ପୃଷ୍ଠତୋଽହଂ ଗତା ତତ୍ର ଯତ୍ର ନୀତା ସଖୀ ମମ । ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀ ଯଥା ସା ମାଂ ପଶ୍ଯେଦିତି ପଦାନୁଗା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଛରୁ ଚାଲିଗଲି, ଯାହାଁକି ମୋ ସହେଳୀକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଁ ମୁଁ ପଦେ ପଦେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି ।
ସାପି ମାମାଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ସ୍ଵସ୍ଥାଭଵତ୍ତଦା । ଗତାହଂ ତତ୍ସମୀପେ ତୁ ତାମାଭାଷ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମୋତେ ଆସିଥିବା ଦେଖି କିଛି ସ୍ଥିର ହେଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲି, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲି ।
ସା ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାତିଦୁଃଖାର୍ତା ସ୍ତମ୍ଭସ୍ଵେଦସମାକୁଲା । କଣ୍ଠେ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ଭୂପ ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା, ଶରୀର ଜଡ଼ ଓ ଘମରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋ ଗଳାକୁ ଧରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, ରାଜା।
ସ ମାମାହ କାଲକେତୁଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । ସମାଶ୍ଵାସଯ ଭୀତାଂ ତ୍ଵଂ ସଖୀଂ ଚଞ୍ଚଲଲୋଚନାମ୍
ତାପରେ କାଳକେତୁ ମୋତେ ସ୍ନେହର ସହିତ କହିଲେ, 'ତୁମର ଭୟଭୀତ ମିତ୍ର, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ, ସେଠିକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଅ।'
ପ୍ରାପ୍ତଂ ମମାଦ୍ଯ ନଗରଂ ଦେଵଲୋକସମଂ ପ୍ରିଯେ । ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ରତ୍ଯା ହି କସ୍ମାତ୍କ୍ରନ୍ଦସି କାତରା
'ଆଜି ମୋର ନଗର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକ ସମାନ, ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ପ୍ରିୟା। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମର ଦାସ, ତେବେ କାହିଁକି ଭୟରେ କାନ୍ଦୁଛ?''
କଥଯୈନାଂ ସଖୀଂ ତେଽଦ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ସୁଲୋଚନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ସଖୀପାର୍ଶ୍ଵେ ସମାରୋପ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମେ
'ଆଜି ତୁମ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ, ସୁନ୍ଦର ନୟନି, ଏବଂ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହେଅ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ମୋତେ ମୋର ସଂଗିନୀ ପାଖରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ଜଗାମ ତରସା ଦୁଷ୍ଟଃ ପୁରେ ସ୍ଵସ୍ଯ ମନୋହରେ । ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାମ୍ବୁଜଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦର ହାସ ଫୁଟିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ସହରକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକାଵଲୀ ତଥା ମାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଧଵଲେ ଗୃହେ । ରାକ୍ଷସାନ୍ ଗୃହରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମାସ କୋଟିଶଃ
ଏକାବଳୀ ଓ ମୋତେ ଧଳା ଘରେ ରଖି, ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ସୋଽଥ ମାମୁଵାଚ ରହୋ ନୃପ । ପ୍ରବୋଧଯ ସଖୀଂ ବାଲାଂ ଶୋଚନ୍ତୀଂ ଵିରହାତୁରାମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ସେ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ, ରାଜା, 'ତୁମର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିୟୋଗରେ ପୀଡିତ ମିତ୍ରକୁ ଜାଗ୍ରତ କର।'
ପତ୍ନୀ ମେ ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯେ ସେଵକୋଽହଂ ସଦା ତଵ
'ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି, ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଅ, ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁଖ ଭୋଗ କର। ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମର, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ସେବକ।'
ପୁନରୁକ୍ତଂ ମଯା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଖରମ୍ । ନାହଂ କ୍ଷମାପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵମେନାଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ମୁଖରୁ ପୁନିପୁନି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ପ୍ରିୟା, ମୃଦୁ କଥା କହିପାରିଲି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ତୁମେ ତାକୁ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ଦୁଷ୍ଟୋ ମଦନକ୍ଷତମାନସଃ । ଉଵାଚ ଵିନଯାଦେନାଂ ସଖୀଂ କ୍ଷାମୋଦରୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରେମର ଦୁଃଖରେ ମନ ଆହତ ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କ୍ଷୀଣ ଉଦର ମିତ୍ରକୁ କହିଲେ।
କୃଶୋଦରି ତ୍ଵଯା ମନ୍ତ୍ରୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ତି ମମୋପରି । ତେନ ମେ ହୃଦଯଂ କାନ୍ତେ ହୃତଂ ତେ ଵଶତାଂ ଗତମ୍
'କ୍ଷୀଣ ଉଦରି, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଲାଗିଛ; ଏହିଥିରେ, ପ୍ରିୟା, ମୋର ହୃଦୟ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।'
ତେନାହଂ ତଵ ଦାସୋଽଦ୍ଯ କୃତୋଽସ୍ମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଭଜ ମାଂ କାମବାଣେନ ପୀଡିତଂ ଵିଵଶଂ ଭୃଶମ୍
'ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଛି। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ।'
ଯୌଵନଂ ଯାତି ରମ୍ଭୋରୁ ଚଞ୍ଚଲଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତଦା । ସଫଲଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ପତିଂ ମାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ
'କଦଳୀ ଗୋଡ଼ିଆ ତୁଳ୍ୟ ଜଂଘା ଥିବା, ଯୌବନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହାକୁ ସାର୍ଥକ କର, ଶୁଭେ, ମୋତେ ପତି ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି।'
ଏକାଵଲ୍ଯୁଵାଚ ପିତ୍ରାହଂ କଲ୍ପିତା ପୂର୍ଵଂ ଦାତୁଂ ରାଜସୁତାଯ ଵୈ । ହୈହଯସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ସ ମଯା ମନସା ଵୃତଃ
ଏକାବଳୀ କହିଲେ: 'ମୋ ପିତା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ମହାଭାଗ, ମନରେ ହୈହୟଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
କଥମନ୍ଯଂ ଭଜେ କାନ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । କନ୍ଯାଧର୍ମଂ ଵିହାଯାଦ୍ଯ ଵେତ୍ସି ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'କିପରି ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରିୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ଆଜି କନ୍ୟାଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା—ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣ।'
ଯସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତା କାମଂ କନ୍ଯା ତଂ ପତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପରତନ୍ତ୍ରା ସଦା କନ୍ଯା ନ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ କଦାଚନ
'ଯାହାକୁ ପିତା ଇଚ୍ଛାରେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିକି ତାଙ୍କର ପତି ହୁଏ। କନ୍ୟା ସଦା ପରାଧୀନ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽପି ତଯା ପାପୀ ଵିରରାମ ନ ମୋହିତଃ । ନ ମୁମୋଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମାଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତାଂ ତଥା
ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପୀ ମୋହିତ ହୋଇ ଥାମିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଚକ୍ଷୁସାଳିକୁ ଓ ମୋତେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲି, ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପାତାଲଵିଵରେ ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପରମସଙ୍କଟେ । ରାକ୍ଷସୈ ରକ୍ଷିତଂ ଦୁର୍ଗଂ ମଣ୍ଡିତଂ ପରିଖାଵୃତମ୍
ପାତାଳର ଗୁହାରେ ତାଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଅଭିଗମ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଗ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦୁଃଖାର୍ତା ସଖୀ ମେ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ତେନାହଂ ଵିରହେଣାତ୍ର ରାରଟୀମି ସୁଦୁଃଖିତା
ସେଠାରେ ମୋର ପ୍ରାଣସମାନ ପ୍ରିୟ ସଖୀ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବାରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି।
ଏକଵୀର ଉଵାଚ କଥଂ ତ୍ଵମତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ପୁରାତ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ମହାନତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଵରାନନେ
ଏକବୀର କହିଲେ: ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷର ଘରରୁ ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏଥିରେ ମୋତେ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି—ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତ୍ଵଯା ଚ କଥିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସନ୍ଦିଗ୍ଧଂ ଭାତି ଭାମିନି । ହୈହଯାର୍ଥେ କଲ୍ପିତା ସା ପିତ୍ରେତି ମମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ହେ ଭାମିନୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ସନ୍ଦେହଜନକ ଲାଗୁଛି; ଏବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ହୈହୟଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମର ପିତା ବୋଲି କହିଥିଲ।
ହୈହଯୋ ନାମ ରାଜାହଂ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପୃଥିଵୀପତିଃ । ମଦର୍ଥେ କଥିତା ସା କିଂ ସଖୀ ତଵ ସୁଲୋଚନା
ମୁଁ ହୈହୟ ନାମକ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କେହି ରାଜା ନାହିଁ; ତୁମର ସେ ସୁନୟନୀ ସଖୀଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲ କି?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ସୁଭ୍ରୁ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ଭାମିନି । ଅହଂ ତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଧମମ୍
ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ସୁଭ୍ରୁ; ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
ସ୍ଥାନଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ତସ୍ଯ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦିତଂ କିଂ ଵା ତତ୍ପିତ୍ରେ ଚାତିଦୁଃଖିତା
ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ସେଠାର ସ୍ଥାନ ମୋତେ ଦେଖାଅ, ହେ ସୁବ୍ରତେ; ରାଜାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ଖବର ଦିଆଯାଇଛି କି?
ଯସ୍ଯୈଷା ଵଲ୍ଲଭା ପୁତ୍ରୀ ନ କିଂ ଜାନାତି ତାଂ ହୃତାମ୍ । ନୋଦ୍ଯମଃ କିଂ କୃତସ୍ତେନ ତତୋ ମୋଚନହେତଵେ
ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ସେ, ସେ କି ତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ ହେବାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ? ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଚେଷ୍ଟା କରିନାହାନ୍ତି କି?
ବନ୍ଦୀକୃତାଂ ସୁତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଥଂ ତିଷ୍ଠତି ସୁସ୍ଥିରଃ । ଅସମର୍ଥୋ ନୃପଃ କିଂ ଵା କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଵରମ୍
କନ୍ୟା ବନ୍ଦୀ ହେବାକୁ ଜାଣି ସେ ରାଜା କିପରି ଶାନ୍ତ ରହିଛନ୍ତି? ରାଜା ଅସମର୍ଥ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି? ଶୀଘ୍ର କହ।
ତ୍ଵଯା ମେଽପହୃତଂ ଚେତୋ ଗୁଣାନୁକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯମାନୁଷାନ୍ । ସଖ୍ଯାଃ ପଙ୍କଜପତ୍ରାକ୍ଷି କୃତଃ କାମଵଶୋ ଭୃଶମ୍
ତୁମେ ମୋ ସଖୀଙ୍କ ଅଲୌକିକ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ହେ ପଦ୍ମନୟନୀ, ମୋ ମନକୁ ଆକର୍ଷିଛ; ଏବେ ମୁଁ ଭଲେଭଳେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
କଦା ପଶ୍ଯାମି ତାଂ କାନ୍ତାଂ ମୋଚଯିତ୍ଵାତିସଙ୍କଟାତ୍ । ଇତି ମେ ହୃଦଯଂ ଚାଦ୍ଯ କରୋତ୍ଯତିମନୋରଥମ୍
ମୁଁ କେବେ ସେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ବଡ଼ ସଙ୍କଟରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି? ଏହିପରି ଆଶା ଆଜି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଭରିଦେଇଛି।