ଅତସ୍ତଦ୍ଦୋଷଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ହୃଦିସ୍ଥାଂ ପରଦେଵତାମ୍ । ଶରଣଂ ଯାହି ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵେନ ଜଲଧେଃ ସୁତେ
ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ ଶରଣ ନିଅ, ହେ ସମୁଦ୍ର କନ୍ୟା।
ଅନ୍ଯଥା ତଵ ଚିତ୍ତଂ ତୁ କଥଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧଯୋତ୍ତମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଦେଵ୍ଯୈ ଭଗଵାଞ୍ଛୈଲଜାପତିଃ
ନହେଲେ, ତୁମର ମନ କିପରି ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିବ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପାହାଡ଼ର ନାଥ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତଃ ସାକ୍ଷାଦୁମଯା ସହିତଃ ଶିଵଃ । ସାପି ତତ୍ରୈଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ସଂସ୍ଥିତା କମଲାସନା
ଶିବ ଓ ଉମା ଏକାଠି ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବଳିକା ସେଠାରେ ରହିଲେ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପରମଶୋଭନମ୍ । ଦେଵାସୁରଶିରୋରତ୍ନନିଘୃଷ୍ଟନଖମଣ୍ଡଲମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ନଖମଣି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମଣିରେ ଘସି ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ହଯରୂପଧରଂ ହରିମ୍
ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମାନନ୍ତରଂ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପେଣ ଵୈକୁଣ୍ଠଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଶମ୍ଭୁଃ କୈଲାସଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଯୌ । ରମ୍ଯଂ ଦେଵଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟମପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମଣ୍ଡିତମ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶମ୍ଭୁ ତୁରନ୍ତ କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରମ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଚିତ୍ରରୂପଂ ଗଣଂ କାର୍ଯଵିଶାରଦମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେଠାରେ ଗିଅ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଚିତ୍ରରୂପ ଗଣକୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପଠାଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ଶିଵ ଉଵାଚ ଚିତ୍ରରୂପ ହରିଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ଯଥାସୌ ଦୁଃଖିତାଂ ପତ୍ନୀଂ ଵିଶୋକାଂ ଚ କରିଷ୍ଯତି
ଶିବ କହିଲେ— ହେ ଚିତ୍ରରୂପ, ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା କହ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୋକମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରରୂପୋଽଥ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ଗଣୈର୍ଵୃତମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଚିତ୍ରରୂପ ତୁରନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ବୈଷ୍ଣବ ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ।
ନାନାଦ୍ରୁମଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵାପୀଶତଵିରାଜିତମ୍ । ସଂଜୁଷ୍ଟଂ ହଂସକାରଣ୍ଡମଯୂରଶୁକକୋକିଲୈଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା, ଶତାଧିକ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ହଂସ, କାଦମ୍ବ, ମୟୂର, ଶୁଆ, କୋଇଲି ଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ।
ଉଚ୍ଚପ୍ରାସାଦସଂଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ । ନୃତ୍ଯଗୀତକଲାପୂର୍ଣଂ ମନ୍ଦାରଦ୍ରୁମସଂଯୁତମ୍
ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ କଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ୍ଦାର ଗଛରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ବକୁଲାଶୋକତିଲକଚମ୍ପକାଲିଵିମଣ୍ଡିତମ୍ । କୂଜିତୈର୍ଵିହଗାନାଂ ତୁ କର୍ଣାହ୍ଲାଦକରୈର୍ଯୁତମ୍
ବକୁଳ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, ଚମ୍ପକ ଓ ଆଲିବି ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର କୁହୁକାରେ କାନ୍ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଥିଲା।
ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଵନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଵାସ୍ଥୌ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଜଯଵିଜଯନାମାନୌ ଵେତ୍ରପାଣୀ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭବନକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, ସେମାନେ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।
ଚିତ୍ରରୂପ ଉଵାଚ ଭୋ ନିଵେଦଯତ ଶୀଘ୍ରଂ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ଦୂତଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ହରସ୍ଯାତ୍ର ପ୍ରେରିତଂ ଶୂଲପାଣିନା
ଚିତ୍ରରୂପ କହିଲେ, 'ହେ, ଶୀଘ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ, ସେଠାରେ ଶୂଳଧାରୀ ହରଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଛି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଜଯଃ ପରମବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଗତ୍ଵା ହରିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାହ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ପୁରଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଜୟ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ରମାକାନ୍ତ କରୁଣାକର କେଶଵ । ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଦୂତୋଽତ୍ର ଶଙ୍କରସ୍ଯ ସମାଗତଃ
'ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କରୁଣାସାଗର କେଶବ, ଦ୍ୱାରେ ଏଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଆଜ୍ଞାପଯ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ନ ଵେତି ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । ଚିତ୍ରରୂପଧରୋଽପ୍ଯସ୍ତି ନ ଜାନେ କାର୍ଯଗୌରଵମ୍
'ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେଠିକୁ ଭିତରକୁ ଆଣିବି କି ନାହିଁ? ସେ ଚିତ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ହରିଃ ପ୍ରାହ ଜଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞାତକାରଣଃ । ପ୍ରଵେଶଯାତ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯଂ ସମଯସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କାରଣ ବୁଝିଥିବା ହରି ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେବକ ଯିଏ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଏଠାରେ ଆଣ।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଜଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ଗତ୍ଵା ତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଏହୀତ୍ଯାକାରଯାମାସ ଜଯଃ ଶଙ୍କରସେଵକମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜୟ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ 'ଆସ' ବୋଲି ଡାକି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଲେ।
ପ୍ରଵେଶିତୋ ଜଯେନାଥ ଚିତ୍ରରୂପସ୍ତଥାକୃତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସ୍ଥିତଃ
ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ଆଣାଯିବା ପରେ, ଚିତ୍ରରୂପ ତଳକୁ ପଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ ଭଗଵାନ୍ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଚିତ୍ରରୂପଧରଂ ଶମ୍ଭୋଃ ସେଵକଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ, ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଚିତ୍ରରୂପ ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ଚିତ୍ରରୂପଂ ରମାପତିଃ । କୁଶଲଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସକୁଟୁମ୍ବସ୍ଯ ଚାନଘ
ରମାପତି ହସି ଚିତ୍ରରୂପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ, ଦେବଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?'
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ଯତ୍ର ବ୍ରୂହିକାର୍ଯଂ ହରସ୍ଯ କିମ୍ । ଅଥଵା ଦେଵତାନାଂ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ପଠାଯାଇଛ? ହରଙ୍କ କି କାମ ଅଛି, କିମ୍ବା ଦେବମାନେ କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି କି?'
ଦୂତ ଉଵାଚ କିମଜ୍ଞାତଂ ତଵାସ୍ତୀହ ସଂସାରେ ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । ଵର୍ତମାନଂ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞ ଯଦହଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ଵୈ
ଦୂତ କହିଲେ, 'ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଏହି ସଂସାରରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ଅଛି କି? ଆପଣ ତିନି କାଳ ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ମୋତେ ଯାହା କହିବାକୁ ପଠାଯାଇଛି, ସେହି କଥା କହିବି।'
ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ଭଵେନାତ୍ର ଵିଜ୍ଞସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଜନାର୍ଦନ । ହରସ୍ଯ ଵଚନାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵଯି ପ୍ରଭୋ
'ମୋ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଏଠାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ହରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତେନୋକ୍ତମେତଦ୍ଦେଵେଶ ଭାର୍ଯା ତେ କମଲାଲଯା । ତପସ୍ତପତି କାଲିନ୍ଦୀତମସାସଙ୍ଗମେ ଵିଭୋ
'ସେ କହିଛନ୍ତି, ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କମଳାଳୟା ଏବେ କାଳିନ୍ଦୀ ଓ ତମସା ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ବିଭୁ।'
ହଯୀରୂପଧରା ଦେଵୀ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦାଯିନୀ । ଧ୍ଯାତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାମରଗଣୈର୍ମାନଵୈର୍ଯକ୍ଷକିନ୍ନରୈଃ
ଦେବୀ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଵିନା ତଯା ନରଃ କୋଽପିସୁଖଭାଗୀ ଭଵେନ୍ନ ହି । ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି କିଂ ସୁଖଂ ହରେ
ତାଙ୍କ ବିନା କେହି ମଣିଷ ସୁଖ ଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ ହରି, ଆପଣ କଣ ସୁଖ ପାଇପାରିବେ?
ଦୁର୍ବଲୋଽପି ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପାତି ନିର୍ଧନୋଽପି ଜଗତ୍ପତେ । ଵିନାପରାଧଂ ଚ ଵିଭୋ କିଂ ତ୍ଯକ୍ତା ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀ
ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନନୀକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀର ନାଥ; ହେ ବିଭୁ, ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତେ କାହିଁକି ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି?
ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜଗଦ୍ଗୁରୋ । ଧିକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ନିନ୍ଦିତଂ ତ୍ଵରିମଣ୍ଡଲେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀ, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ, ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ନିନ୍ଦିତ ଓ ଅପମାନିତ।