ଏକସ୍ମିନ୍ ଦିଵସେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ଜଗାମ ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ହଯାରୂଢଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଗୋଟିଏ ଦିନ, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଗଲେ।
ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ ପାଦପାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ କୋକିଲାଲାପସଂଯୁତାନ୍ । ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଫଲସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ଷଟ୍ପଦାଲିଵିରାଜିତାନ୍
ସେ କୋଇଲିର ମଧୁର ଡାକରେ ଭରିଥିବା, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲଗା ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ ସୁନ୍ଦର ଗଛମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ ଵେଦଧ୍ଵନିନିନାଦିତାନ୍ । ହୋମଧୂମାଵୃତାକାଶାନ୍ ମୃଗଶାଵସମାଵୃତାନ୍
ସେ ମୁନିମାନେଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମ, ବେଦ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ହୋମର ଧୂଆଁରେ ଆକାଶ ଢାକିଥିବା ଓ ମୃଗଶାବକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ।
କେଦାରାଞ୍ଛାଲିସମ୍ପକ୍ଵାନ୍ ଗୋପିକାଭିଃ ସୁରକ୍ଷିତାନ୍ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜାରାମାନ୍ନିକୁଞ୍ଜାଂଶ୍ଚ ମନୋରମାନ୍
ସେ ପକ୍ୱ ଧାନ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର, ଗୋପୀମାନେ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୁଞ୍ଜମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଃ ପ୍ରିଯାଲାଂସ୍ତୁ ଚମ୍ପକାନ୍ ପନସଦ୍ରୁମାନ୍ । ବକୁଲାଂସ୍ତିଲକାନ୍ନୀପାନ୍ମନ୍ଦାରାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତାନ୍
ସେ ପ୍ରିୟାଳ, ଚମ୍ପକ, ପନସ, ବକୁଳ, ତିଳକ, ନୀପ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ମନ୍ଦାର ଗଛମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶାଲାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତମାଲାଂଶ୍ଚ ଜମ୍ବୂଚୂତକଦମ୍ବକାନ୍ । ସ ଗଚ୍ଛଞ୍ଜାହ୍ନଵୀତୋଯେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଂ ଶତପତ୍ରକମ୍
ସେ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ଜାମୁ, ଆମ୍ବ ଓ କଦମ୍ବ ଗଛମାନେ ଦେଖି, ଯେତେବେଳେ ଜାହ୍ନବୀ ଜଳ ପାଖରେ ଯାଉଥିଲେ, ଏକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ।
ପଙ୍କଜଂ ଚାତିଗନ୍ଧାଢ୍ଯମପଶ୍ଯଦଵନୀପତିଃ । ଦକ୍ଷିଣେ ଜଲଜସ୍ଯାଥ ପାର୍ଶ୍ଵେ କମଲଲୋଚନାମ୍
ସେ ଭୂମିର ନାଥ ଅତି ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ କମଳନୟନୀ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କନକାଭାଂ ସୁକେଶୀଂ ଚ କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵାଂ କୃଶୋଦରୀମ୍ । ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ସୁନ୍ଦରୀଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସମୁଦ୍ଯତ୍ସୁପଯୋଧରାମ୍
ସେଇ ନାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଶଂଖ ଭଳି ଗଳା, ପତଳ ମଧ୍ୟ, ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ଠୋଠ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ହଳକା ଉଠିଥିବା ଭଲ ଗଠିତ ଅଂଶ ଥିଲେ।
ସୁନାସାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀମପଶ୍ଯତ୍ କନ୍ଯକାଂ ନୃପଃ । ରୁଦତୀଂ ତାଂ ସଖୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିହ୍ଵଲାଂ ଦୁଃଖପୀଡିତାମ୍
ରାଜା ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଆକୃତିର ଜୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ କନ୍ୟା କନ୍ଦୁଥିଲେ, ସଙ୍ଗୀନୀ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଅସ୍ଥିର ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ।
ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଂ କ୍ରନ୍ଦମାନାଂ ଵିଜନେ କୁରରୀମିଵ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ କନ୍ଯକାଂ ଶୋକକାରଣମ୍
ଚୋଖୁ ଲୁହାରେ ଭରିଥିବା, ଏକା ଜଣେ ପକ୍ଷୀ ପରି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ କନ୍ଦୁଥିବା ସେ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ସୁନସେ ବ୍ରୂହି କାସି ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ଶୁଭାନନେ । ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଦେଵକନ୍ଯାଥ କଥଂ ରୋଦିଷି ସୁନ୍ଦରି
ହେ ସୁନ୍ଦର ନାକ ଥିବା, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମେ ଦେବକନ୍ୟା କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧର୍ବୀ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି ଏମିତି କନ୍ଦୁଛ?
କଥମେକାକିନୀ ବାଲେ ତ୍ଯକ୍ତା କେନ ପିକସ୍ଵରେ । ପତିସ୍ତେ କ୍ଵ ଗତଃ କାନ୍ତେ ପିତା ଵା ବ୍ରୂହି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ କିଏ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି, ଏମିତି ଏକା ହେଇ କୁହୁକୁହୁ ସ୍ୱରରେ କନ୍ଦୁଛ? ହେ ପ୍ରିୟା, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ କିଏଁଠି ଗଲେ, କିମ୍ବା ପିତା କେଉଁଠି? ମୋତେ ଏବେ କୁହ।
କିଂ ତେ ଦୁଃଖମରାଲଭ୍ରୁ କଥଯାଦ୍ଯ ମମାନ୍ତିକେ । କରୋମି ଦୁଃଖନାଶଂ ତେ ସର୍ଵଥୈଵ କୃଶୋଦରି
ହେ ଅଳ୍ପଭୌ ଭୌ, କଣ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଭୋଗାଉଛି? ଏଠାରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କୁହ। ହେ କୃଶକଟି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି।
ନ ରାଜ୍ଯେ ମମ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପୀଡାଂ କୋଽପି କରୋତ୍ଯଲମ୍ । ନ ଭଯଂ ଚୌରଜଂ କାନ୍ତେ ନ ରାକ୍ଷସଭଯଂ ତଥା
ମୋ ରାଜ୍ୟରେ, ହେ ସୁକମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, କେହି ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହାନ୍ତି। ହେ ପ୍ରିୟା, ଏଠାରେ ଚୋର ଭୟ ନାହିଁ, ରାକ୍ଷସ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମଯି ଶାସତି ଭୂପାଲେ ନୋତ୍ପାତା ଦାରୁଣା ଭୁଵି । ଭଯଂ ନ ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଭୂପତି ଭାବେ ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ହୁଏନାହିଁ। ବାଘ କିମ୍ବା ସିଂହରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ, କାହାରୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଵଦ ଵାମୋରୁ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଲାପଂ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ । କରୋଷି ତ୍ରାଣହୀନାତ୍ର କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘା ଥିବା, ତୁମେ ଏଠି ଜହ୍ନବୀ ତଟରେ କାହିଁକି ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଛ? କେହି ସହାୟ ନଥିବାରୁ କି? କଣ ଦୁଃଖ ଆଛି, ମୋତେ କୁହ।
ହନ୍ମ୍ଯହଂ ଦୁଃଖମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଦୈଵଂ ଚ ମାନୁଷଂ କାନ୍ତେ ଵ୍ରତମେତନ୍ମମାଦ୍ଭୁତମ୍
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱ କରିପାରିବି। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମଣିଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ମୋର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଵିଶାଲଲୋଚନେ ବ୍ରୂହି କରୋମି ତଵ ଚିନ୍ତିତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ରାଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ମୃଦୁସ୍ଵନା
ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମର ଇଚ୍ଛା କୁହ, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିଦେବି। ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମମ ଶୋକସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଵିପତ୍ତିରହିତଃ ପ୍ରାଣୀ କଥଂ ରୁଦତି ଭୂପତେ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଅପଦ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀ କେମିତି କାନ୍ଦିପାରିବ, ହେ ଭୂପତି?
ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ମହାବାହୋ ଯଦର୍ଥଂ ରୁଦତୀ ତ୍ଵହମ୍ । ତଵ ରାଜ୍ଯାଦନ୍ଯଦେଶେ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ମୁଁ କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛି, ତାହା କହୁଛି। ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଜଣେ ଅତି ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।
ରୈଭ୍ଯୋ ନାମ ମହାରାଜଃ ସନ୍ତାନରହିତୋ ଭୃଶମ୍ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସୁଵିଖ୍ଯାତା ରୁକ୍ମରେଖେତି ନାମତଃ
ତାଙ୍କ ନାମ ରୈଭ୍ୟ, ସେ ଏକ ମହାରାଜା, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁକ୍ମରେଖା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସୁରୂପା ଚତୁରା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଅପୁତ୍ରା ଦୁଃଖିତା କାନ୍ତମିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ନୀତିମତୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
କିଂ ଜୀଵିତେନ ମେ ନାଥ ଧିଗ୍ଵୃଥା ଜୀଵିତଂ ମମ । ଵନ୍ଧ୍ଯାଯାଃ ସୁଖହୀନାଯା ହ୍ଯପୁତ୍ରାଯା ଧରାତଲେ
‘ମୋ ଜୀବନର କଣ ଦରକାର, ନାଥ? ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଜୀବନ ଉପରେ ଅପମାନ! ସନ୍ତାନହୀନ, ସୁଖହୀନ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନନୀ ପୃଥିବୀରେ—’
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାର୍ଯଯା ଭୂପଃ ପ୍ରେରିତୋ ମଖମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକାର ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନାହୂଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରକାମୋ ଧନଂ ଭୂରି ଦଦାଵଥ ଯଥୋଦିତମ୍ । ହୂଯମାନେ ଘୃତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ପାଵକାଦତିସୁପ୍ରଭାତ୍
ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ, ସେ ବହୁତ ଧନ ଦାନ କଲେ। ଘିଅ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯିବା ବେଳେ, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକ ଦେଖାଦେଲା।
ଆଵିର୍ବଭୂଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ କନ୍ଯକା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା । ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ସୁଦତୀ ସୁଭ୍ରୂଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା
ତାପରେ ଏକ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଝିଅ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଠୋଠ ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ନୟନାଭିରାମ ଭୌ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ।
କନକାଭା ସୁକେଶାନ୍ତା ରକ୍ତପାଣିତଲା ମୃଦୁଃ । ସୁରକ୍ତନଯନା ତନ୍ଵୀ ରକ୍ତପାଦତଲା ଭୃଶମ୍
ସେ ଜଣେ ସୁନଳିଆ ଚମକର ତ୍ୱଚା, କମଳା ଓ ମୃଦୁ କେଶ, ତାଙ୍କର ହାତର ତଳ ଲାଲ ଓ ନରମ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶରୀର ଶୁକ୍ଳ ଓ ସୁନ୍ଦର, ପାଦ ତଳ ଗଭୀର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ହୁତାଶନାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତା ହୋତ୍ରା ସା ସ୍ଵୀକୃତା ତଦା । ହୋତା ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍
ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ଝିଅକୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହି ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାତ ଝିଅକୁ ନେଇ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରୀଂ ଗୃହାଣେମାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ଏକାଵଲୀଵ ସମ୍ଭୂତା ହୂଯମାନାଦ୍ଧୁତାଶନାତ୍
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଝିଅ ଏକ ମାଳା ପରି ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନାମ୍ନା ଚୈକାଵଲୀ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ପୁତ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସୁଖିତୋ ଭଵ ଭୂପାଲ ପୁତ୍ର୍ଯା ପୁତ୍ରସମାନଯା
ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ଏକାବଳୀ' ନାମରେ ଜାଣିବେ, ସେ ଆପଣଙ୍କର ଝିଅ ହେବେ। ହେ ଭୂମିପତି, ପୁଅ ସମାନ ଏହି ଝିଅକୁ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତୁ।