; ଏକଵୀରୈକାଵଲ୍ଯୋର୍ଵିଵାହଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରମାପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାମ୍ଭୋଜସ୍ତାମୁଵାଚ ଵିଶାମ୍ପତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ମହିଳାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ମୁହଁ କମଳ ପରି ଖିଳିଉଠିଲା, ସେ ତାକୁ କହିଲେ, ରାଜା।
ରାଜୋଵାଚ ରମ୍ଭୋରୁ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ଵିଶଦାକ୍ଷରଃ । ହେହଯୋଽହଂ ଚୈକଵୀରନାମ୍ନା ସିନ୍ଧୁସୁତାସୁତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ରମ୍ଭାସମ ଜଂଘା ଥିବା, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି: ମୁଁ ହୈହୟ ବଂଶର, ଏକବୀର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସିନ୍ଧୁର ଝିଅର ପୁଅ।
ମନୋ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ନୂନଂ ପରତନ୍ତ୍ରଂ କୃତଂ କିଲ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଵିରହେଣାତିପୀଡିତଃ
ମୋର ମନ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଭର ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ପ୍ରଥମଂ ରୂପମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଲୋକାତିଗଂ ତ୍ଵଯା । ତେନ ମେ ଵିହ୍ଵଲଂ ଜାତଂ କାମବାଣହତଂ ମନଃ
ପ୍ରଥମେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ରୂପ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲ; ତାହାରେ, ମୋର ମନ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।
ତତସ୍ତସ୍ଯା ଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୈସ୍ତୁ ଚିତ୍ତଂ ହୃତଂ ପୁନଃ । ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ତେନ ମେ ଵିସ୍ମଯୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରୁ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ମୋର ହୃଦୟ ପୁନି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା; ଏବଂ ତୁମେ ଆଉ ଯାହା କହିଲ, ତାହାରେ ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲି।
ଏକାଵଲ୍ଯା ଵଚଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦାନଵାଗ୍ରେ ମଯା ଵୃତଃ । ହୈହଯସ୍ତଂ ଵିନା ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣୋମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏକାବଳୀଙ୍କ କଥା ଥିଲା: 'ମୁଁ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚୟନ କରିଛି; ହୈହୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହାକୁ ନେବିନାହିଁ'—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।
ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଭୃତ୍ଯୋଽହମଧୁନା କୃତଃ । ତ୍ଵଯା ତସ୍ଯାଃ ସୁକେଶାନ୍ତେ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ଵାମ୍
ତୁମର କଥା ଶୁଣି, ମୋତେ ଏବେ ତୁମର ଦାସ କରିଦେଲୁ। ସୁକେଶାର ଶେଷରେ, ଦୟାକରି କହ, ମୁଁ ଦୁହେଁ ପାଇଁ କଣ କରିବି?
ସ୍ଥାନଂ ତସ୍ଯ ନ ଜାନାମି ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଗତିର୍ମେ ନାସ୍ତି ଗମନେ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ସୁଲୋଚନେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ଅବସ୍ଥାନ କେଉଁଠି ଅଛି ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ। ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଵଦ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତତ୍ର ପ୍ରାପଯିତୁଂ କ୍ଷମା । ପ୍ରାପଯାଶୁ ସଖୀ ତେ ସା ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସୁନ୍ଦରୀ
ହେ ବଡ଼ ଆଖିବାଳି, ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ଅଛ, ତେବେ ଦୟାକରି କହ। ତୁମର ସଖୀଠାରୁ ଯେଉଁଠି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଅଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଅ।
ହତ୍ଵା ତଂ ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରଂ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଵିଵଶାଂ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତଵ ପ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ସେ କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଇ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ରାଜକୁମାରୀଠାକୁ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।
ଵିମୁକ୍ତଦୁଃଖାଂ କୃତ୍ଵାଽଽଶୁ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁରମ୍ । ପିତ୍ରେ ଚାସ୍ଯାଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କନ୍ଯାମେକାଵଲୀମହମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କରି, ତୁମ ସହରକୁ ନେଇଯିବି ଏବଂ ଏକାବଳୀକୁ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଵାହଂ କର୍ତାସୌ ରାଜା ପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପରନ୍ତପଃ । ଏଵଂ ତେ ମନସଃ କାମୋ ମମ ଚାପି ପ୍ରିଯଂଵଦେ
ପରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ତାଙ୍କର ଝିଅର ବିବାହ କରାଇବେ। ଏଭଳି, ହେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ତୁମର ଓ ମୋର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ସମ୍ପୂର୍ଣଃ ସାଧନେନ ତଵାଧୁନା । ଦର୍ଶଯାଶୁ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯ ମେ ତ୍ଵଂ ପରାକ୍ରମମ୍
ତୁମର ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହି ଆଶା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ସହର ଦେଖାଅ, ଏବଂ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ।
ଯଥା ହନ୍ମି ଦୁରାଚାରଂ ପରଦାରାପହାରକମ୍ । ତଥା କୁରୁ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତାସି ଵରଵର୍ଣିନି
ମୁଁ କିପରି ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀକୁ ହରଣ କରିଥିବାକୁ ମାରିଦେଉଛି, ଦେଖ। ଏଭଳି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା କରିପାରିବ।
ମାର୍ଗଂ ଦର୍ଶଯ ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଦୁର୍ଗମସ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୁଦିତା ଚ ଯଶୋଵତୀ
ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ସେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସହରକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖାଅ।
ତମୁଵାଚ ରମାପୁତ୍ରଂ ଗମନୋପାଯମାଦରାତ୍ । ମନ୍ତ୍ରଂ ଗୃହାଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭଗଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ସିଦ୍ଧିଦମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେ ପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ଯଶୋବତୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଯିବା ଉପାୟ କହିଲେ।
ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ପୁରଂ ରାକ୍ଷସପାଲିତମ୍ । ସଜ୍ଜୋ ଭଵ ମହାଭାଗ ଗମନାଯ ମଯା ସହ
ହେ ରାଜା, ଭଗବତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ରାକ୍ଷସ ଶାସିତ ସହର ଦେଖାଇଦେବି। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ସହିତ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । କାଲକେତୁର୍ମହାଵୀରୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ବଲିଭିର୍ଵୃତଃ
ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ। କାଳକେତୁ ନାମକ ବଡ଼ ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜ ତତ୍ର ମଯା ସହ । ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତେ ମାର୍ଗଂ ପୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ତେଣୁ, ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ମୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟର ସହରକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖାଇଦେବି।
ହତ୍ଵା ତଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ମୋଚଯାଶୁ ଚ ମେ ସଖୀମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ଵୀରୋ ମନ୍ତ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ସତ୍ଵରଃ
ସେ ପାପୀକୁ ମାରିଦେଉ ଏବଂ ମୋ ସଖୀକୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର। ସେ କଥା ଶୁଣି, ବୀର ତୁରନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯାଦ୍ଦୈଵଯୋଗାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଜ୍ଜ୍ଞାନିଵରାଚ୍ଛୁଭାତ୍ । ଯୋଗେଶ୍ଵରୀମହାମନ୍ତ୍ରଂ ତ୍ରିଲୋକୀତିଲକାଭିଧମ୍
ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କଠାରୁ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ତିନି ଲୋକର ଶୋଭା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଲାଭ କଲେ।
ତେନ ସର୍ଵଜ୍ଞତା ଜାତା ସର୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚାରିତା ତଥା । ତଯା ସହ ଜଗାମାଶୁ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍
ସେଥିରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଏବଂ ମନର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଜାଗୃତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସେ ଯଶୋବତୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ।
ରକ୍ଷିତଂ ରାକ୍ଷସୈଘୋରୈଃ ପାତାଲମିଵ ପନ୍ନଗୈଃ । ଯଶୋଵତ୍ଯା ଚ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ସଂଯୁତୋ ନୃପଃ
ସେ ସହର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ପାତାଳକୁ ସାପମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ରାଜା ଯଶୋବତୀ ଓ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଥିଲେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୂତାସ୍ତସ୍ଯ ଭଯାତୁରାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତୋଽଭିଯଯୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ କାଲକେତୋସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତୁରନ୍ତ କାଳକେତୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତମୂଚୁଃ ସହସା ମତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ କାମମୋହିତମ୍ । ଏକାଵଲୀସମୀପସ୍ଥଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ଵିନଯାନ୍ବହୂନ୍
ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଏକ ରାକ୍ଷସ, କାମନାରେ ମତିହରା, ଏକାବଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅନେକ ବିନୟ ଦେଖାଉଛି, ଏବଂ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁଃ ରାଜନ୍ ଯଶୋଵତୀ ନାରୀ କାମିନ୍ଯାଃ ସହଚାରିଣୀ । ଆଯାତି ସହ ସୈନ୍ଯେନ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁତା
ଦୂତମାନେ କହିଲେ, ରାଜାନ୍, ଯଶସ୍ବତୀ ନାରୀ, ସେ ଆସୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆସକ୍ତ ନାରୀଙ୍କର ସହଚାରିଣୀ, ସେ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଜଯନ୍ତୋ ଵା ମହାରାଜ କାର୍ତିକେଯୋଽଥଵା ନୁ କିମ୍ । ଆଗଚ୍ଛତି ବଲୋନ୍ମତ୍ତୋ ଵାହିନୀସହିତଃ କିଲ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା କି ଜୟନ୍ତ କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକେୟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ? କିଏ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ସଂଯତ୍ତୋ ଭଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ । ଦେଵପୁତ୍ରେଣ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଯଜ ଵା କମଲେକ୍ଷଣାମ୍
ହେ ରାଜାନ୍, ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟ ଆସିଗଲା। ଦେବପୁତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା କମଳନୟନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଇତୋ ଦୂରେଽସ୍ତି ସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଯୋଜନତ୍ରଯମାତ୍ରତଃ । ସଜ୍ଜୋ ଭଵ ମହୀପାଲ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଘୋଷଯାଶୁ ଵୈ
ଏଠାରୁ ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଏକ ସେନା ଅଛି। ହେ ମହୀପତି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଉଡ଼ାଇଦିଅ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ରାକ୍ଷସାନ୍ପ୍ରେରଯାମାସ ସାଯୁଧାନ୍ସବଲାନ୍ଵହୂନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସଟି ଖୁବ୍ ରାଗରେ ଭରିଯାଇ, ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।