ସକାମା ରିପଵସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଵିଯୁକ୍ତଂ ଚ ରମଯା ହସିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଵାନିଶମ୍
ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଆଜି ତାକୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦେଖିବେ ଏବଂ ତୁମେ ରମାଠାରୁ ଅଲଗା ହେଇଛ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ତୁମକୁ ଉପହାସ କରିବେ।
ରମାଂ ରମଯ ଦେଵେଶ ତ୍ଵଦୁତ୍ସଙ୍ଗଗତାଂ କୁରୁ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନାଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ସୁରୂପିଣୀମ୍
ଦେବମାନ୍ୟ, ରମାଙ୍କୁ ଖୁସି କର; ସେ ତୁମ ଛାତିରେ ବସୁନ୍ତୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରପୂର, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ।
ସୁଖିତୋ ଭଵ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । କାନ୍ତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମନାତୁରଃ
ସେଇ ପ୍ରିୟା, ମଧୁର ହସ ଥିବା ଯାହାକୁ ପାଇଲେ, ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ। ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାଠାରୁ ବିୟୋଗ ହେବାର ଦୁଃଖକୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ ନୁହେଁ, ମନେ ପକାଉଛି।
ମମ ଭାର୍ଯା ମୃତା ଵିଷ୍ଣୋ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ସତୀ ଯଦା । ତଦାହଂ ଦୁଃସହଂ ଦୁଃଖଂ ଭୁକ୍ତଵାନମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣ
ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତୀ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ହେ କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲି।
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନରଃ କୋଽପି ମାଭୂନ୍ମତ୍ସଦୃଶୋଽପରଃ । ମନସାକରଵଂ ଶୋକଂ ତସ୍ଯା ଵିରହପୀଡିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ହୋଇନାହାନ୍ତି; ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋର ମନରେ ଦୁଃଖ ଧରିଥିଲି, ତାଙ୍କ ବିୟୋଗର ପୀଡାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ।
କାଲେନ ମହତା ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଗିରିସୁତା ପୁନଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵାତିଦୁଃସାଧ୍ଯଂ ଯା ଦଗ୍ଧା ତୁ ରୁଷାଧ୍ଵରେ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଆଉଥରେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ପାଇଲି, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି; ସେ ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଯଜ୍ଞରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ।
ହରେ କିଂ ସୁଖମାପନ୍ନଂ ତ୍ଵଯା ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ କାମିନୀମ୍ । ଏକାକୀ ତିଷ୍ଠତା କାଲଂ ସହସ୍ରଵତ୍ସରାତ୍ମକମ୍
ହେ ହରି, ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି, ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଏକାକୀ ରହି, କଣ ସୁଖ ପାଇଥିଲ?
ଗତ୍ଵାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାଭାଗାଂ ସମାନଯ ନିଜାଲଯମ୍ । ମାଭୂତ୍କୋଽପୀହ ସଂସାରେ ଵିମୁକ୍ତୋ ରମଯା ତଯା
ଯାଅ, ସେଇ ଭାଗ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣ; ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ରମାଠାରୁ ବିୟୋଗିତ ହେଉ ନାହିଁ।
କୃତ୍ଵା ତୁରଗରୂପଂ ତ୍ଵଂ ଭଜ ତାଂ କମଲାଲଯାମ୍ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରମାଯୁଷ୍ମଂସ୍ତାମାନଯ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ଘୋଡ଼ାର ରୂପ ଧରି, ତୁମେ ସେଇ କମଳାଳୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଅ; ଦୀର୍ଘାୟୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହରିରାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚିତ୍ରରୂପସ୍ଯ ଭାରତ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦୂତଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶଙ୍କରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପଧାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଦୂତକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ଗତେ ଦୂତେଽଥ ଭଗଵାନ୍ଵୈକୁଣ୍ଠାତ୍କାମସଂଯୁତଃ । ଜଗାମ ଧୃତ୍ଵା ତତ୍ରାଶୁ ଵାଜିରୂପଂ ମନୋହରମ୍
ଦୂତ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଭଗବାନ ଭାବନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୂତଳରୁ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାର ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧରି, ବୈକୁଣ୍ଠ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ସା ଵଡଵାରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତପତି ସିନ୍ଧୁଜା । ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଂ ଦେଶମାସାଦ୍ଯ ତାମପଶ୍ଯଦ୍ଧଯୀଂ ସ୍ଥିତାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସେ, ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା, ଘୋଡ଼ୀର ରୂପ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ୀ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ।
ସାପି ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ହଯରୂପଧରଂ ପତିମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଥିତା ସାଧ୍ଵୀ ଵିସ୍ମିତା ସାଶ୍ରୁଲୋଚନା
ସେ, ତାଙ୍କ ପତି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ରୂପରେ ଦେଖି, ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଲୁହା ଆଖିରେ ଅଡ଼ି ରହିଲେ, ସତୀ ଓ ଦୃଢ଼।
ତଯୋସ୍ତୁ ସଙ୍ଗମସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମନ୍ମଥାର୍ତଯୋଃ । କାଲିନ୍ଦୀତମସାସଙ୍ଗେ ପାଵନେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ସେଠାରେ, ଦୁହେଁ ପ୍ରେମରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, କାଳିନ୍ଦୀର ଅନ୍ଧକାର ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସଗର୍ଭା ସା ତଦା ଜାତା ଵଡଵା ହରିଵଲ୍ଲଭା । ସୁଷୁଵେ ସୁନ୍ଦରଂ ବାଲଂ ତତ୍ରୈଵ ସୁଗୁଣୋତ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସେଠାରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତାମାହ ଭଗଵାନ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରହସ୍ଯ ସମଯାଶ୍ରିତମ୍ । ତ୍ଯଜାଦ୍ଯ ଵାଡଵଂ ଦେହଂ ପୂର୍ଵଦେହା ଭଵାଧୁନା
ଭଗବାନ ହସି ଏବଂ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ: 'ଏବେ ଘୋଡ଼ୀ ଦେହକୁ ଛାଡ଼, ପୂର୍ବ ଦେହରେ ଫେର।'
ଗମିଷ୍ଯାଵଃ ସ୍ଵଵୈକୁଣ୍ଠମାଵାଂ କୃତ୍ଵା ନିଜଂ ଵପୁଃ । ତିଷ୍ଠତ୍ଵତ୍ର କୁମାରୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ଜାତଃ ସୁଲୋଚନେ
'ଆମେ ଦୁହେଁ ନିଜ ରୂପ ଧରି ଆମର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବା; ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଆଖିଥିବା, ସେଠାରେ ରହିବ।'
ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ ସ୍ଵଦେହସମ୍ଭଵଂ ପୁତ୍ରଂ କଥଂ ହିତ୍ଵା ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ । ସ୍ନେହଃ ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜଃ କାମଂ ସ୍ଵାତ୍ମଜସ୍ଯ ସୁରର୍ଷଭ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: 'ମୋ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅକୁ କିପରି ଛାଡ଼ି ଯିବି? ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସ୍ନେହ ଏତେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତାହା ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।'
କା ଗତିଃ ସ୍ଯାଦମେଯାତ୍ମନ୍ ବାଲସ୍ଯାସ୍ଯ ନଦୀତଟେ । ଅନାଥସ୍ଯାସମର୍ଥସ୍ଯ ଵିଜନେଽଲ୍ପତନୋରିହ
ହେ ଅପାର ଆତ୍ମା, ଏହି ନଦୀତଟରେ ଏକାକି, ଅସହାୟ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଏହି ଶିଶୁର କଣ ଭାଗ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି?
ଅନାଶ୍ରଯଂ ସୁତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଥଂ ଗନ୍ତୁଂ ମନୋ ମମ । ସମର୍ଥଂ ସଦଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ ଭଵେଦମ୍ବୁଜଲୋଚନ
ମୋ ମନ କିପରି ଏହି ଆଶ୍ରୟହୀନ ପୁଅକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିବ? ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସମର୍ଥ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଦିଵ୍ଯଦେହୌ ତତୋ ଜାତୌ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣାଵୁଭୌ । ଵିମାନଵରସଂଵିଷ୍ଟୌ ସ୍ତୂଯମାନୌ ସୁରୈର୍ଦିଵି
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଦିବ୍ୟ ଶରୀରଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନାରାୟଣ ଏକ ଶୁଭ୍ର ବିମାନରେ ବସି ଦେଖାଦେଲେ।
ଗନ୍ତୁକାମଂ ପତିଂ ପ୍ରାହ କମଲା କମଲାପତିମ୍ । ଗୃହାଣେମଂ ସୁତଂ ନାଥ ନାହଂ ଶକ୍ତାସ୍ମି ହାପିତୁମ୍
ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା କମଳା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କମଳାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ନିଅ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡିପାରିବି ନାହିଁ।'
ପ୍ରାଣପ୍ରିଯୋଽସ୍ତି ମେ ପୁତ୍ରଃ କାନ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶଃ ପ୍ରଭୋ । ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଗମିଷ୍ଯାଵୋ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ମଧୁସୂଦନ
ମୋ ପୁଅ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହାର ରୂପ ତୁମ ପରି ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଚଳ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଆମେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବା।
ହରିରୁଵାଚ ମା ଵିଷାଦଂ ପ୍ରିଯେ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ଵରାନନେ । ତିଷ୍ଠତ୍ଵଯଂ ସୁଖେନାତ୍ର ରକ୍ଷା ମେ ଵିହିତା ତ୍ଵିହ
ହରି କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରିୟେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନି। ଏହି ଶିଶୁ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ରୁହୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହାର ରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି।'
କାର୍ଯଂ କିମପି ଵାମୋରୁ ଵର୍ତତେ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ନିବୋଧ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୁତସ୍ଯାତ୍ର ଵିମୋଚନେ
ହେ ସୁନ୍ଦର କମରବଳୀ, ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାମ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଶିଶୁର ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ତୁର୍ଵସୁର୍ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯଯାତିତନୁଜୋ ଭୁଵି । ହରିଵର୍ମେତି ପିତ୍ରାସ୍ଯ କୃତଂ ନାମ ସୁଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ତୁର୍ବସୁ, ସେ ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ହରିବର୍ମା ନାମ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ରାଜା ପୁତ୍ରକାମୋଽଦ୍ଯ ତପସ୍ତପତି ପାଵନେ । ତୀର୍ଥେ ଵର୍ଷଶତଂ ଜାତଂ ତସ୍ଯ ଵୈ କୁର୍ଵତସ୍ତପଃ
ସେ ରାଜା ପୁଅ ଲାଗି ଏବେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଏକ ଶତବର୍ଷ ବିତିଗଲା।
ତସ୍ଯାର୍ଥେ ନିର୍ମିତଃ ପୁତ୍ରୋ ମଯାଯଂ କମଲାଲଯେ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନୃପଂ ସୁଭ୍ରୁ ପ୍ରେରଯିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ କମଳାଳୟ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବି।
ତସ୍ମୈ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରକାମାଯ କାମିନି । ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହଂ ରାଜା ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯତି ବାଲକମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ପୁଅ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। ରାଜା ଏହି ଶିଶୁକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ପଦ୍ମାଂ କୃତ୍ଵା ରକ୍ଷାଂ ଚ ବାଲକେ । ଵିମାନଵରମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରିୟା ପଦ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ଶିଶୁର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସେ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଚାଲିଗଲେ।