ଦତ୍ତାତ୍ରେଯାଦ୍ଦୈଵଯୋଗାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଜ୍ଜ୍ଞାନିଵରାଚ୍ଛୁଭାତ୍ । ଯୋଗେଶ୍ଵରୀମହାମନ୍ତ୍ରଂ ତ୍ରିଲୋକୀତିଲକାଭିଧମ୍
ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କଠାରୁ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ତିନି ଲୋକର ଶୋଭା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଲାଭ କଲେ।
ତେନ ସର୍ଵଜ୍ଞତା ଜାତା ସର୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚାରିତା ତଥା । ତଯା ସହ ଜଗାମାଶୁ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍
ସେଥିରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଏବଂ ମନର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଜାଗୃତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସେ ଯଶୋବତୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ।
ରକ୍ଷିତଂ ରାକ୍ଷସୈଘୋରୈଃ ପାତାଲମିଵ ପନ୍ନଗୈଃ । ଯଶୋଵତ୍ଯା ଚ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ସଂଯୁତୋ ନୃପଃ
ସେ ସହର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ପାତାଳକୁ ସାପମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ରାଜା ଯଶୋବତୀ ଓ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଥିଲେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୂତାସ୍ତସ୍ଯ ଭଯାତୁରାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତୋଽଭିଯଯୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ କାଲକେତୋସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତୁରନ୍ତ କାଳକେତୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତମୂଚୁଃ ସହସା ମତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ କାମମୋହିତମ୍ । ଏକାଵଲୀସମୀପସ୍ଥଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ଵିନଯାନ୍ବହୂନ୍
ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଏକ ରାକ୍ଷସ, କାମନାରେ ମତିହରା, ଏକାବଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅନେକ ବିନୟ ଦେଖାଉଛି, ଏବଂ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁଃ ରାଜନ୍ ଯଶୋଵତୀ ନାରୀ କାମିନ୍ଯାଃ ସହଚାରିଣୀ । ଆଯାତି ସହ ସୈନ୍ଯେନ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁତା
ଦୂତମାନେ କହିଲେ, ରାଜାନ୍, ଯଶସ୍ବତୀ ନାରୀ, ସେ ଆସୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆସକ୍ତ ନାରୀଙ୍କର ସହଚାରିଣୀ, ସେ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଜଯନ୍ତୋ ଵା ମହାରାଜ କାର୍ତିକେଯୋଽଥଵା ନୁ କିମ୍ । ଆଗଚ୍ଛତି ବଲୋନ୍ମତ୍ତୋ ଵାହିନୀସହିତଃ କିଲ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା କି ଜୟନ୍ତ କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକେୟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ? କିଏ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ସଂଯତ୍ତୋ ଭଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ । ଦେଵପୁତ୍ରେଣ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଯଜ ଵା କମଲେକ୍ଷଣାମ୍
ହେ ରାଜାନ୍, ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟ ଆସିଗଲା। ଦେବପୁତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା କମଳନୟନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଇତୋ ଦୂରେଽସ୍ତି ସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଯୋଜନତ୍ରଯମାତ୍ରତଃ । ସଜ୍ଜୋ ଭଵ ମହୀପାଲ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଘୋଷଯାଶୁ ଵୈ
ଏଠାରୁ ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଏକ ସେନା ଅଛି। ହେ ମହୀପତି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଉଡ଼ାଇଦିଅ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ରାକ୍ଷସାନ୍ପ୍ରେରଯାମାସ ସାଯୁଧାନ୍ସବଲାନ୍ଵହୂନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସଟି ଖୁବ୍ ରାଗରେ ଭରିଯାଇ, ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ସମ୍ମୁଖାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ତାନାଜ୍ଞାପ୍ଯ କାଲକେତୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣଯାନ୍ଵିତଃ
ସେ କହିଲେ — ହେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଅ। ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, କାଳକେତୁ ସ୍ନେହରେ ପଚାରିଲେ—
ଏକାଵଲୀଂ ସମୀପସ୍ଥାଂ ଵିଵଶାଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ । କୋଽଯମାଯାତି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପିତା ତେ ଵାପରଃ ପୁମାନ୍
ଏହି ଏକାବଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ, ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ, କିଏ ଆସୁଛନ୍ତି? ଏହା କି ତୁମର ବାପା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ପୁରୁଷ?
ତ୍ଵଦର୍ଥେ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ କୃଶୋଦରି । ପିତା ତେ ଯଦି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିରହାତୁରଃ
ହେ କ୍ରୁଶକଟି, ସତ୍ୟ କହ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ସେନା ଆସିଛି? ଯଦି ତୁମ ବାପା ବିରହରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି—
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେ ପିତରଂ ସମ୍ଯକ୍ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଆନଯିତ୍ଵା ଗୃହେ ପୂଜାଂ ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ହଯୈଃ ଶୁଭୈଃ
ତୁମର ବାପା ଥିବାକୁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆଣି, ମଣି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭଲ ଘୋଡ଼ା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବି।
କରୋମି ତସ୍ଯ ଚାତିଥ୍ଯଂ ଗୃହେ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଥା । ଅନ୍ଯଶ୍ଚେଦ୍ଯଦି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଂ ହନ୍ମି ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିବେ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେବି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ଆସିଥିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମାରିଦେବି।
ଆନୀତଃ କିଲ କାଲେନ ମରଣାଯ ମହାତ୍ମନା । ତସ୍ମାଦ୍ଵଦ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କୋଽଯମାଯାତି ମନ୍ଦଧୀଃ
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା କିଛି ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଓ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ଏହି ମୂଢ଼ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି କିଏ ଆସୁଛି, କହ।
ଅଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ କାଲରୂପଂ ମହାବଲମ୍ । ଏକାଵଲ୍ଯୁଵାଚ ନ ଜାନେଽହଂ ମହାଭାଗ କୋଽଯମାଯାତି ସତ୍ଵରଃ
ମୋତେ ନ ଜାଣି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅପରାଜେୟ, କାଳର ରୂପ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ— ଏକାବଳୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ମହାଭାଗ, କିଏ ଏତେ ତୁରନ୍ତ ଆସୁଛି।
ନମେଽସ୍ତି ଵିଦିତଃ କୋଽପି ସ୍ଥିତାଯାସ୍ତଵ ବନ୍ଧନେ । ନାଯଂ ପିତା ମେ ନ ଭ୍ରାତା କୋଽପ୍ଯନ୍ଯୋଽସ୍ତି ମହାବଲଃ
ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧନରେ ରହିବା ସମୟରେ, ମୋ ପରିଚୟରେ କେହି ନାହିଁ। ସେ ମୋର ପିତା ନୁହଁନ୍ତି, ନାହିଁ ମୋର ଭାଇ; ଅନ୍ୟ କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଆସୁଛନ୍ତି।
କିମର୍ଥମିହ ଚାଯାତି ନାହଂ ଵେଦ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଦୈତ୍ଯ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯମୀ ଦୂତା ଵଯସ୍ଯା ତେ ଯଶୋଵତୀ
ସେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଦାନବ କହିଲେ: ଏଭଳି କହୁଛନ୍ତି ଏହି ଦୂତମାନେ, ତୁମର ସଖୀ ଯଶୋବତୀ।
ସମାନୀଯ ଚ ତଂ ଵୀରମାଗତେତି କୃତୋଦ୍ଯମା । କ୍ଵ ଗତା ସା ସଖୀ କାନ୍ତେ ଵିଦଗ୍ଧା କାର୍ଯନିଶ୍ଚଯେ
ସେ ନାୟକଙ୍କୁ ଆଣି, 'ସେ ଆସିଗଲେ' ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଚତୁର୍ ସଖୀ କାହାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ କାହିଁକି କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିଥାଏ?
ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ମମାରାତିର୍ଯୋ ମେ ପ୍ରତିବଲୋ ଭଵେତ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦୂତାସ୍ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଵୈ ସମାଗତାଃ
ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ ଦୂତମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତେ ହୋଚୁସ୍ତ୍ଵରିତା ଭୀତାଃ କାଲକେତୁଂ ଗୃହେ ସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋଽସି ମହାରାଜ ସମୀପେ ସୈନ୍ଯମାଗତମ୍
ସେମାନେ ଦୃତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କାଳକେତୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଘରେ ଥିବାବେଳେ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି? ସେନା ଆସି ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।"
ନିର୍ଗଚ୍ଛ ନଗରାତ୍ତୂର୍ଣଂ ସୈନ୍ଯେନ ମହତାଽଽଵୃତଃ । ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲକେତୁର୍ମହାବଲଃ
ବଡ଼ ସେନା ଘେରି ଆସିଛି, ଏହି କଥା ଶୁଣି କାଳକେତୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ସହସା ସହର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଠାରେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତୋ ନିର୍ଯଯୌ ସ୍ଵପୁରାଦ୍ବହିଃ । ଏକଵୀରୋଽପି ସହସା ହଯାରୂଢଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ସହରରୁ ବାହାରିଗଲା। ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସାହସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଆଗତସ୍ତତ୍ର କାମିନ୍ଯା ଵିରହେଣ ସମାକୁଲଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋରଭୂତ୍ତତ୍ର ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, କାମିନୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ବିୟୋଗରେ ବେସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା ମୁକ୍ତୈରାଦୀପିତଦିଗନ୍ତରମ୍ । ଵର୍ତମାନେ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ କାତରାଣାଂ ଭଯାଵହେ
ଏଠାରେ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଗୁନି ଭଳି ଜଳିଉଠିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ।
ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଦୈତ୍ଯଂ ସିନ୍ଧୁସୁତାସୁତଃ । ସ ଗତାସୁଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ
ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟାର ପୁଅ ଗଦା ଦେଇ ଦାନବକୁ ମାଡ଼ିଲା। ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ପଲାଯିତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ଭଯପୀଡିତାଃ । ଯଶୋଵତୀ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵେଗାଦେକାଵଲୀଂ ତଦା
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ପଳାଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଯଶୋବତୀ ତୁରନ୍ତ ଏକାବଳୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଵିସ୍ମିତା ମୁଦିତା ଭୃଶମ୍ । ଏହ୍ଯାଲି ନୃପପୁତ୍ରେଣ ଦାନଵୋଽସୌ ନିପାତିତଃ
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ଯଶୋବତୀ ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲା: 'ସଖୀ, ରାଜକୁମାର ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି!'
ଏକଵୀରେଣ ଧୀରେଣ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଽପ୍ଯସୌ ରାଜା ତିଷ୍ଠତ୍ଯଦ୍ଯ ଶ୍ରମାତୁରଃ
ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ରାଜା ଶିବିରରେ ଥାନ୍ତି, ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ।