ଅମୃତାଦପି ମିଷ୍ଟା ତେ ଵାଣୀ ସୂତ ରସାତ୍ମିକା । ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସୁଧଯା ଚ ଯଥାମରାଃ
'ହେ ସୂତ, ତୁମର କଥା ଆମୃତ ଠାରୁ ମଧୁର, ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଶୁଣି ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତପାନରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହାନ୍ତି।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥାବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତାଂ ଵ୍ଯାସଵରୋତ୍ତମାତ୍
ସୂତ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାସ ମହାପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ପରି କୁହିବି।'
ଗୁରୋସ୍ତୁ ଦଯିତା ଭାର୍ଯା ତାରା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ରୂପଯୌଵନଯୁକ୍ତା ସା ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ମଦଵିହ୍ଵଲା
ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ରୂପସୀ ଓ ମଦମତ୍ତ ଥିଲେ।
ଗତୈକଦା ଵିଧୋର୍ଧାମ ଯଜମାନସ୍ଯ ଭାମିନୀ । ଦୃଷ୍ଟା ଚ ଶଶିନାତ୍ଯର୍ଥଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ
ଏକଦିନ ସେ ଭାମିନୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଦେଖିଲେ।
କାମାତୁରସ୍ତଦା ଜାତଃ ଶଶୀ ଶଶିମୁଖୀଂ ପ୍ରତି । ସାପି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଧୁଂ କାମଂ ଜାତା ମଦନପୀଡିତା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାମନାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ; ତାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କାମବିଧୁର ହେଲେ।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତୌ ସ୍ମରାର୍ତୌ ଚ ବଭୂଵତୁଃ । ତାରା ଶଶୀ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରି ଭଲପାଇଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମବାଣରେ ବିଧୁର ହେଇଗଲେ।
ରେମାତେ ମଦମତ୍ତୌ ତୌ ପରସ୍ପରସ୍ପୃହାନ୍ଵିତୌ । ଦିନାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ଜାତାନି ରମମାଣଯୋଃ
ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଆପସରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଓ ମୋହିତ ହୋଇ, କିଛି ଦିନ ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତାରାମାନଯିତୁଂ ଗୃହମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶିଷ୍ଯଂ ତୁ ନାଯାତା ସା ଵଶୀକୃତା
ବୃହସ୍ପତି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରିତ ହୋଇ, ତାରାକୁ ଘରକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମୋହିତ ହୋଇ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଃ ପୁନର୍ଯଦା ଶିଷ୍ଯଂ ପରାଵର୍ତତ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଯମେଵ ହି
ଶିଷ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଖାଲିହାତେ ଫେରିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଯିବାକୁ ଠାରିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସୋମଗୃହଂ ତତ୍ର ଵାଚସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ । ଉଵାଚ ଶଶିନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ମଯମାନଂ ମଦାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ସୋମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉଦାରମନ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ଓ ମଦମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କୃତଂ କିଲ ଶୀତାଂଶୋ କର୍ମ ଧର୍ମଵିଗର୍ହିତମ୍ । ରକ୍ଷିତା ମମ ଭାର୍ଯେଯଂ ସୁନ୍ଦରୀ କେନ ହେତୁନା
“ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଏହି କେମିତି କାମ କଲା, ଯାହା ଧର୍ମରେ ଅପରାଧ ମନାଯାଏ? ମୁଁ ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କିଏ ଦେଖି ନେଲୁ?”
ତଵ ଦେଵ ଗୁରୁଶ୍ଚାହଂ ଯଜମାନୋଽସି ସର୍ଵଥା । ଗୁରୁଭାର୍ଯା କଥଂ ମୂଢ ଭୁକ୍ତା କିଂ ରକ୍ଷିତାଥଵା
“ମୁଁ ତୁମ ଗୁରୁ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା; ଏମିତି ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କିପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଭୋଗ କଲା, କିମ୍ବା ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା?”
ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ମହାପାତକିନୋ ହ୍ଯେତେ ତତ୍ସଂସର୍ଗୀ ଚ ପଞ୍ଚମଃ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁନା ଚୋର, ମଦପାନୀ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନାଗୃହ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ମହାପାପୀ, ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ପଞ୍ଚମ ପାପୀ।”
ମହାପାତକଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାରୋଽତିଗର୍ହିତଃ । ନ ଦେଵସଦନାର୍ହୋଽସି ଯଦି ଭୁକ୍ତେଯମଙ୍ଗନା
“ତୁମେ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିନ୍ଦିତ; ଯଦି ଏହି ଜନାନୀ ସହିତ ଭୋଗ କରିଛ, ତେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।”
ମୁଞ୍ଚେମାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ନଯାମି ସଦନଂ ମମ । ନୋଚେଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଗୁରୁଦାରାପହାରିଣମ୍
“ଏହି କଳାନୟନୀକୁ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯିବି; ନହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଦେବି ଯେ ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚୋରି କରିଛ।”
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣଂ ତମୁଵାଚ ରୋହିଣୀପତିଃ । ଗୁରୁଂ କ୍ରୋଧସମାଯୁକ୍ତଂ କାନ୍ତାଵିରହଦୁଃଖିତମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ପତି ରୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରିୟା ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇନ୍ଦୁରୁଵାଚ କ୍ରୋଧାତ୍ତେ ତୁ ଦୁରାରାଧ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ରୋଧଵର୍ଜିତାଃ । ପୂଜାର୍ହା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞା ଵର୍ଜନୀଯାସ୍ତତୋଽନ୍ଯଥା
ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା କରିଲେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।”
ଆଗମିଷ୍ଯତି ସା କାମଂ ଗୃହଂ ତେ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତା ବାଲା କା ତେ ହାନିରିହାନଘ
“ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଯିବେ; ସେ ଏଠାରେ କେବଳ ରହୁଛନ୍ତି, ଏଠି ତୁମର କଣ ଅନିଷ୍ଟ?”
ଇଚ୍ଛଯା ସଂସ୍ଥିତା ଚାତ୍ର ସୁଖକାମାର୍ଥିନୀ ହି ସା । ଦିନାନି କତିଚିତ୍ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚାଗମିଷ୍ଯତି
“ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି, ସୁଖ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; କିଛି ଦିନ ରହି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଫେରିଯିବେ।”
ତ୍ଵଯୈଵୋଦାହୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମତଂ ତଥା । ନ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଷ୍ଯତି ଚାରେଣ ନ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦକର୍ମଣା
“ତୁମେ ଆଗରୁ ଯେମିତି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରର ମତ କହିଥିଲ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ, ଜନାନୀ ଘୁରିବାରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶଶିନା ତତ୍ର ଗୁରୁରତ୍ଯନ୍ତଦୁଃଖିତଃ । ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ତୂର୍ଣଂ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଃ ସ୍ମରାତୁରଃ
ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଗୁରୁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହରେ ଡୁବି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦିନାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଗୁରୁଃ । ଯଯାଵଥ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵରିତଶ୍ଚୌଷଧୀପତେଃ
ସେଠାରେ କିଛି ଦିନ ରହି, ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ଗୁରୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ଔଷଧୀପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଥିତଃ କ୍ଷତ୍ରା ନିଷିଦ୍ଧୋଽସୌ ଦ୍ଵାରଦେଶେ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ନାଜଗାମ ଶଶୀ ତତ୍ର ଚୁକୋପାତି ବୃହସ୍ପତିଃ
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରୋଷରେ ଦ୍ୱାରରେ ରଖିଥିଲେ, ଗୁରୁ ରାଗରେ ଭରିଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ, ବୃହସ୍ପତି ଆଉ ଅଧିକ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଯଂ ମେ ଶିଷ୍ଯତାଂ ଯାତୋ ଗୁରୁପତ୍ନୀଂ ତୁ ମାତରମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ବଲତୋଽଧର୍ମୀ ଶିକ୍ଷଣୀଯୋ ମଯାଧୁନା
“ଏହି ମୋର ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ମାତାକୁ ବଳଜୋରେ ନେଇଯାଇଛି; ଏହି ଅଧର୍ମୀକୁ ଏବେ ମୁଁ ଶିକ୍ଷା ଦେବି।”
ଉଵାଚ ଵାଚଂ କୋପାତ୍ତୁ ଦ୍ଵାରଦେଶସ୍ଥିତୋ ବହିଃ । କିଂ ଶେଷେ ଭଵନେ ମନ୍ଦ ପାପାଚାର ସୁରାଧମ
ସେ ବାହାରେ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଘର ଭିତରେ କାହିଁକି ରହିଛ? ମୂର୍ଖ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ!'
ଦେହି ମେ କାମିନୀଂ ଶୀଘ୍ରଂ ନୋଚେଚ୍ଛାପଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ । କରୋମି ଭସ୍ମସାନ୍ନୂନଂ ନ ଦଦାସି ପ୍ରିଯାଂ ମମ
ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଅ, ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି। ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଉନାହଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ଛାର କରିଦେବି।
ସୂତ ଉଵାଚ କ୍ରୂରାଣି ଚୈଵମାଦୀନି ଭାଷଣାନି ବୃହସ୍ପତେଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜପତିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଗତଃ ସଦନାଦ୍ବହିଃ
ସୂତ କହିଲେ— ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଏମିତି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ତୁରନ୍ତ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତମୁଵାଚ ହସନ୍ସୋମଃ କିମିଦଂ ବହୁ ଭାଷସେ । ନ ତେ ଯୋଗ୍ଯାସିତାପାଙ୍ଗୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ସୋମ ହସି କହିଲେ— 'ତୁମେ ଏତେ କାହିଁକି କଥା କହୁଛ? ସେ କଳାନୟନୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତା ନାରୀ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
କୁରୂପାଂ ଚ ସ୍ଵସଦୃଶୀଂ ଗୃହାଣାନ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ଭିକ୍ଷୁକସ୍ଯ ଗୃହେ ଯୋଗ୍ଯା ନେଦୃଶୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣାକୁ ନିଅ। ଏପରି ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କ ଘର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରତିଃ ସ୍ଵସଦୃଶେ କାନ୍ତେ ନାର୍ଯାଃ କିଲ ନିଗଦ୍ଯତେ । ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯମ୍
ନାରୀଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସେଉଁଠି ମିଳେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ପରି ଜଣେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ରହେ। ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କାମଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍ପତ୍ତି ବୁଝିପାରୁନାହଁ।