ଦୃଷ୍ଟା ଚୈକାଵଲୀ ତେନ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ । ଦ୍ଵିତୀଯା କାମପତ୍ନୀଵ କ୍ରୀଡମାନା ସୁପଙ୍କଜୈଃ
ସେ ଏକାବଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯିଏ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ କମଳ ଖେଳୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କାମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ଭାବିଲା ।
ମଯୋକ୍ତୈକାଵଲୀ ରାଜନ୍ କୋଽଯଂ ଦୈତ୍ଯଃ ସମାଗତଃ । ଗଚ୍ଛାଵୋ ରକ୍ଷପାଲାନାଂ ମଧ୍ଯେ ପଙ୍କଜଲୋଚନେ
ମୁଁ ଏକାବଳୀଙ୍କୁ କହିଲି: 'ହେ କମଳନୟନୀ, ଏହି ଦାନବ କିଏ ଆସିଛି? ଚାଲ, ଆମେ ପାହାଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ।'
ଵିମୃଶ୍ଯୈଵ ସଖୀ ଚାହଂ ତ୍ଵରଯୈଵ ଗତେ ଭଯାତ୍ । ମଧ୍ଯେ ଵୈ ସୈନିକାନାଂ ତୁ ସାଯୁଧାନାଂ ନୃପାତ୍ମଜ
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ଭୟରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପହଁଚିଲି, ରାଜପୁତ୍ର ।
କାଲକେତୁସ୍ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହିନୀଂ ମଦନାତୁରଃ । ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଧାଵମାନଃ ସମାଗତଃ
କିନ୍ତୁ କାଳକେତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାମବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଭାରି ଗଦା ଧରି ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା ।
ରକ୍ଷକାନ୍ଦୂରତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହାମ୍ବୁଜଲୋଚନାମ୍ । ତ୍ରସ୍ତାଂ ଵେପଥୁସଂଯୁକ୍ତାଂ କ୍ରନ୍ଦମାନାଂ କୃଶୋଦରୀମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ିଆମାନେକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ, କମଳନୟନୀ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଏବଂ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା କୃଶୋଦରୀଙ୍କୁ ଧରିନେଲା ।
ତ୍ଯଜୈନାଂ ମାଂ ଗୃହାଣେତି ମଯା ଚୋକ୍ତୋଽପି ଦାନଵଃ । ନ ମାଂ ଜଗ୍ରାହ କାମାର୍ତସ୍ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵିନିଃସୃତଃ
ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରିଲି: 'ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଧର', କିନ୍ତୁ ଦାନବ କାମବଶ ମୋତେ ଧରିଲାନି, ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଗଲା ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଭାଷନ୍ତୋ ରକ୍ଷକାସ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯ ତୁ ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ପାହାଡ଼ିଆମାନେ 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ରୋକି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ତସ୍ଯାପି ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵତଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ଯୁଯୁଧୂ ରକ୍ଷକୈଃ ସାର୍ଧଂ ସ୍ଵାମିକାର୍ଯେ କୃତୋଦ୍ଯମାଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ିଆମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ତଦା ଜାତଃ କାଲକେତୋସ୍ତଥା ରଣେ । ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵୈନାଂ ମହାବଲଃ
ତାପରେ କାଳକେତୁ ଓ ପାହାଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲା ।
ଯୁକ୍ତୋ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯେନ ନିର୍ଜଗାମ ପୁରଂ ପ୍ରତି । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ରୁଦତୀଂ ବାଲାଂ ଗୃହୀତା ଦାନଵେନ ତୁ
ରାକ୍ଷସ ସେନା ସହିତ ସେ ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଚାଲିଗଲା; ଦାନବ ଧରିଥିବା ଶିଶୁ ଝିଅ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲି ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽହଂ ଗତା ତତ୍ର ଯତ୍ର ନୀତା ସଖୀ ମମ । ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀ ଯଥା ସା ମାଂ ପଶ୍ଯେଦିତି ପଦାନୁଗା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଛରୁ ଚାଲିଗଲି, ଯାହାଁକି ମୋ ସହେଳୀକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଁ ମୁଁ ପଦେ ପଦେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି ।
ସାପି ମାମାଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ସ୍ଵସ୍ଥାଭଵତ୍ତଦା । ଗତାହଂ ତତ୍ସମୀପେ ତୁ ତାମାଭାଷ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମୋତେ ଆସିଥିବା ଦେଖି କିଛି ସ୍ଥିର ହେଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲି, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲି ।
ସା ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାତିଦୁଃଖାର୍ତା ସ୍ତମ୍ଭସ୍ଵେଦସମାକୁଲା । କଣ୍ଠେ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ଭୂପ ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା, ଶରୀର ଜଡ଼ ଓ ଘମରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋ ଗଳାକୁ ଧରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, ରାଜା।
ସ ମାମାହ କାଲକେତୁଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । ସମାଶ୍ଵାସଯ ଭୀତାଂ ତ୍ଵଂ ସଖୀଂ ଚଞ୍ଚଲଲୋଚନାମ୍
ତାପରେ କାଳକେତୁ ମୋତେ ସ୍ନେହର ସହିତ କହିଲେ, 'ତୁମର ଭୟଭୀତ ମିତ୍ର, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ, ସେଠିକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଅ।'
ପ୍ରାପ୍ତଂ ମମାଦ୍ଯ ନଗରଂ ଦେଵଲୋକସମଂ ପ୍ରିଯେ । ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ରତ୍ଯା ହି କସ୍ମାତ୍କ୍ରନ୍ଦସି କାତରା
'ଆଜି ମୋର ନଗର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକ ସମାନ, ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ପ୍ରିୟା। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମର ଦାସ, ତେବେ କାହିଁକି ଭୟରେ କାନ୍ଦୁଛ?''
କଥଯୈନାଂ ସଖୀଂ ତେଽଦ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ସୁଲୋଚନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ସଖୀପାର୍ଶ୍ଵେ ସମାରୋପ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମେ
'ଆଜି ତୁମ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ, ସୁନ୍ଦର ନୟନି, ଏବଂ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହେଅ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ମୋତେ ମୋର ସଂଗିନୀ ପାଖରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ଜଗାମ ତରସା ଦୁଷ୍ଟଃ ପୁରେ ସ୍ଵସ୍ଯ ମନୋହରେ । ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାମ୍ବୁଜଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦର ହାସ ଫୁଟିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ସହରକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକାଵଲୀ ତଥା ମାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଧଵଲେ ଗୃହେ । ରାକ୍ଷସାନ୍ ଗୃହରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମାସ କୋଟିଶଃ
ଏକାବଳୀ ଓ ମୋତେ ଧଳା ଘରେ ରଖି, ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ସୋଽଥ ମାମୁଵାଚ ରହୋ ନୃପ । ପ୍ରବୋଧଯ ସଖୀଂ ବାଲାଂ ଶୋଚନ୍ତୀଂ ଵିରହାତୁରାମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ସେ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ, ରାଜା, 'ତୁମର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିୟୋଗରେ ପୀଡିତ ମିତ୍ରକୁ ଜାଗ୍ରତ କର।'
ପତ୍ନୀ ମେ ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯେ ସେଵକୋଽହଂ ସଦା ତଵ
'ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି, ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଅ, ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁଖ ଭୋଗ କର। ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମର, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ସେବକ।'
ପୁନରୁକ୍ତଂ ମଯା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଖରମ୍ । ନାହଂ କ୍ଷମାପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵମେନାଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ମୁଖରୁ ପୁନିପୁନି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ପ୍ରିୟା, ମୃଦୁ କଥା କହିପାରିଲି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ତୁମେ ତାକୁ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ଦୁଷ୍ଟୋ ମଦନକ୍ଷତମାନସଃ । ଉଵାଚ ଵିନଯାଦେନାଂ ସଖୀଂ କ୍ଷାମୋଦରୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରେମର ଦୁଃଖରେ ମନ ଆହତ ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କ୍ଷୀଣ ଉଦର ମିତ୍ରକୁ କହିଲେ।
କୃଶୋଦରି ତ୍ଵଯା ମନ୍ତ୍ରୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ତି ମମୋପରି । ତେନ ମେ ହୃଦଯଂ କାନ୍ତେ ହୃତଂ ତେ ଵଶତାଂ ଗତମ୍
'କ୍ଷୀଣ ଉଦରି, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଲାଗିଛ; ଏହିଥିରେ, ପ୍ରିୟା, ମୋର ହୃଦୟ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।'
ତେନାହଂ ତଵ ଦାସୋଽଦ୍ଯ କୃତୋଽସ୍ମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଭଜ ମାଂ କାମବାଣେନ ପୀଡିତଂ ଵିଵଶଂ ଭୃଶମ୍
'ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଛି। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ।'
ଯୌଵନଂ ଯାତି ରମ୍ଭୋରୁ ଚଞ୍ଚଲଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତଦା । ସଫଲଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ପତିଂ ମାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ
'କଦଳୀ ଗୋଡ଼ିଆ ତୁଳ୍ୟ ଜଂଘା ଥିବା, ଯୌବନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହାକୁ ସାର୍ଥକ କର, ଶୁଭେ, ମୋତେ ପତି ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି।'
ଏକାଵଲ୍ଯୁଵାଚ ପିତ୍ରାହଂ କଲ୍ପିତା ପୂର୍ଵଂ ଦାତୁଂ ରାଜସୁତାଯ ଵୈ । ହୈହଯସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ସ ମଯା ମନସା ଵୃତଃ
ଏକାବଳୀ କହିଲେ: 'ମୋ ପିତା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ମହାଭାଗ, ମନରେ ହୈହୟଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
କଥମନ୍ଯଂ ଭଜେ କାନ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । କନ୍ଯାଧର୍ମଂ ଵିହାଯାଦ୍ଯ ଵେତ୍ସି ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'କିପରି ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରିୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ଆଜି କନ୍ୟାଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା—ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣ।'
ଯସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତା କାମଂ କନ୍ଯା ତଂ ପତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପରତନ୍ତ୍ରା ସଦା କନ୍ଯା ନ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ କଦାଚନ
'ଯାହାକୁ ପିତା ଇଚ୍ଛାରେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିକି ତାଙ୍କର ପତି ହୁଏ। କନ୍ୟା ସଦା ପରାଧୀନ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽପି ତଯା ପାପୀ ଵିରରାମ ନ ମୋହିତଃ । ନ ମୁମୋଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମାଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତାଂ ତଥା
ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପୀ ମୋହିତ ହୋଇ ଥାମିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଚକ୍ଷୁସାଳିକୁ ଓ ମୋତେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲି, ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପାତାଲଵିଵରେ ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପରମସଙ୍କଟେ । ରାକ୍ଷସୈ ରକ୍ଷିତଂ ଦୁର୍ଗଂ ମଣ୍ଡିତଂ ପରିଖାଵୃତମ୍
ପାତାଳର ଗୁହାରେ ତାଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଅଭିଗମ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଗ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରା।