ଏକଵୀରାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନତ୍ର ଜାତମାତ୍ରଃ ଶିଶୁସ୍ତଥା । ମୁକ୍ତଃ କେନ ଗୃହୀତୋଽସାଵେକାକୀ ଵିଜନେ ଵନେ
ଏକବୀର ନାମକ କଥା
କା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଜାତା ସତ୍ଯଵତୀସୁତ । ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହାଦିଭିର୍ହିଂସ୍ରୈର୍ଗୃହୀତୋ ନାତିବାଲକଃ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ଏହି ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିଲା ଏବଂ କିଏ ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲରେ ନେଇଗଲା?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୌ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଚଲିତୌ ଯଦା । ତଦୈଵ ତତ୍ର ଚମ୍ପାଖ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଃ କିଲ
ହେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ସେ ଶିଶୁର କଣ ହେଲା? ସେ କି ବାଘ, ସିଂହ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ହିଂସ୍ର ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇନଥିଲା କି?
ଵିମାନଵରମାରୂଢଃ କାମିନ୍ଯା ସହିତୋ ନୃପ । ମଦନାଲସଯା କାମଂ କ୍ରୀଡମାନୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନାରାୟଣ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେଠାକୁ ଚମ୍ପା ନାମକ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ଆସିଥିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ତଂ ଶିଶୁଂ ଭୂମାଵେକାକିନମନୁତ୍ତମମ୍ । ଦେଵପୁତ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ରମମାଣଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ମନରେ ମୋହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ସେଠାକୁ ଅଚାନକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିମାନାତ୍ତରସୋତ୍ତୀର୍ଯ ଚମ୍ପକସ୍ତଂ ଶିଶୁ ଜଵାତ୍ । ଜଗ୍ରାହ ଚ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ନିଧିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାଧନଃ
ଚମ୍ପକ ବିମାନରୁ ତଳକୁ ଅସି, ଏକାକି ଭୂମିରେ ଥିବା ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଧରିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟେ କେହି ଧନ ମିଳିଲା ବୋଲି ଖୁସି ହୁଏ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଚମ୍ପକଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ତଂ ମଦନୋପମମ୍ । ମଦନାଲସାଯୈ ତଂ ବାଲଂ ଜାତମାତ୍ରଂ ମନୋହରମ୍
ଚମ୍ପକ ଏହି ଶିଶୁଟିକୁ, ଯେଉଁଠି ମଦନଙ୍କ ପରି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦେବୀ ମଦନରେ ଅଳସା ଥିଲେ, ଏହି ନବଜାତ, ମନୋହର ଶିଶୁକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସା ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିଶୁଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ସରୋମାଞ୍ଚା ସଵିସ୍ମଯା । ମୁଖଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ବାଲସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ତୁ ହୃଦଯେ ଭୃଶମ୍
ସେ ଦେବୀ ଶିଶୁଟିକୁ ଭଲପାଇ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଭାବରେ ଭରିଗଲା, ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା; ଶିଶୁର ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କରି, ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବରେ ଧରିଲେ।
ଆଲିଙ୍ଗିତଶ୍ଚୁମ୍ବିତଶ୍ଚ ତଯାସୌ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଉତ୍ସଙ୍ଗେ ଚ କୃତସ୍ତନ୍ଵ୍ଯା ପୁତ୍ରଭାଵେନ ଭାରତ
ସେ ଦେବୀ ଭଲପାଇ ଶିଶୁଟିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶୂନ୍ଦର ଦେହ ଶିଶୁଟିକୁ ଉତ୍ସଙ୍ଗରେ ରଖିଲେ, ପୁତ୍ର ଭାବରେ।
କୃତ୍ଵାଙ୍କେ ତୌ ସମାରୂଢୌ ଵିମାନଂ ଦମ୍ପତୀ ମୁଦା । ପତିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ପ୍ରହସ୍ଯ ମଦନାଲସା
ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଂକରେ ବସାଇ, ଦମ୍ପତି ହର୍ଷରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଲେ; ଶୂନ୍ଦର ଦେହବତୀ, ମଦନରେ ଅଳସା ଦେବୀ ହସି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ଯାଯଂ ବାଲକଃ କାନ୍ତ ତ୍ଯକ୍ତଃ କେନ ଚ କାନନେ । ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ଦେଵେନ ଦତ୍ତସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକପାଣିନା
‘ପ୍ରିୟ, ଏହି ଶିଶୁ କାହାର? କିଏ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡିଦେଲା? ଏହି ପୁତ୍ରକୁ କି ମୋତେ ଦେବତା, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ?’
ଚମ୍ପକ ଉଵାଚ ପ୍ରିଯେ ଗତ୍ଵାଦ୍ଯ ପୃଚ୍ଛେଯଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞମାଶୁ ଵୈ । ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଵା ଶିଶୁଃ କିଲ
ଚମ୍ପକ କହିଲେ: ‘ପ୍ରିୟେ, ଆଜି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିବି, ସେ ସବୁଜଣା; ଏହି ଶିଶୁ ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ କି?’
ତେନାଜ୍ଞପ୍ତଃ କରିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵନାଦମୁମ୍ । ଅପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମଯା ଧ୍ରୁଵମ୍
‘ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲେ, ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳିଥିବା ପୁତ୍ର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ପଚାରିନାହିଁ, ମୁଁ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଵିମାନେନାଥ ଚମ୍ପକଃ । ଯଯୌ ଶକ୍ରପୁରଂ ତୂର୍ଣଂ ହର୍ଷେଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ
ଏପରି କହି, ଚମ୍ପକ ଦେବୀ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ରପୁରକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚମ୍ପକସ୍ତୁ ଶଚୀପତିମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ ବାଲକଂ ପ୍ରାହ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସ୍ଥିତଃ
ଚମ୍ପକ ଭକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ଶିଶୁକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମଯା ଲବ୍ଧସ୍ତୀର୍ଥେ ପରମପାଵନେ । କାଲିନ୍ଦୀତମସାସଙ୍ଗେ ବାଲକୋଽଯଂ ସ୍ମରପ୍ରଭଃ
‘ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁକୁ କାଳିନ୍ଦୀ ଏବଂ ତମସା ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ମିଳିଛି।’
କସ୍ଯାଯଂ ବାଲକଃ କାନ୍ତଃ କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତଃ ଶଚୀପତେ । ଆଜ୍ଞା ଚେତ୍ତଵ ଦେଵେଶ କୁର୍ଵେଽହଂ ବାଲକଂ ସୁତମ୍
‘ଶଚୀପତି, ଏହି ଶୂନ୍ଦର ଶିଶୁ କାହାର? କିପରି ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡିଦେଲା? ଦେବେଶ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ନେବାକୁ ଚାହେଁ।’
ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୋ ବାଲଃ ପ୍ରିଯାଯା ଵଲ୍ଲଭଃ ସୁତଃ । କୃତ୍ରିମସ୍ତୁ ସୁତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଥା
‘ଏହି ଶିଶୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଶିଶୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ଦତକ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।’
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଵାଜିରୂପଧରସ୍ଯ ହ । ହୈହଯୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଂ ଜାତଃ ପରନ୍ତପଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ‘ଏହି ଶିଶୁ ହେଉଛି ଵାସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଅଶ୍ୱ ରୂପ ଧରିଥିଲେ; ଏହି ହୈହୟ ମହାଭାଗ, ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା।’
ଉତ୍ପାଦିତୋ ଭଗଵତା କାର୍ଯାର୍ଥଂ କିଲ ବାଲକଃ । ଦାତୁଂ ନୃପତଯେ ନୂନଂ ଯଯାତିତନଯାଯ ଚ
‘ଭଗବାନ୍ ଏହି ଶିଶୁକୁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଏକ ରାଜା, ଯୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦେବାକୁ।’
ହରିଣା ପ୍ରେରିତଃ ସୋଽଦ୍ଯ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତୀର୍ଥେ ତସ୍ମିନ୍ମନୋରମେ
‘ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଆଜି ଏହି ମନୋହର ତୀର୍ଥକୁ ପୁତ୍ର ଚାହିଁ ଆସିବେ।’
ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ତତ୍ରୈଵ ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ଶୁଭମ୍ । ଯାଵନ୍ନ ଯାତି ନୃପତିର୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ହରିଣେରିତଃ
‘ଏହି ଶୁଭ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ରାଜା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ।’
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଵିମୁଞ୍ଚୈନଂ ଵିଲମ୍ବଂ ମା କୃଥା ଵର । ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲକଂ ରାଜା ଦୁଃଖିତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଛାଡିଦିଅ; ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜା ଶିଶୁକୁ ଦେଖିନାହିଁ ହେଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେବେ।’
ତସ୍ମାଚ୍ଚମ୍ପକ ମୁଞ୍ଚୈନଂ ରାଜା ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ପୁତ୍ରକମ୍ । ଏକଵୀରେତି ନାମ୍ନାଯଂ ଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଯାତ୍ ପୃଥିଵୀତଲେ
‘ତେଣୁ, ଚମ୍ପକ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଛାଡିଦିଅ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ପୁତ୍ରକୁ ପାଇପାରିବେ; ଏହି ଶିଶୁ ପୃଥିବୀରେ ଏକବୀର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚମ୍ପକସ୍ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତଃ । ଜଗାମ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ସ୍ଥଲେ ତସ୍ମିନ୍ମହୀପତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଚମ୍ପକ ଅତି ଦ୍ରୁତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ନେଇ, ରାଜା, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ମୁମୋଚ ବାଲକଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ଆରୁହ୍ଯ ସ୍ଵଵିମାନଂ ତୁ ଯଯୌ ସ୍ଵାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ପୁଅ ରହିଥିଲେ, ସେଠି ତାକୁ ରଖିଦେଲେ । ତାପରେ ନିଜ ବିମାନକୁ ଚଢ଼ି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତଦୈଵ କମଲାକାନ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୋ ଜଗାମ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ଏହି ସମୟରେ, କମଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତେନ ନୃପେଣ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମୁତ୍ତରଂସ୍ତତ୍ର ଵିମାନମୁଖ୍ଯାତ୍ । ଜହର୍ଷ ରାଜା ହରିଦର୍ଶନେନ ପପାତ ଭୂମୌ ଖଲୁ ଦଣ୍ଡଵଚ୍ଚ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦେଖିଲେ — ବିଷ୍ଣୁ ଉପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ବସିଛନ୍ତି । ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵତ୍ସେତି ହରିଃ ପତନ୍ତ- ମାଶ୍ଵାସଯଦ୍ଭୂମିଗତଂ ସ୍ଵଭକ୍ତମ୍ । ସୋଽପ୍ଯୁତ୍ସୁକୋ ଵାସୁଦେଵଂ ପୁରଃସ୍ଥଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁଖରୀକୃତୋଽଥ
ହରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଉଠ, ପୁଅ!" ରାଜା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି, ହୃଦୟରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଦେଵାଧିଦେଵାଖିଲଲୋକନାଥ କୃପାନିଧେ ଲୋକଗୁରୋ ରମେଶ । ମନ୍ଦସ୍ଯ ମେ ତେ କିଲ ଦର୍ଶନଂ ଯ- ତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଯୋଗିଜନୈରଲଭ୍ଯମ୍
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, କୃପାର ସାଗର, ଜଗତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ! ମୁଁ ଏତେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଦୟାରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାଇଛି — ଏହି ଦର୍ଶନ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ।