ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଶ୍ଵାସକ୍ତମତିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାମିନୀମତିମୋହିତାମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପରମପ୍ରେମ୍ଣା ଚଞ୍ଚଲାକ୍ଷୀଂ ଚ ଚଞ୍ଚଲାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଘୋଡ଼ାରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରମାଙ୍କୁ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦେଖିଲେ ।
ତାମାହ ଭଗଵାନ୍କୁଦ୍ଧଃ କିଂ ପଶ୍ଯସି ସୁଲୋଚନେ । ମୋହିତା ଚ ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଟା ନୈଵାଭିଭାଷସେ
ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ — ‘ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ, କାହିଁକି ଏଭଳି ଦେଖୁଛ? ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ମୋହିତ ହୋଇଛ, ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହୁନାହଁ ।’
ସର୍ଵତ୍ର ରମସେ ଯସ୍ମାଦ୍ରମା ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି । ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵାଚ୍ଚଲେତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵଥୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
‘ହେ ରମା, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ଏହିଯୋଗୁ ତୁମେ ସଦା ଅସ୍ଥିର ରହିବ । ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ଚଞ୍ଚଳା ବୋଲି କୁହାଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।’
ପ୍ରାକୃତା ଚ ଯଥା ନାରୀ ନୂନଂ ଭଵତି ଚଞ୍ଚଲା । ତଥା ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ସ୍ଥିରା ନୈଵ କଦାଚନ
‘ଯେପରି ସାଧାରଣ ଜଣେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଚଞ୍ଚଳ ଥାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶୁଭେ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।’
ତ୍ଵଂ ହଯଂ ମତ୍ସମୀପସ୍ଥା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଯଦି ମୋହିତା । ଵଡଵା ଭଵ ଵାମୋରୁ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେଽତିଦାରୁଣେ
‘ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ତୁମେ ମୋ ସମ୍ନିପାସରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ଯଦି ମୋହିତ ହେଇଛ, ତେବେ ମାନବ ଲୋକରେ ଏକ ମାଡ଼ି ହେବ ।’
ଇତି ଶପ୍ତା ରମା ଦେଵୀ ହରିଣା ଦୈଵଯୋଗତଃ । ରୁରୋଦ ଵେପମାନା ସା ଭଯଭୀତାତିଦୁଃଖିତା
ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ହରିଙ୍କ ଶାପ ପାଇ ଦେବୀ ରମା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିପକେ ।
ତମୁଵାଚ ରମାନାଥ ଶଙ୍କିତା ଚାରୁହାସିନୀ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ସ୍ଵପତିଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତା
ସନ୍ଦେହ ଭରିତ ହୃଦୟରେ, ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ରମା ମଣ୍ଡିଆ ମୁଣ୍ଡରେ ନମି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିନୟରେ କହିଲେ ।
ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ କରୁଣାକର କେଶଵ । ସ୍ଵଲ୍ପେଽପରାଧେ ଗୋଵିନ୍ଦ କସ୍ମାଚ୍ଛାପଂ ଦଦାସି ମେ
‘ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, କରୁଣାସାଗର, କେଶବ, ଏତେ ଛୋଟ ଅପରାଧ ପାଇଁ ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ମୋତେ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଲେ?’
ନ କଦାଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କ୍ରୋଧସ୍ତେ ହୀଦୃଶଃ ପ୍ରଭୋ । କ୍ଵ ଗତସ୍ତେ ମଯି ସ୍ନେହଃ ସହଜୋ ନ ତୁ ନଶ୍ଵରଃ
‘ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କ୍ରୋଧ ତୁମଠାରୁ ଦେଖିନଥିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ । ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ସ୍ନେହ କେଉଁଠି ଗଲା?’
ଵଜ୍ରପାତସ୍ତୁ ଶତ୍ରୌ ଵୈ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନ ସୁହୃଜ୍ଜନେ । ସଦାହଂ ଵରଯୋଗ୍ଯା ତେ ଶାପଯୋଗ୍ଯା କଥଂ କୃତା
‘ବଜ୍ରପାତ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ, ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ନୁହେଁ । ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଶାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ କିପରି ହେଲି?’
ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଗୋଵିନ୍ଦ ପଶ୍ଯତୋଽଦ୍ଯ ତଵାଗ୍ରତଃ । କଥଂ ଜୀଵେ ତ୍ଵଯା ହୀନା ଵିରହାନଲତାପିତା
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଜି ତୁମ ଆଖିର ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି; ତୁମ ବିନା, ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି, କିପରି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି?
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ଶାପାଦସ୍ମାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । କଦା ମୁକ୍ତା ସମୀପଂ ତେ ପ୍ରାପ୍ନୋମି ସୁଖଦଂ ଵିଭୌ
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୋତେ ଦୟା କର; କେବେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବି ଏବଂ ତୁମ ସନ୍ନିଧିରେ ଆନନ୍ଦ ଲଭିବି?
ହରିରୁଵାଚ ଯଦା ତେ ଭଵିତା ପୁତ୍ରଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମତ୍ସମଃ ପ୍ରିଯେ । ତଦା ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ସୁଖିତା ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହରି କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ମୋତେ ସମାନ ପୁଅ ହେବାବେଳେ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସୁଖୀ ହେବା।
ଶିଵପ୍ରସାଦେନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦ୍ଵାରା ଭଗଵତ୍ଯାଃ ସମାରାଧନଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଇତି ଶପ୍ତା ଭଗଵତା ସିନ୍ଧୁଜା କୋପଯୋଗତଃ । କଥଂ ସା ଵଡଵା ଜାତା ରେଵନ୍ତେନ ଚ କିଂ କୃତମ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧରେ ଶାପିତ ହୋଇ, ସିନ୍ଧୁଜା କିପରି ଘୋଡ଼ି ହେଲେ ଏବଂ ରେବନ୍ତ କଣ କଲେ?
କସ୍ମିନ୍ଦେଶେଽବ୍ଧିଜା ଦେଵୀ ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀ । ସଂସ୍ଥିତୈକାକିନୀ ବାଲା ପରୋଷିତ୍ପତିକା ଯଥା
ସମୁଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବୀ ଘୋଡ଼ି ଆକାର ଧାରଣ କରି କେଉଁ ଦେଶରେ, ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏକା ଥିଲେ?
କାଲଂ କିଯନ୍ତମାଯୁଷ୍ମନ୍ ଵିଯୁକ୍ତା ପତିନା ରମା । ସଂସ୍ଥିତା ଵିଜନେଽରଣ୍ଯେ କିଂ କୃତଂ ଚ ତଯା ପୁନଃ
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ରମା କେତେ ଦିନ ପତିଠାରୁ ଦୂର ହୋଇ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ରହିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କଣ କରିଥିଲେ?
ସମାଗମଂ କଦା ପ୍ରାପ୍ତା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଜା । ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରାଯଣଵିଯୁକ୍ତଯା
ସିନ୍ଧୁଜା କେବେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ ଏବଂ କିପରି ନାରାୟଣଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ସେ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ?
ଏତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତମାର୍ଯେଶ କଥଯସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର କଥାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଆଦରଣୀୟ, ଏହି ଘଟଣାଟିକୁ ସବୁଠୁ ଖୁଲାସାରେ କହ, ମୁଁ ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାଟିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଵ୍ଯାସଃ ପରୀକ୍ଷିତ୍ତନଯେନ ଵୈ । କଥଯାମାସ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ କଥାମେତାଂ ସୁଵିସ୍ତରାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ପଚାରିବା ପରେ, ବ୍ୟାସ ଏହି କଥାଟିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ପାଵନୀଂ ସୁଖଦାଂ କର୍ଣେ ଵିଶଦାକ୍ଷରସଂଯୁତାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପୁରାତନ ଶୁଭ କଥାଟିକୁ କହିବି, ଯାହା ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଶୁଣିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ରେଵନ୍ତସ୍ତୁ ରମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପ୍ତା ଦେଵେନ କାମିନୀମ୍ । ଭଯାର୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଦୂରାତ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗତାଂ ପତିମ୍
ରେବନ୍ତ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ଏବଂ କାମନାସ୍ୱରୂପ ରମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦୂରରୁ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ପିତୁଃ ସକାଶଂ ତ୍ଵରିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୋପଂ ଜଗତ୍ପତେଃ । ନିଵେଦଯାମାସ କଥାଂ ଭାସ୍କରାଯ ସ ଶାପଜାମ୍
ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ସେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଏହି ଶାପର କଥାଟିକୁ ଜଣାଇଲେ।
ଦୁଃଖିତା ସା ରମା ଦେଵୀ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ଆଜ୍ଞପ୍ତା ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତା କମଲଲୋଚନା
ଦୁଃଖିତ ରମା ଦେବୀ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଆଦେଶ ପାଇ, କମଳନୟନୀ ମାନବ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୂର୍ଯପତ୍ନ୍ଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ତତ୍ରୈଵ ସା ଯଯାଵାଶୁ ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀ
ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଘୋଡ଼ି ଆକାର ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ଚଲିଗଲେ।
କାଲିନ୍ଦୀତମସାସଙ୍ଗେ ସୁପର୍ଣାକ୍ଷସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ । ସର୍ଵକାମପ୍ରଦେ ସ୍ଥାନେ ସୁରମ୍ଯଵନମଣ୍ଡିତେ
ସୁପର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷର ଉତ୍ତରେ, କାଳିନ୍ଦୀ ଏବଂ ତମସା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନରେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତା ମହାଦେଵଂ ଶଙ୍କରଂ ଵାଞ୍ଛିତପ୍ରଦମ୍ । ଦଧ୍ଯୌ ଚୈକେନ ମନସା ଶୂଲିନଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍
ସେଠାରେ ରହି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ପଞ୍ଚାନନଂ ଦଶଭୁଜଂ ଗୌରୀଦେହାର୍ଧଧାରିଣମ୍ । କର୍ପୂରଗୌରଦେହାଭଂ ନୀଲକଣ୍ଠଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ପାଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶବାହୁ, ଅର୍ଧାଙ୍ଗୀନୀ ଗୌରୀଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, କର୍ପୂର ଭଳି ଧଳା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଠାକୁରଙ୍କୁ ସେ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରାଜିନଧରଂ ଦେଵଂ ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକମ୍ । କପାଲମାଲାକଲିତଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍
ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତୀ ଚର୍ମ ଉପରେ ଲଗାଇଥିବା, ଖପାଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ନାଗକୁ ଜନେଉ ଭଳି ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସେ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ସାଗରସ୍ଯ ସୁତା କୃତ୍ଵା ହଯୀରୂପଂ ମନୋହରମ୍ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ରମାଦେଵୀ ଚକାର ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ
ସାଗରର କନ୍ୟା ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ରାଜନ।
ଧ୍ଯାଯମାନା ପରଂ ଦେଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପାଶ୍ରିତା । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଗତଂ ତତ୍ର ମହୀପତେ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସହ ବିରାଗ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ କଟାଇଥିଲେ, ମହୀପତି।