କଥଂ କରୋମ୍ଯହଂ ଚାତ୍ର ଦୁର୍ଘଟଂ ଚ ଗୃହାଶ୍ରମମ୍ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ଘୃତାଚୀ ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀ
ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କିପରି ଆରମ୍ଭ କରିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଘୃତାଚୀ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତା ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ତତ୍ର ସମୀପେ ଗଗନେ ସ୍ଥିତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚଞ୍ଚଲାପାଙ୍ଗୀଂ ସମୀପସ୍ଥାଂ ଵରାପ୍ସରାମ୍
ସେ ଆକାଶରେ, ସମ୍ନିକଟରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ; ତାହାକୁ ଦେଖି, ଚଞ୍ଚଳ ନୟନବଳୀ ଓ ସମ୍ନିକଟରେ ଥିବା ସେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖିଲେ।
ପଞ୍ଚବାଣପରୀତାଙ୍ଗସ୍ତୂର୍ଣମାସୀଦ୍ଧୃତଵ୍ରତଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚ ତଦା କିଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ସଂକଟେ
ତାଙ୍କର ଦେହ କାମଦେବଙ୍କ ପଞ୍ଚବାଣରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା, ଯଦିଓ ସେ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ; ଏବେ ସେ ଭାବିଲେ—'ଏହି ସଙ୍କଟରେ ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି?'
ଧର୍ମସ୍ଯ ପୁରତଃ ପ୍ରାପ୍ତେ କାମଭାଵେ ଦୁରାସଦେ । ଅଙ୍ଗୀକରୋମି ଯଦ୍ଯେନାଂ ଵଞ୍ଚନାର୍ଥମିହାଗତାମ୍
ଧର୍ମର ସାମ୍ନାରେ, ଏପରି ଦୁର୍ଜୟ କାମନା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯଦି ଏଠାରେ ମୋହରେ ପକାଇବାକୁ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଅସି,
ହସିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନସ୍ତାପସା ମାଂ ତୁ ଵିହ୍ଵଲମ୍ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାଘୋରଂ ପୂର୍ଣଵର୍ଷଶତଂ ତ୍ଵିହ
ତେବେ ମହାପୁରୁଷମାନେ, ତାପସମାନେ, ମୋତେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି ହସିବେ; ଏଠି ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲି ମଧ୍ୟ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ସରାଂ ଚ ଵିଵଶଃ କଥଂ ଜାତୋ ମହାତପାଃ । କାମଂ ନିନ୍ଦାପି ଭଵତୁ ଯଦି ସ୍ଯାଦତୁଲଂ ସୁଖମ୍
'ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି କିପରି ଅସହାୟ ହେଲେ? ଯଦି ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ମିଳେ, ତେବେ ନିନ୍ଦା ହେଉ ଦିଅ।'
ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମସମ୍ଭୂତଂ ସୁଖଦଂ ପୁତ୍ରକାମଦମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଦଂ ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ତଥା
'ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏଥିବା ସୁଖ, ସନ୍ତାନ ଆଶା ପୂରଣ କରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।'
ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ତନ୍ନୂମନଯା ଦେଵକନ୍ଯଯା । ନାରଦାଚ୍ଚ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତମସ୍ତି କଥାନକମ୍ । ଯଥୋର୍ଵଶୀଵଶୋ ରାଜା ପରାଭୂତଃ ପୁରୂରଵାଃ
'କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେବକନ୍ୟା ସହିତ ଏହା କେବେ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି, କିପରି ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି ରାଜା ପୁରୁରବାସ ପରାଜିତ ହେଲେ।'
ବୁଧୋତ୍ପତ୍ତିଃ ଋଷଯ ଊଚୁଃ କୋଽସୌ ପୁରୂରଵା ରାଜା କୋର୍ଵଶୀ ଦେଵକନ୍ଯକା । କଥଂ କଷ୍ଟଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା
ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ପୁରୁରବାସ କିଏ? ଉର୍ବଶୀ ଦେବକନ୍ୟା କିଏ? ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା କିପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ?'
ସର୍ଵଂ କଥାନକଂ ବ୍ରୂହି ଲୋମହର୍ଷଣଜାଧୁନା । ଶ୍ରୋତୁକାମା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାବ୍ଜଚ୍ଯୁତଂ ରସମ୍
'ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ମୁଖରୁ ବହୁଥିବା ଆମୃତସମ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛୁ; ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କୁହ।'
ଅମୃତାଦପି ମିଷ୍ଟା ତେ ଵାଣୀ ସୂତ ରସାତ୍ମିକା । ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସୁଧଯା ଚ ଯଥାମରାଃ
'ହେ ସୂତ, ତୁମର କଥା ଆମୃତ ଠାରୁ ମଧୁର, ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଶୁଣି ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତପାନରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହାନ୍ତି।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥାବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତାଂ ଵ୍ଯାସଵରୋତ୍ତମାତ୍
ସୂତ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାସ ମହାପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ପରି କୁହିବି।'
ଗୁରୋସ୍ତୁ ଦଯିତା ଭାର୍ଯା ତାରା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ରୂପଯୌଵନଯୁକ୍ତା ସା ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ମଦଵିହ୍ଵଲା
ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ରୂପସୀ ଓ ମଦମତ୍ତ ଥିଲେ।
ଗତୈକଦା ଵିଧୋର୍ଧାମ ଯଜମାନସ୍ଯ ଭାମିନୀ । ଦୃଷ୍ଟା ଚ ଶଶିନାତ୍ଯର୍ଥଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ
ଏକଦିନ ସେ ଭାମିନୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଦେଖିଲେ।
କାମାତୁରସ୍ତଦା ଜାତଃ ଶଶୀ ଶଶିମୁଖୀଂ ପ୍ରତି । ସାପି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଧୁଂ କାମଂ ଜାତା ମଦନପୀଡିତା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାମନାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ; ତାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କାମବିଧୁର ହେଲେ।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତୌ ସ୍ମରାର୍ତୌ ଚ ବଭୂଵତୁଃ । ତାରା ଶଶୀ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରି ଭଲପାଇଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମବାଣରେ ବିଧୁର ହେଇଗଲେ।
ରେମାତେ ମଦମତ୍ତୌ ତୌ ପରସ୍ପରସ୍ପୃହାନ୍ଵିତୌ । ଦିନାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ଜାତାନି ରମମାଣଯୋଃ
ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଆପସରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଓ ମୋହିତ ହୋଇ, କିଛି ଦିନ ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତାରାମାନଯିତୁଂ ଗୃହମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶିଷ୍ଯଂ ତୁ ନାଯାତା ସା ଵଶୀକୃତା
ବୃହସ୍ପତି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରିତ ହୋଇ, ତାରାକୁ ଘରକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମୋହିତ ହୋଇ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଃ ପୁନର୍ଯଦା ଶିଷ୍ଯଂ ପରାଵର୍ତତ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଯମେଵ ହି
ଶିଷ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଖାଲିହାତେ ଫେରିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଯିବାକୁ ଠାରିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସୋମଗୃହଂ ତତ୍ର ଵାଚସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ । ଉଵାଚ ଶଶିନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ମଯମାନଂ ମଦାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ସୋମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉଦାରମନ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ଓ ମଦମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କୃତଂ କିଲ ଶୀତାଂଶୋ କର୍ମ ଧର୍ମଵିଗର୍ହିତମ୍ । ରକ୍ଷିତା ମମ ଭାର୍ଯେଯଂ ସୁନ୍ଦରୀ କେନ ହେତୁନା
“ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଏହି କେମିତି କାମ କଲା, ଯାହା ଧର୍ମରେ ଅପରାଧ ମନାଯାଏ? ମୁଁ ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କିଏ ଦେଖି ନେଲୁ?”
ତଵ ଦେଵ ଗୁରୁଶ୍ଚାହଂ ଯଜମାନୋଽସି ସର୍ଵଥା । ଗୁରୁଭାର୍ଯା କଥଂ ମୂଢ ଭୁକ୍ତା କିଂ ରକ୍ଷିତାଥଵା
“ମୁଁ ତୁମ ଗୁରୁ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା; ଏମିତି ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କିପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଭୋଗ କଲା, କିମ୍ବା ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା?”
ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ମହାପାତକିନୋ ହ୍ଯେତେ ତତ୍ସଂସର୍ଗୀ ଚ ପଞ୍ଚମଃ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁନା ଚୋର, ମଦପାନୀ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନାଗୃହ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ମହାପାପୀ, ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ପଞ୍ଚମ ପାପୀ।”
ମହାପାତକଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାରୋଽତିଗର୍ହିତଃ । ନ ଦେଵସଦନାର୍ହୋଽସି ଯଦି ଭୁକ୍ତେଯମଙ୍ଗନା
“ତୁମେ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିନ୍ଦିତ; ଯଦି ଏହି ଜନାନୀ ସହିତ ଭୋଗ କରିଛ, ତେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।”
ମୁଞ୍ଚେମାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ନଯାମି ସଦନଂ ମମ । ନୋଚେଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଗୁରୁଦାରାପହାରିଣମ୍
“ଏହି କଳାନୟନୀକୁ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯିବି; ନହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଦେବି ଯେ ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚୋରି କରିଛ।”
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣଂ ତମୁଵାଚ ରୋହିଣୀପତିଃ । ଗୁରୁଂ କ୍ରୋଧସମାଯୁକ୍ତଂ କାନ୍ତାଵିରହଦୁଃଖିତମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ପତି ରୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରିୟା ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇନ୍ଦୁରୁଵାଚ କ୍ରୋଧାତ୍ତେ ତୁ ଦୁରାରାଧ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ରୋଧଵର୍ଜିତାଃ । ପୂଜାର୍ହା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞା ଵର୍ଜନୀଯାସ୍ତତୋଽନ୍ଯଥା
ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା କରିଲେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।”
ଆଗମିଷ୍ଯତି ସା କାମଂ ଗୃହଂ ତେ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତା ବାଲା କା ତେ ହାନିରିହାନଘ
“ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଯିବେ; ସେ ଏଠାରେ କେବଳ ରହୁଛନ୍ତି, ଏଠି ତୁମର କଣ ଅନିଷ୍ଟ?”
ଇଚ୍ଛଯା ସଂସ୍ଥିତା ଚାତ୍ର ସୁଖକାମାର୍ଥିନୀ ହି ସା । ଦିନାନି କତିଚିତ୍ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚାଗମିଷ୍ଯତି
“ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି, ସୁଖ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; କିଛି ଦିନ ରହି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଫେରିଯିବେ।”
ତ୍ଵଯୈଵୋଦାହୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମତଂ ତଥା । ନ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଷ୍ଯତି ଚାରେଣ ନ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦକର୍ମଣା
“ତୁମେ ଆଗରୁ ଯେମିତି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରର ମତ କହିଥିଲ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ, ଜନାନୀ ଘୁରିବାରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।”