ପୁନରୁକ୍ତଂ ମଯା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଖରମ୍ । ନାହଂ କ୍ଷମାପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵମେନାଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ମୁଖରୁ ପୁନିପୁନି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ପ୍ରିୟା, ମୃଦୁ କଥା କହିପାରିଲି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ତୁମେ ତାକୁ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ଦୁଷ୍ଟୋ ମଦନକ୍ଷତମାନସଃ । ଉଵାଚ ଵିନଯାଦେନାଂ ସଖୀଂ କ୍ଷାମୋଦରୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରେମର ଦୁଃଖରେ ମନ ଆହତ ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କ୍ଷୀଣ ଉଦର ମିତ୍ରକୁ କହିଲେ।
କୃଶୋଦରି ତ୍ଵଯା ମନ୍ତ୍ରୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ତି ମମୋପରି । ତେନ ମେ ହୃଦଯଂ କାନ୍ତେ ହୃତଂ ତେ ଵଶତାଂ ଗତମ୍
'କ୍ଷୀଣ ଉଦରି, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଲାଗିଛ; ଏହିଥିରେ, ପ୍ରିୟା, ମୋର ହୃଦୟ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।'
ତେନାହଂ ତଵ ଦାସୋଽଦ୍ଯ କୃତୋଽସ୍ମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଭଜ ମାଂ କାମବାଣେନ ପୀଡିତଂ ଵିଵଶଂ ଭୃଶମ୍
'ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଛି। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ।'
ଯୌଵନଂ ଯାତି ରମ୍ଭୋରୁ ଚଞ୍ଚଲଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତଦା । ସଫଲଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ପତିଂ ମାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ
'କଦଳୀ ଗୋଡ଼ିଆ ତୁଳ୍ୟ ଜଂଘା ଥିବା, ଯୌବନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହାକୁ ସାର୍ଥକ କର, ଶୁଭେ, ମୋତେ ପତି ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି।'
ଏକାଵଲ୍ଯୁଵାଚ ପିତ୍ରାହଂ କଲ୍ପିତା ପୂର୍ଵଂ ଦାତୁଂ ରାଜସୁତାଯ ଵୈ । ହୈହଯସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ସ ମଯା ମନସା ଵୃତଃ
ଏକାବଳୀ କହିଲେ: 'ମୋ ପିତା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ମହାଭାଗ, ମନରେ ହୈହୟଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
କଥମନ୍ଯଂ ଭଜେ କାନ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । କନ୍ଯାଧର୍ମଂ ଵିହାଯାଦ୍ଯ ଵେତ୍ସି ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'କିପରି ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରିୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ଆଜି କନ୍ୟାଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା—ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣ।'
ଯସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତା କାମଂ କନ୍ଯା ତଂ ପତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପରତନ୍ତ୍ରା ସଦା କନ୍ଯା ନ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ କଦାଚନ
'ଯାହାକୁ ପିତା ଇଚ୍ଛାରେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିକି ତାଙ୍କର ପତି ହୁଏ। କନ୍ୟା ସଦା ପରାଧୀନ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽପି ତଯା ପାପୀ ଵିରରାମ ନ ମୋହିତଃ । ନ ମୁମୋଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମାଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତାଂ ତଥା
ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପୀ ମୋହିତ ହୋଇ ଥାମିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଚକ୍ଷୁସାଳିକୁ ଓ ମୋତେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲି, ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପାତାଲଵିଵରେ ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପରମସଙ୍କଟେ । ରାକ୍ଷସୈ ରକ୍ଷିତଂ ଦୁର୍ଗଂ ମଣ୍ଡିତଂ ପରିଖାଵୃତମ୍
ପାତାଳର ଗୁହାରେ ତାଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଅଭିଗମ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଗ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦୁଃଖାର୍ତା ସଖୀ ମେ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ତେନାହଂ ଵିରହେଣାତ୍ର ରାରଟୀମି ସୁଦୁଃଖିତା
ସେଠାରେ ମୋର ପ୍ରାଣସମାନ ପ୍ରିୟ ସଖୀ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବାରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି।
ଏକଵୀର ଉଵାଚ କଥଂ ତ୍ଵମତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ପୁରାତ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ମହାନତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଵରାନନେ
ଏକବୀର କହିଲେ: ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷର ଘରରୁ ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏଥିରେ ମୋତେ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି—ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତ୍ଵଯା ଚ କଥିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସନ୍ଦିଗ୍ଧଂ ଭାତି ଭାମିନି । ହୈହଯାର୍ଥେ କଲ୍ପିତା ସା ପିତ୍ରେତି ମମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ହେ ଭାମିନୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ସନ୍ଦେହଜନକ ଲାଗୁଛି; ଏବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ହୈହୟଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମର ପିତା ବୋଲି କହିଥିଲ।
ହୈହଯୋ ନାମ ରାଜାହଂ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପୃଥିଵୀପତିଃ । ମଦର୍ଥେ କଥିତା ସା କିଂ ସଖୀ ତଵ ସୁଲୋଚନା
ମୁଁ ହୈହୟ ନାମକ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କେହି ରାଜା ନାହିଁ; ତୁମର ସେ ସୁନୟନୀ ସଖୀଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲ କି?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ସୁଭ୍ରୁ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ଭାମିନି । ଅହଂ ତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଧମମ୍
ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ସୁଭ୍ରୁ; ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
ସ୍ଥାନଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ତସ୍ଯ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦିତଂ କିଂ ଵା ତତ୍ପିତ୍ରେ ଚାତିଦୁଃଖିତା
ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ସେଠାର ସ୍ଥାନ ମୋତେ ଦେଖାଅ, ହେ ସୁବ୍ରତେ; ରାଜାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ଖବର ଦିଆଯାଇଛି କି?
ଯସ୍ଯୈଷା ଵଲ୍ଲଭା ପୁତ୍ରୀ ନ କିଂ ଜାନାତି ତାଂ ହୃତାମ୍ । ନୋଦ୍ଯମଃ କିଂ କୃତସ୍ତେନ ତତୋ ମୋଚନହେତଵେ
ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ସେ, ସେ କି ତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ ହେବାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ? ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଚେଷ୍ଟା କରିନାହାନ୍ତି କି?
ବନ୍ଦୀକୃତାଂ ସୁତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଥଂ ତିଷ୍ଠତି ସୁସ୍ଥିରଃ । ଅସମର୍ଥୋ ନୃପଃ କିଂ ଵା କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଵରମ୍
କନ୍ୟା ବନ୍ଦୀ ହେବାକୁ ଜାଣି ସେ ରାଜା କିପରି ଶାନ୍ତ ରହିଛନ୍ତି? ରାଜା ଅସମର୍ଥ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି? ଶୀଘ୍ର କହ।
ତ୍ଵଯା ମେଽପହୃତଂ ଚେତୋ ଗୁଣାନୁକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯମାନୁଷାନ୍ । ସଖ୍ଯାଃ ପଙ୍କଜପତ୍ରାକ୍ଷି କୃତଃ କାମଵଶୋ ଭୃଶମ୍
ତୁମେ ମୋ ସଖୀଙ୍କ ଅଲୌକିକ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ହେ ପଦ୍ମନୟନୀ, ମୋ ମନକୁ ଆକର୍ଷିଛ; ଏବେ ମୁଁ ଭଲେଭଳେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
କଦା ପଶ୍ଯାମି ତାଂ କାନ୍ତାଂ ମୋଚଯିତ୍ଵାତିସଙ୍କଟାତ୍ । ଇତି ମେ ହୃଦଯଂ ଚାଦ୍ଯ କରୋତ୍ଯତିମନୋରଥମ୍
ମୁଁ କେବେ ସେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ବଡ଼ ସଙ୍କଟରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି? ଏହିପରି ଆଶା ଆଜି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଭରିଦେଇଛି।
ବ୍ରୂହି ମେ ଗମନୋପାଯଂ ପୁରେ ତସ୍ଯାତିଦୁର୍ଗମେ । କଥଂ ତ୍ଵମାଗତା ତସ୍ମାତ୍ସଙ୍କଟାଦତ୍ର ତଦ୍ଵଦ
ତାଙ୍କର ସହରକୁ, ଯାହାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର, କିପରି ଯିବାଯାଏ, ମୋତେ କହ; ତୁମେ ସେ ସଙ୍କଟ ସ୍ଥାନରୁ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।
ଯଶୋଵତ୍ଯୁଵାଚ ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା ମନ୍ତ୍ରୋ ଭଗଵତ୍ଯା ଵିଶାଂପତେ । ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାତ୍ସିଦ୍ଧାତ୍ସବୀଜଧ୍ଯାନପୂର୍ଵକଃ
ଯଶୋବତୀ କହିଲେ: ଛୋଟବେଳେ, ମୁଁ ଏକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲି, ହେ ରାଜା, ଯାହା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ପାଇଁ।
ତତ୍ରାଵସ୍ଥିତଯା ରାଜନ୍ ମଯା ଚିତ୍ତେ ଵିଚାରିତମ୍ । ଆରାଧଯାମି ସତତଂ ଚଣ୍ଡିକାଂ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମାମ୍
ସେଠି ରହିବାବେଳେ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲି: ମୁଁ ସଦା ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳି, ଉପାସନା କରିବି।
ସା ଦେଵୀ ସେଵିତା କାମଂ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଂ କରିଷ୍ଯତି । ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପିନୀ ଶକ୍ତିଃ ସମର୍ଥା ସର୍ଵସାଧନେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ; ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି କରିପାରନ୍ତି।
ଯା ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତେ ଶକ୍ତ୍ଯା ପାଲଯତ୍ଯେଵ ସା ପୁନଃ । କଲ୍ପାନ୍ତେ ସଂହରତ୍ଯେଵ ନିରାକାରା ନିରାଶ୍ରଯା
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ କଳ୍ପାନ୍ତେ ଏହାକୁ ନିଜରେ ଲୟ କରନ୍ତି—ସେ ନିରାକାର ଓ ନିରାଧାର।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଦେଵୀଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶିଵାମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରକ୍ତାମ୍ବରାଂ ସୌମ୍ଯାଂ ସୁରକ୍ତନଯନାଂ ହୃଦି
ଏପରି ଭାବି, ମୁଁ ମନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱରୀ, ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲି; ହୃଦୟରେ ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁଅଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲି।
ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନସା ରୂପଂ ମନ୍ତ୍ରଜାପ୍ଯପରାଭଵମ୍ । ଉପାସିତା ମଯା ଦେଵୀ ମାସମେକଂ ସମାଧିନା
ମନରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ସ୍ମରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ଧରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ମମ ସମାଯାତା ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତୋଷିତା । ମାମାହାମୃତଯା ଵାଚା କିଂ ସୁପ୍ତାସୀତି ଚଣ୍ଡିକା
ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆସିଲେ ଏବଂ ଅମୃତମୟ କଥାରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶୁଅଛ କି?'
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଯାହି ତରସା ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ମନୋହରମ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ତତ୍ରାସୌ ହୈହଯୋ ନୃପପୁଙ୍ଗଵଃ
ଉଠ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ମନୋହର ତଟକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ହୈହୟ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆସିବେ।
ଏକଵୀରୋ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵିମର୍ଦନଃ । ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋ ମହାଵିଦ୍ଯାଭିଧଃ ପରଃ
ସେ ଏକମାତ୍ର ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା; ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଠାରୁ ମହାବିଦ୍ୟା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଛନ୍ତି।