ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାତଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଶିଵଂ ପ୍ରତି ରମା ତତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ଭୃଶମ୍
ସେ ଘଟଣାଟିକୁ ବୁଝିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଖୁସି ମୁହଁରେ ଶିବଙ୍କୁ ସେଥିରେ ଘଟିଥିବା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ ଏକଦା ଦେଵଦେଵେଶ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧ୍ଯାନପରୋ ରହଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ତପଃ କୁର୍ଵନ୍ପଦ୍ମାସନଗତୋ ଯଦା
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: ଏକଦିନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକାନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ତଦାହଂ ଵିସ୍ମିତା ଦେଵଂ ତମପୃଚ୍ଛଂ ପତିଂ କିଲ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ମୁଁ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି। ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ ଓ ଖୁସି ଦେଖି, ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି।
ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ଯଦାହଂ ନିର୍ଗତାର୍ଣଵାତ୍ । ମଥ୍ଯମାନାତ୍ସୁରୈର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ପ୍ରଭୋ
ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଯେବେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରିଲି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମିଶି ମଥିଥିଲେ,
ଵୀକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ମଯା ସର୍ଵେ ପତିକାମନଯା ତଦା । ଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽସୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯାତ୍
ସେବେଳେ, ପତି ବାଛିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ବାଛିଲି।
ତ୍ଵଂ କଂ ଧ୍ଯାଯସି ସର୍ଵେଶ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମମ । ପ୍ରିଯୋଽସି କୈଟଭାରେ ମେ କଥଯସ୍ଵ ମନୋଗତମ୍
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ। ମୋ ପ୍ରିୟ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାଶକ, ମୋ ମନର କଥା କହ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଶୃଣୁ କାନ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଂ ଧ୍ଯାଯାମି ସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ଆଶୁତୋଷଂ ମହେଶାନଂ ଗିରିଜାଵଲ୍ଲଭଂ ହୃଦି
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରିୟା, ଶୁଣ, ମୁଁ ମୋ ହୃଦୟରେ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗିରିଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ମହେଶ୍ୱର।
କଦାଚିଦ୍ଦେଵଦେଵୋ ମାଂ ଧ୍ଯାଯତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ । ଧ୍ଯାଯାମ୍ଯହଂ ଚ ଦେଵେଶଂ ଶଙ୍କରଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକମ୍
କେବେ କେବେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିବ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ଶିଵସ୍ଯାହଂ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରାଣଃ ଶଙ୍କରସ୍ତୁ ତଥା ମମ । ଉଭଯୋରନ୍ତରଂ ନାସ୍ତି ମିଥଃ ସଂସକ୍ତଚେତସୋଃ
ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି। ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଆମ ମନ ଏକାତ୍ମ।
ନରକଂ ଯାନ୍ତି ତେ ନୂନଂ ଯେ ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଭକ୍ତା ମମ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ଯେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ହେ ବିଶାଳ ନୟନୀ, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଦେଵଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଏକାନ୍ତେ କିଲ ପୃଷ୍ଟେନ ମଯା ଶୈଲସୁତାପ୍ରିଯ
ଏଭଳି ଭାବେ, ମୁଁ ଏକାନ୍ତରେ ପଚାରିବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ପାହାଡ଼ ଝିଅଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵଲ୍ଲଭଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାତଵତୀ ହ୍ଯହମ୍ । ତଥା କୁରୁ ମହେଶାନ ଯଥା ମେ ପ୍ରିଯସଙ୍ଗମଃ
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି। ମହେଶ୍ୱର, ମୋ ପ୍ରିୟ ସହିତ ପୁନି ମିଳିବା ପାଇଁ ଦୟାକର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରିଯୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତାମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପ୍ରିଯୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଯଥାର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ବ୍ୟାସ କହିଛନ୍ତି: ଏଭଳି ଶ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ମିଠା ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତପସା ତଵ । ସମାଗମସ୍ତେ ପତିନା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଶାନ୍ତ ହେଅ, ହେ ପ୍ରସ୍ଥୁ ଶୋଣୀ, ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ପତି ସହିତ ମିଳନ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅତ୍ରୈଵ ହଯରୂପେଣ ଭଗଵାଞ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ କାମଂ ପୂର୍ଣଂ କର୍ତୁଂ ମଯେରିତଃ
ଏଠାରେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭଗବାନ ଘୋଡ଼ା ଆକାରରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ମୁଁ ଯେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି, ସେହିପରି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।
ତଥାହଂ ପ୍ରେରଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ଦେଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଯଥାସୌ ହଯରୂପେଣ ତ୍ଵାମେଷ୍ଯତି ମଦାତୁରଃ
ମୁଁ ଏହିପରି ମଧୁସୂଦନ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା ସୁଭ୍ରୁ ନାରାଯଣସମଃ କ୍ଷିତୌ । ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଭୂପାଲଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବଳିକା, ତୁମର ପୁଅ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ ହେବେ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ରାଜା ହେବେ।
ସୁତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଭାଗେ ତ୍ଵଂ ତେନ ପତିନା ସହ । ଗନ୍ତାସି ଦେଵି ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ମହିଳା, ପୁଅ ଲାଗିବା ପରେ, ତୁମେ ତୁମ ପତି ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେବେ।
ଏକଵୀରେତି ନାମ୍ନାସୌ ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯତି ତେ ସୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ହୈହଯୋ ଵଂଶୋ ଭୁଵି ଵିସ୍ତାରମେଷ୍ଯତି
ତୁମର ପୁଅ 'ଏକବୀର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ହୈହୟ ବଂଶ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର ପାଇବ।
ପରଂ ତୁ ଵିସ୍ମୃତାସି ତ୍ଵଂ ହୃଦିସ୍ଥାଂ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍ । ମଦାନ୍ଧା ମତ୍ତଚିତ୍ତା ଚ ତେନ ତେ ଫଲମୀଦୃଶମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଭୁଲିଗଲ; ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଅହଂକାରରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହି ଫଳ ମିଳିଛି।
ଅତସ୍ତଦ୍ଦୋଷଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ହୃଦିସ୍ଥାଂ ପରଦେଵତାମ୍ । ଶରଣଂ ଯାହି ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵେନ ଜଲଧେଃ ସୁତେ
ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ ଶରଣ ନିଅ, ହେ ସମୁଦ୍ର କନ୍ୟା।
ଅନ୍ଯଥା ତଵ ଚିତ୍ତଂ ତୁ କଥଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧଯୋତ୍ତମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଦେଵ୍ଯୈ ଭଗଵାଞ୍ଛୈଲଜାପତିଃ
ନହେଲେ, ତୁମର ମନ କିପରି ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିବ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପାହାଡ଼ର ନାଥ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତଃ ସାକ୍ଷାଦୁମଯା ସହିତଃ ଶିଵଃ । ସାପି ତତ୍ରୈଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ସଂସ୍ଥିତା କମଲାସନା
ଶିବ ଓ ଉମା ଏକାଠି ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବଳିକା ସେଠାରେ ରହିଲେ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପରମଶୋଭନମ୍ । ଦେଵାସୁରଶିରୋରତ୍ନନିଘୃଷ୍ଟନଖମଣ୍ଡଲମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ନଖମଣି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମଣିରେ ଘସି ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ହଯରୂପଧରଂ ହରିମ୍
ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମାନନ୍ତରଂ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପେଣ ଵୈକୁଣ୍ଠଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଶମ୍ଭୁଃ କୈଲାସଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଯୌ । ରମ୍ଯଂ ଦେଵଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟମପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମଣ୍ଡିତମ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶମ୍ଭୁ ତୁରନ୍ତ କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରମ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଚିତ୍ରରୂପଂ ଗଣଂ କାର୍ଯଵିଶାରଦମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେଠାରେ ଗିଅ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଚିତ୍ରରୂପ ଗଣକୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପଠାଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ଶିଵ ଉଵାଚ ଚିତ୍ରରୂପ ହରିଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ଯଥାସୌ ଦୁଃଖିତାଂ ପତ୍ନୀଂ ଵିଶୋକାଂ ଚ କରିଷ୍ଯତି
ଶିବ କହିଲେ— ହେ ଚିତ୍ରରୂପ, ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା କହ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୋକମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରରୂପୋଽଥ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ଗଣୈର୍ଵୃତମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଚିତ୍ରରୂପ ତୁରନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ବୈଷ୍ଣବ ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ।
ନାନାଦ୍ରୁମଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵାପୀଶତଵିରାଜିତମ୍ । ସଂଜୁଷ୍ଟଂ ହଂସକାରଣ୍ଡମଯୂରଶୁକକୋକିଲୈଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା, ଶତାଧିକ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ହଂସ, କାଦମ୍ବ, ମୟୂର, ଶୁଆ, କୋଇଲି ଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ।