ଉଚ୍ଚପ୍ରାସାଦସଂଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ । ନୃତ୍ଯଗୀତକଲାପୂର୍ଣଂ ମନ୍ଦାରଦ୍ରୁମସଂଯୁତମ୍
ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ କଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ୍ଦାର ଗଛରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ବକୁଲାଶୋକତିଲକଚମ୍ପକାଲିଵିମଣ୍ଡିତମ୍ । କୂଜିତୈର୍ଵିହଗାନାଂ ତୁ କର୍ଣାହ୍ଲାଦକରୈର୍ଯୁତମ୍
ବକୁଳ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, ଚମ୍ପକ ଓ ଆଲିବି ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର କୁହୁକାରେ କାନ୍ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଥିଲା।
ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଵନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଵାସ୍ଥୌ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଜଯଵିଜଯନାମାନୌ ଵେତ୍ରପାଣୀ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭବନକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, ସେମାନେ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।
ଚିତ୍ରରୂପ ଉଵାଚ ଭୋ ନିଵେଦଯତ ଶୀଘ୍ରଂ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ଦୂତଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ହରସ୍ଯାତ୍ର ପ୍ରେରିତଂ ଶୂଲପାଣିନା
ଚିତ୍ରରୂପ କହିଲେ, 'ହେ, ଶୀଘ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ, ସେଠାରେ ଶୂଳଧାରୀ ହରଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଛି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଜଯଃ ପରମବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଗତ୍ଵା ହରିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାହ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ପୁରଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଜୟ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ରମାକାନ୍ତ କରୁଣାକର କେଶଵ । ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଦୂତୋଽତ୍ର ଶଙ୍କରସ୍ଯ ସମାଗତଃ
'ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କରୁଣାସାଗର କେଶବ, ଦ୍ୱାରେ ଏଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଆଜ୍ଞାପଯ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ନ ଵେତି ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । ଚିତ୍ରରୂପଧରୋଽପ୍ଯସ୍ତି ନ ଜାନେ କାର୍ଯଗୌରଵମ୍
'ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେଠିକୁ ଭିତରକୁ ଆଣିବି କି ନାହିଁ? ସେ ଚିତ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ହରିଃ ପ୍ରାହ ଜଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞାତକାରଣଃ । ପ୍ରଵେଶଯାତ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯଂ ସମଯସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କାରଣ ବୁଝିଥିବା ହରି ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେବକ ଯିଏ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଏଠାରେ ଆଣ।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଜଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ଗତ୍ଵା ତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଏହୀତ୍ଯାକାରଯାମାସ ଜଯଃ ଶଙ୍କରସେଵକମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜୟ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ 'ଆସ' ବୋଲି ଡାକି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଲେ।
ପ୍ରଵେଶିତୋ ଜଯେନାଥ ଚିତ୍ରରୂପସ୍ତଥାକୃତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସ୍ଥିତଃ
ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ଆଣାଯିବା ପରେ, ଚିତ୍ରରୂପ ତଳକୁ ପଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ ଭଗଵାନ୍ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଚିତ୍ରରୂପଧରଂ ଶମ୍ଭୋଃ ସେଵକଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ, ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଚିତ୍ରରୂପ ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ଚିତ୍ରରୂପଂ ରମାପତିଃ । କୁଶଲଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସକୁଟୁମ୍ବସ୍ଯ ଚାନଘ
ରମାପତି ହସି ଚିତ୍ରରୂପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ, ଦେବଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?'
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ଯତ୍ର ବ୍ରୂହିକାର୍ଯଂ ହରସ୍ଯ କିମ୍ । ଅଥଵା ଦେଵତାନାଂ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ପଠାଯାଇଛ? ହରଙ୍କ କି କାମ ଅଛି, କିମ୍ବା ଦେବମାନେ କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି କି?'
ଦୂତ ଉଵାଚ କିମଜ୍ଞାତଂ ତଵାସ୍ତୀହ ସଂସାରେ ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । ଵର୍ତମାନଂ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞ ଯଦହଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ଵୈ
ଦୂତ କହିଲେ, 'ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଏହି ସଂସାରରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ଅଛି କି? ଆପଣ ତିନି କାଳ ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ମୋତେ ଯାହା କହିବାକୁ ପଠାଯାଇଛି, ସେହି କଥା କହିବି।'
ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ଭଵେନାତ୍ର ଵିଜ୍ଞସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଜନାର୍ଦନ । ହରସ୍ଯ ଵଚନାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵଯି ପ୍ରଭୋ
'ମୋ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଏଠାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ହରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତେନୋକ୍ତମେତଦ୍ଦେଵେଶ ଭାର୍ଯା ତେ କମଲାଲଯା । ତପସ୍ତପତି କାଲିନ୍ଦୀତମସାସଙ୍ଗମେ ଵିଭୋ
'ସେ କହିଛନ୍ତି, ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କମଳାଳୟା ଏବେ କାଳିନ୍ଦୀ ଓ ତମସା ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ବିଭୁ।'
ହଯୀରୂପଧରା ଦେଵୀ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦାଯିନୀ । ଧ୍ଯାତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାମରଗଣୈର୍ମାନଵୈର୍ଯକ୍ଷକିନ୍ନରୈଃ
ଦେବୀ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଵିନା ତଯା ନରଃ କୋଽପିସୁଖଭାଗୀ ଭଵେନ୍ନ ହି । ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି କିଂ ସୁଖଂ ହରେ
ତାଙ୍କ ବିନା କେହି ମଣିଷ ସୁଖ ଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ ହରି, ଆପଣ କଣ ସୁଖ ପାଇପାରିବେ?
ଦୁର୍ବଲୋଽପି ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପାତି ନିର୍ଧନୋଽପି ଜଗତ୍ପତେ । ଵିନାପରାଧଂ ଚ ଵିଭୋ କିଂ ତ୍ଯକ୍ତା ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀ
ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନନୀକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀର ନାଥ; ହେ ବିଭୁ, ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତେ କାହିଁକି ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି?
ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜଗଦ୍ଗୁରୋ । ଧିକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ନିନ୍ଦିତଂ ତ୍ଵରିମଣ୍ଡଲେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀ, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ, ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ନିନ୍ଦିତ ଓ ଅପମାନିତ।
ସକାମା ରିପଵସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଵିଯୁକ୍ତଂ ଚ ରମଯା ହସିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଵାନିଶମ୍
ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଆଜି ତାକୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦେଖିବେ ଏବଂ ତୁମେ ରମାଠାରୁ ଅଲଗା ହେଇଛ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ତୁମକୁ ଉପହାସ କରିବେ।
ରମାଂ ରମଯ ଦେଵେଶ ତ୍ଵଦୁତ୍ସଙ୍ଗଗତାଂ କୁରୁ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନାଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ସୁରୂପିଣୀମ୍
ଦେବମାନ୍ୟ, ରମାଙ୍କୁ ଖୁସି କର; ସେ ତୁମ ଛାତିରେ ବସୁନ୍ତୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରପୂର, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ।
ସୁଖିତୋ ଭଵ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । କାନ୍ତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମନାତୁରଃ
ସେଇ ପ୍ରିୟା, ମଧୁର ହସ ଥିବା ଯାହାକୁ ପାଇଲେ, ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ। ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାଠାରୁ ବିୟୋଗ ହେବାର ଦୁଃଖକୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ ନୁହେଁ, ମନେ ପକାଉଛି।
ମମ ଭାର୍ଯା ମୃତା ଵିଷ୍ଣୋ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ସତୀ ଯଦା । ତଦାହଂ ଦୁଃସହଂ ଦୁଃଖଂ ଭୁକ୍ତଵାନମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣ
ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତୀ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ହେ କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲି।
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନରଃ କୋଽପି ମାଭୂନ୍ମତ୍ସଦୃଶୋଽପରଃ । ମନସାକରଵଂ ଶୋକଂ ତସ୍ଯା ଵିରହପୀଡିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ହୋଇନାହାନ୍ତି; ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋର ମନରେ ଦୁଃଖ ଧରିଥିଲି, ତାଙ୍କ ବିୟୋଗର ପୀଡାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ।
କାଲେନ ମହତା ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଗିରିସୁତା ପୁନଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵାତିଦୁଃସାଧ୍ଯଂ ଯା ଦଗ୍ଧା ତୁ ରୁଷାଧ୍ଵରେ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଆଉଥରେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ପାଇଲି, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି; ସେ ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଯଜ୍ଞରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ।
ହରେ କିଂ ସୁଖମାପନ୍ନଂ ତ୍ଵଯା ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ କାମିନୀମ୍ । ଏକାକୀ ତିଷ୍ଠତା କାଲଂ ସହସ୍ରଵତ୍ସରାତ୍ମକମ୍
ହେ ହରି, ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି, ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଏକାକୀ ରହି, କଣ ସୁଖ ପାଇଥିଲ?
ଗତ୍ଵାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାଭାଗାଂ ସମାନଯ ନିଜାଲଯମ୍ । ମାଭୂତ୍କୋଽପୀହ ସଂସାରେ ଵିମୁକ୍ତୋ ରମଯା ତଯା
ଯାଅ, ସେଇ ଭାଗ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣ; ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ରମାଠାରୁ ବିୟୋଗିତ ହେଉ ନାହିଁ।
କୃତ୍ଵା ତୁରଗରୂପଂ ତ୍ଵଂ ଭଜ ତାଂ କମଲାଲଯାମ୍ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରମାଯୁଷ୍ମଂସ୍ତାମାନଯ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ଘୋଡ଼ାର ରୂପ ଧରି, ତୁମେ ସେଇ କମଳାଳୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଅ; ଦୀର୍ଘାୟୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହରିରାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚିତ୍ରରୂପସ୍ଯ ଭାରତ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦୂତଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶଙ୍କରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପଧାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଦୂତକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।