣଂ ସୈନ୍ଯେନ ମହତାଽଽଵୃତଃ । ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲକେତୁର୍ମହାବଲଃ
ବଡ଼ ସେନା ଘେରି ଆସିଛି, ଏହି କଥା ଶୁଣି କାଳକେତୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ସହସା ସହର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଠାରେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତୋ ନିର୍ଯଯୌ ସ୍ଵପୁରାଦ୍ବହିଃ । ଏକଵୀରୋଽପି ସହସା ହଯାରୂଢଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ସହରରୁ ବାହାରିଗଲା। ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସାହସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଆଗତସ୍ତତ୍ର କାମିନ୍ଯା ଵିରହେଣ ସମାକୁଲଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋରଭୂତ୍ତତ୍ର ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, କାମିନୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ବିୟୋଗରେ ବେସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା ମୁକ୍ତୈରାଦୀପିତଦିଗନ୍ତରମ୍ । ଵର୍ତମାନେ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ କାତରାଣାଂ ଭଯାଵହେ
ଏଠାରେ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଗୁନି ଭଳି ଜଳିଉଠିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ।
ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଦୈତ୍ଯଂ ସିନ୍ଧୁସୁତାସୁତଃ । ସ ଗତାସୁଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ
ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟାର ପୁଅ ଗଦା ଦେଇ ଦାନବକୁ ମାଡ଼ିଲା। ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ପଲାଯିତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ଭଯପୀଡିତାଃ । ଯଶୋଵତୀ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵେଗାଦେକାଵଲୀଂ ତଦା
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ପଳାଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଯଶୋବତୀ ତୁରନ୍ତ ଏକାବଳୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଵିସ୍ମିତା ମୁଦିତା ଭୃଶମ୍ । ଏହ୍ଯାଲି ନୃପପୁତ୍ରେଣ ଦାନଵୋଽସୌ ନିପାତିତଃ
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ଯଶୋବତୀ ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲା: 'ସଖୀ, ରାଜକୁମାର ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି!'
ଏକଵୀରେଣ ଧୀରେଣ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଽପ୍ଯସୌ ରାଜା ତିଷ୍ଠତ୍ଯଦ୍ଯ ଶ୍ରମାତୁରଃ
ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ରାଜା ଶିବିରରେ ଥାନ୍ତି, ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ।
ଦର୍ଶନଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣସ୍ତେ ଶ୍ରୁତରୂପଗୁଣସ୍ତଵ । ପଶ୍ଯ ତଂ କୁଟିଲାପାଙ୍ଗି ମନୋଭଵସମଂ ନୃପମ୍
ତୁମର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଶୁଣି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି। ଟେଢ଼ା ଦୃଷ୍ଟିବାଳା, କାମଦେବ ସମ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖ।
କଥିତା ତ୍ଵଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ । ପୂର୍ଣାନୁରାଗଃ ସଞ୍ଜାତସ୍ତେନାସୌ ଵିରହାତୁରଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ କଥା କହିଥିଲି। ସେ ଏବେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିୟୋଗରେ ବେଦନାଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଵାଞ୍ଛତି ତ୍ଵାଂ ଚାରୁରୂପାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୃପତିନନ୍ଦନଃ । ସା ତସ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ତୁମ ଚମତ୍କାର ରୂପକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯଶୋବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନେ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଲଜ୍ଜମାନା ଭୃଶଂ ଭୀତ୍ଯା କୌମାରଂ ପ୍ରାପ୍ତଯା ତଯା । କଥଂ ତସ୍ଯ ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କୁମାରୀ ହ୍ଯଵଶା ଭୃଶମ୍
ନୂତନ କୁମାରୀ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ବସ୍ଥ ହେଲେ। 'ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଏମିତି ଅସହାୟ କୁମାରୀ?' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସ ମାଂ ଗୃହ୍ଣାତି କାମାର୍ତ ଇତି ଚିନ୍ତାକୁଲା ସତୀ । ଯଶୋଵତ୍ଯା ଯୁତା ତତ୍ର ନରଯାନସ୍ଥିତା ଯଯୌ
'ସେ କାମବଶ ମୋତେ ଧରିନେବେ' ବୋଲି ଭୟରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ଯଶୋବତୀ ସହିତ ସେ ଶିବିର ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଽତିମଲିନା ମଲିନାମ୍ବରଧାରିଣୀ । ତାମାଗତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୁତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଶିବିରରେ ଅତି ମେଳା ଓ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାହାକୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ:
ଦର୍ଶନଂ ଦେହି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ତୃଷିତେ ନଯନେ ମମ । କାମାତୁରଂ ଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଚ ଲଜ୍ଜାଭରାଵୃତାମ୍
'ସୁକୁମାରୀ, ମୋ ଆଖି ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତରସିଯାଇଛି, ମୋତେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।' ସେ ତାଙ୍କୁ କାମେ ଅତି ଆକୁଳ ଦେଖିଲେ, ତାକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଢାକି ଦେଖିଲେ।
ନୀତିଜ୍ଞା ଶିଷ୍ଟମାର୍ଗଜ୍ଞା ତମୁଵାଚ ଯଶୋଵତୀ । ରାଜପୁତ୍ର ପିତାପ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵାମେନାଂ ଦାତୁମିଚ୍ଛତି
ନୀତି ଓ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଜାଣିଥିବା ଯଶୋବତୀ କହିଲେ: 'ରାଜପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ବାପା ମଧ୍ୟ ଏହି ଝିଅକୁ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ଏଷାପି ତ୍ଵଦ୍ଵଶା ନୂନଂ ଭଵିତା ସଙ୍ଗମସ୍ତଵ । କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନଯୈନାଂ ପିତୁରନ୍ତିକମ୍
'ଏହି ଝିଅ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ହେବ। ତୁମେ ଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାଜା, ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଅ।'
ସ ଵିଵାହଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଦାସ୍ଯତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ସ ତସ୍ଯା ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
'ସେ ବିବାହ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ଦେବେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।' ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ...
ସମେତଃ କାମିନୀଭ୍ଯାଂ ତୁ ଯଯୌ ତତ୍ପିତୁରାଶ୍ରମମ୍ । ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତଥାଯାତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରେମସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ବାପାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ରାଜକୁମାରୀ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଅନେକ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ।
ପ୍ରଯଯୌ ସମ୍ମୁଖସ୍ତୂର୍ଣଂ ସଚିଵୈଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ । ବହୁଭିର୍ଦିଵସୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ପୁତ୍ରୀ ସା ମଲିନାମ୍ବରା
ସେ ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ବହୁ ଦିନ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ମେଳିନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ଯଶୋଵତ୍ଯା ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ କଥିତୋ ଵିସ୍ତରାତ୍ପୁନଃ । ଏକଵୀରଂ ମିଲିତ୍ଵାସୌ ଗୃହମାନୀଯ ଚାଦରାତ୍
ଯଶୋବତୀ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ । ପରେ, ଏକବୀର ସହିତ ମିଶି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ନେଇଗଲେ ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି କାରଯାମାସ ଵିଵାହଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ପାରିବର୍ହଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା
ଶୁଭ ଦିନରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ । ପରେ, ଆବଶ୍ୟକ ଉପହାର ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ପୁତ୍ରୀଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଯଶୋଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଏଵଂ ଵିଵାହେ ସଂଵୃତ୍ତେ ରମାପୁତ୍ରୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଝିଅକୁ ଯଶୋବତୀ ସହିତ ବିଦାୟ କଲେ । ଏଭଳି ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ରମାଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବହୂନ୍ଭୋଗାମ୍ବୁଭୁଜେ ପ୍ରିଯଯା ସମମ୍ । ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୃତଵୀର୍ଯାଭିଧଃ କିଲ । ତତ୍ସୁତଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଵଂଶୋଽଯଂ କଥିତୋ ମଯା
ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ତାହାର ନାମ କୃତବୀର୍ୟ । ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ । ଏହି ବଂଶକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।
; ଅମ୍ବିକାଯାଃ ନିଯୋଗାତ୍ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନାଯ ଗର୍ଭଧାରଣଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ଭୋଜାଚ୍ଚ୍ଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯକଥାରସମ୍ । ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ପିବଂସ୍ତୁ ସୁଧଯା ସମମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କମଳମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥାର ସ୍ବାଦ ମୁଁ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗି ଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା ।
ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଭଵତା ମମ । ହୈହଯାନାଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦା
ଆପଣ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ କହିଲେ, ହୈହୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା ।
ପରଂ କୌତୂହଲଂ ମେଽତ୍ର ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିଃ । ଦେଵଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରକଃ
ମୋର ଏହି ବିଷୟରେ ବଡ କୁତୁହଳ ଅଛି— ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି—
ସୋଽପ୍ଯଶ୍ଵଭାଵମାପନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ହରିରଚ୍ଯୁତଃ । ପରତନ୍ତ୍ରଃ କଥଂ ଜାତଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସେହି ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଚଳ ହରି କିପରି ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଧୀନ ହେଲେ ?