ରୈଭ୍ଯୋ ନାମ ମହାରାଜଃ ସନ୍ତାନରହିତୋ ଭୃଶମ୍ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସୁଵିଖ୍ଯାତା ରୁକ୍ମରେଖେତି ନାମତଃ
ତାଙ୍କ ନାମ ରୈଭ୍ୟ, ସେ ଏକ ମହାରାଜା, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁକ୍ମରେଖା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସୁରୂପା ଚତୁରା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଅପୁତ୍ରା ଦୁଃଖିତା କାନ୍ତମିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ନୀତିମତୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
କିଂ ଜୀଵିତେନ ମେ ନାଥ ଧିଗ୍ଵୃଥା ଜୀଵିତଂ ମମ । ଵନ୍ଧ୍ଯାଯାଃ ସୁଖହୀନାଯା ହ୍ଯପୁତ୍ରାଯା ଧରାତଲେ
‘ମୋ ଜୀବନର କଣ ଦରକାର, ନାଥ? ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଜୀବନ ଉପରେ ଅପମାନ! ସନ୍ତାନହୀନ, ସୁଖହୀନ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନନୀ ପୃଥିବୀରେ—’
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାର୍ଯଯା ଭୂପଃ ପ୍ରେରିତୋ ମଖମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକାର ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନାହୂଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରକାମୋ ଧନଂ ଭୂରି ଦଦାଵଥ ଯଥୋଦିତମ୍ । ହୂଯମାନେ ଘୃତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ପାଵକାଦତିସୁପ୍ରଭାତ୍
ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ, ସେ ବହୁତ ଧନ ଦାନ କଲେ। ଘିଅ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯିବା ବେଳେ, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକ ଦେଖାଦେଲା।
ଆଵିର୍ବଭୂଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ କନ୍ଯକା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା । ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ସୁଦତୀ ସୁଭ୍ରୂଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା
ତାପରେ ଏକ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଝିଅ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଠୋଠ ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ନୟନାଭିରାମ ଭୌ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ।
କନକାଭା ସୁକେଶାନ୍ତା ରକ୍ତପାଣିତଲା ମୃଦୁଃ । ସୁରକ୍ତନଯନା ତନ୍ଵୀ ରକ୍ତପାଦତଲା ଭୃଶମ୍
ସେ ଜଣେ ସୁନଳିଆ ଚମକର ତ୍ୱଚା, କମଳା ଓ ମୃଦୁ କେଶ, ତାଙ୍କର ହାତର ତଳ ଲାଲ ଓ ନରମ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶରୀର ଶୁକ୍ଳ ଓ ସୁନ୍ଦର, ପାଦ ତଳ ଗଭୀର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ହୁତାଶନାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତା ହୋତ୍ରା ସା ସ୍ଵୀକୃତା ତଦା । ହୋତା ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍
ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ଝିଅକୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହି ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାତ ଝିଅକୁ ନେଇ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରୀଂ ଗୃହାଣେମାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ଏକାଵଲୀଵ ସମ୍ଭୂତା ହୂଯମାନାଦ୍ଧୁତାଶନାତ୍
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଝିଅ ଏକ ମାଳା ପରି ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନାମ୍ନା ଚୈକାଵଲୀ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ପୁତ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସୁଖିତୋ ଭଵ ଭୂପାଲ ପୁତ୍ର୍ଯା ପୁତ୍ରସମାନଯା
ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ଏକାବଳୀ' ନାମରେ ଜାଣିବେ, ସେ ଆପଣଙ୍କର ଝିଅ ହେବେ। ହେ ଭୂମିପତି, ପୁଅ ସମାନ ଏହି ଝିଅକୁ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତୁ।
ସନ୍ତୋଷଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦତ୍ତା ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା । ହୋତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କନ୍ଯକାଂ ଶୁଭାମ୍
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଝିଅ ପାଇଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ। ପୁରୋହିତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ସେଇ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାଜା...
ଜଗ୍ରାହ ପରମପ୍ରୀତୋ ହୋତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ସୁସମ୍ମତାମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ନୃପତିସ୍ତାଂ ତୁ ଦଦୌ ପତ୍ନ୍ଯୈ ଵରାନନାମ୍
ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ସମ୍ମତି ପ୍ରାପ୍ତ ଝିଅକୁ ରାଜା ବଡ ଖୁସିରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାଜା ତାଙ୍କର ରୂପବତୀ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଆଭାଷ୍ଯ ରୁକ୍ମରେଖାଯୈ ଗୃହାଣ ସୁଭଗେ ସୁତାମ୍ । ସା ତାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍
ରୁକ୍ମରେଖାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ରାଜା କହିଲେ, 'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହି ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।' ସେ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଓ ମନୋହର ଝିଅକୁ ପାଇ ଖୁସି ହେଲେ।
ଜହର୍ଷ ମୁଦିତା ରାଜ୍ଞୀ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଚକାର ମଙ୍ଗଲଂ କର୍ମ ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଶୁଭମ୍
ପୁଅ ପାଇଥିବା ପରି ରାଣୀ ବଡ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଜନ୍ମ କର୍ମାଦି ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମସମୁତ୍ଥଂ ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଧିଵତ୍ତତଃ । ସମାପ୍ଯ ଚ ମଖଂ ରାଜା ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଶୁଭାମ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ସେସବୁ ନିୟମ ମତେ କରାଗଲା। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦାନ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ମହୀପତିଃ । ଦିନେ ଦିନେଽସିତାପାଙ୍ଗୀ ପୁତ୍ରଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଭୃଶଂ ବଭୌ
ଦାନ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ରାଜା ବଡ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ରାଣୀଙ୍କ ଅନ୍ୟତମ କଳା ଚକ୍ଷୁ, ଝିଅର ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ମୁଦଂ ଚ ପରମାଂ ପ୍ରାପ ନୃପଭାର୍ଯା ସୁତାନ୍ଵିତା । ଉତ୍ସଵସ୍ତଦ୍ଦିନେ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସୁତଜନ୍ମଜଃ
ସନ୍ତାନ ପାଇ ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଖୁସି ପାଇଲେ। ସେଇ ଦିନ ଝିଅ ଜନ୍ମ ଉପଲକ୍ଷେ ଉତ୍ସବ ହେଲା।
ପୁତ୍ରୀ ପୁତ୍ରସମାତ୍ଯର୍ଥଂ ବଭୂଵ ଵଲ୍ଲଭା କିଲ । ରାଜ୍ଞୋ ମନ୍ତ୍ରିସୁତା ଚାହଂ ସୁବୁଦ୍ଧେ ମନ୍ମଥାକୃତେ
ଏହି ପ୍ରିୟ ଝିଅ ପୁଅ ସମାନ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହେଲେ। ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଝିଅ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ କାମଦେବ ପରି ରୂପବତୀ।
ଯଶୋଵତୀ ଚ ମେ ନାମ ସମାନଂ ଵଯ ଆଵଯୋଃ । ଵଯସ୍ଯାହଂ କୃତା ରାଜ୍ଞା କ୍ରୀଡନାଯ ତଯା ସହ
ମୋ ନାମ ଯଶୋବତୀ, ଆମର ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ବୟସ ଏକ। ରାଜା ମୋତେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ପାଇଁ ସାଙ୍ଗୀନୀ କରିଥିଲେ।
ସଦା ସହଚରୀ ଜାତା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତା ଦିଵାନିଶମ୍ । ଏକାଵଲୀ ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଯତ୍ର ପଦ୍ମାନି ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ସାଙ୍ଗୀନୀ ହୋଇ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲି। ଏକାବଳୀ ଯେଉଁଠି ଗନ୍ଧ ମାଟି ରହିଥିବା କମଳ ଦେଖେ, ସେଠି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ସା ରମତେ ବାଲା ନାନ୍ଯତ୍ର ସୁଖମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଦୂରେ ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ଭଵନ୍ତି କମଲାନ୍ଯପି
ସେଠି ଝିଅ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ମିଳେନାହିଁ। ଦୂରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ପାରେ ମଧ୍ୟ କମଳ ଥାଏ।
ରମମାଣା ତତ୍ର ଯାତା ମତ୍ସମେତା ସଖୀଯୁତା । ମଯା ନିଵେଦିତଂ ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରୀ ତେ କମଲାକରାନ୍
ସେଠି ଖେଳିବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ଏକାବଳୀ ଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲି, ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ କମଳ ତଳା ଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାତିଦୂରେ ସା ପ୍ରଯାତି ନିର୍ଜନେ ଵନେ । ନିଷେଧିତାଥ ପିତ୍ରାସୌ ଗୃହେ କୃତ୍ଵା ଜଲାଶଯାନ୍
ସେ ଦୂରରେ କମଳ ଦେଖି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ନିଷେଧ ପରେ, ସେ ଘରେ କମଳ ତଳା ବନାଇଲେ।
କମଲାନ୍ ଵାପଯିତ୍ଵାଥ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଭ୍ରମରାଵୃତାନ୍ । ତଥାପି ନିର୍ଯଯୌ ବାଲା କମଲାସକ୍ତଚେତନା
ସେଠି ଫୁଲିଥିବା, ମକରନ୍ଦ ଭରା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଘିରିଥିବା କମଳ ଲଗାଇଲେ। ତଥାପି, ଏହି କମଳରେ ମନ ଲାଗିଥିବା ଝିଅ ବାହାରକୁ ଯିଅଉଥିଲେ।
ତଦା ରାଜ୍ଞା ରକ୍ଷପାଲାଃ ପ୍ରେରିତାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ଏଵଂ ରକ୍ଷାଯୁତା ତନ୍ଵୀ ମତ୍ସମେତା ସଖୀଯୁତା । କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଜାହ୍ନଵୀତୋଯେ ନିତ୍ଯମାଯାତି ଯାତି ଚ
ସେବେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପାହାଡ଼ିଆମାନେ ସେ ଶୁଣ୍ଡରୀ ଝିଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହେଳୀମାନେ ସହିତ ଜହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ଖେଳିବାକୁ ଯିବା-ଆସିବାବେଳେ ସବୁବେଳେ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି ।
; ହୈହଯୈକଵୀରାଯ ଯଶୋଵତ୍ଯୈକାଵଲୀମୋଚନାଯ ଦେଵୀସ୍ଵପ୍ନଵର୍ଣନମ୍ ଯଶୋଵତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଚଲିତା ଚ ସଖୀଯୁତା । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନା ସା ରକ୍ଷିତା ବହୁରକ୍ଷିଭିଃ
ଯଶୋବତୀ କହିଲେ: ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଶୁଣ୍ଡରୀ ଝିଅ ସହେଳୀମାନେ ସହିତ ବାହାରିଲେ; ଚାମରା ଝାଲି ହଲେ ଏବଂ ବହୁ ପାହାଡ଼ିଆ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ସାଯୁଧୈଶ୍ଚାତିସନ୍ନଦ୍ଧୈଃ ସହିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ । କ୍ରୀଡାର୍ଥମତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ନଲିନୀଂ ଶୁଭାମ୍
ସେ ଦେହର ରୂପଶ୍ରୀ ଝିଅ ସାଜସଜ୍ଜା ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସହାୟକମାନେ ସହିତ ଏଠି ଶୁଭ୍ର କମଳପୋଖରୀକୁ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ରାଜା ।
ଅହମପ୍ଯନଯା ସାର୍ଧଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସମାଗତା । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମେତା ଚ କମଲୈଃ କ୍ରୀଡମାନଯା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଗଲିଥିଲି; ଅପ୍ସରାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କମଳ ଖେଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ଏକାଵଲୀ ତଥା ଚାହଂ ଜାତେ କ୍ରୀଡାପରେ ଯଦା । ସହସୈଵ ତଦାଯାତୋ ଦାନଵୋ ବଲସଂଯୁତଃ
ଏକାବଳୀ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁହେଁ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଆସିପହଁଚିଲା ।
କାଲକେତୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁତଃ । ପରିଘାସିଗଦାଚାପବାଣତୋମରପାଣିଭିଃ
ସେ ଦାନବଙ୍କ ନାମ କାଳକେତୁ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପରିଘ, ତଳୱାର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶର ଏବଂ ତୋମର ଧରିଥିଲେ ।