ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃପଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ବାହ୍ଲିକଃ । ଭୀମସେନୋ ଧର୍ଭପୁତ୍ରସ୍ତଥୈଵାର୍ଜୁନକେଶଵୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବାହ୍ଲିକ ଥିଲେ, ତେଉଁଠି ଭୀମସେନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅର୍ଜୁନ-କେଶବ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ କୃତଂ ତୈଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୁଟୁମ୍ବକଦନଂ ଭୂରି କୃତଂ ଲୋଭାତୁରୈରିହ
ତଥାପି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅନେକ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାତ୍ମଜାଃ । ଭ୍ରାତରଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ନିହତା ରଣେ
ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ଭାଇ, ବାପା, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ତୁ କିଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନରଃ କିଲ । ହୈହଯୈର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଗଵଃ ପାପବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ତେଣୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଲେ, ମଣିଷ କଣ କରିନପାରିବ? ହୈହୟମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ସମସ୍ତ ଭୃଗୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ହୈହଯାନାମୁତ୍ପତ୍ତିପ୍ରସଙ୍ଗେ ରମାଵିଷ୍ଣୁସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କଥଂ ତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭୃଗୂଣାଂ ଦୁଃଖସାଗରାତ୍ । ମୁକ୍ତା ଵଂଶଃ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ଭୃଗୁମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ କିପରି ଏତେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ସେମାନଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ କିପରି ପୁନି ଦୃଢ଼ ହେଲା?
ହୈହଯୈଃ କିଂ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ହତ୍ଵା ତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନପି । କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଲୋଭସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପାପାଚାରୈର୍ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ହୈହୟମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ପରେ କଣ କାମ କଲେ? ଲୋଭ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଭରିଥିବା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କଣ କରିଥିଲେ, ମତେ କୁହ।
ନ ତୃପ୍ତିରସ୍ତି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିବତସ୍ତେ କଥାମୃତମ୍ । ପାଵନଂ ସୁଖଦଂ ନୄଣାଂ ପରଲୋକେ ଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର କଥାମୃତ ପିଇଲେ ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷର ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସୁଖ ମିଳେ ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ମିଳେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ତା ମୁକ୍ତା ଦୁଃଖାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୁରତ୍ଯଯାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ—ସେ ଝିଅମାନେ କିପରି ସେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯୋ ଯଦା ରାଜନ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗତାଃ । ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଭଗ୍ନାଶା ହୈହଯୈଃ ପୀଡିତା ଭୃଶମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ରାଜା, ହୈହୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୌରୀଂ ତତ୍ର ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ସରିତସ୍ତଟେ । ଉପୋଷଣପରାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିଶ୍ଚଯଂ ମରଣଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ, ନଦୀତଟରେ, ମାଟିର ଗୌରୀମୂର୍ତ୍ତି ରଖି, ଉପବାସରେ ଲାଗିଗଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଗତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୀ ପ୍ରାହ ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ । ଯୁଷ୍ମାସୁ ମଧ୍ଯେ କସ୍ଯାଶ୍ଚିଦ୍ଭଵିତା ଚୋରୁଜଃ ପୁମାନ୍
ସେତେବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀ ସେ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରି ଗର୍ଭରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେବ।'
ମଦଂଶଶକ୍ତିସମ୍ଭିନ୍ନଃ ସ ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ପରାମ୍ବା ସା ପଶ୍ଚାଦନ୍ତର୍ହିତାଭଵତ୍
'ମୋର ଶକ୍ତିର ଅଂଶ ନେଇ, ସେ ତୁମମାନଙ୍କ କାମ ସାରିଦେବ।' ଏଭଳି ଦେଇ, ସେ ପରାମ୍ବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଜାଗୃତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵା ମୁଦମାପୁର୍ଵରାଙ୍ଗନାଃ । କାଚିତ୍ତାସାଂ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା କାମିନୀ ଚତୁରା ଭୃଶମ୍
ସମସ୍ତେ ଜାଗିଉଠି, ସେ ମହିଳାମାନେ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭୟ ଓ କାମନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ରହିଲେ।
ଦଧାର ଚୋରୁଣୈକେନ ଗର୍ଭଂ ସା କୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ । ପଲାଯନପରା ଦୃଷ୍ଟା କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯଦା
ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଡ଼ିଲେ।
ଵିହ୍ଵଲା ତେଜସା ଯୁକ୍ତା ତଦା ତେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଭୃଶମ୍ । ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵଧ୍ଯତାଂ ନାରୀ ସଗର୍ଭା ଯାତି ସତ୍ଵରା
ତାଙ୍କ ଶରୀରର ତେଜରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭାଗିଗଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଧର, ମାର, ଗର୍ଭବତୀ ଝିଅ ତୁରନ୍ତ ଭାଗୁଛି!'
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ କାମିନୀଂ ଖଡ୍ଗପାଣଯଃ । ସା ଭଯାର୍ତା ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୋଦ ସମୁପାଗତାନ୍
ଏଭଳି କହି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, ସେମାନେ ସେ କାମନାବାନ୍ଛିତା ଝିଅଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କାନ୍ଦିପକେ।
ଗର୍ଭସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ସା ଚୁକ୍ରୋଶାତିଭଯାତୁରା । ରୁଦତୀଂ ମାତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନାଂ ପ୍ରାଣଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ସେ ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଭୟରେ ବହୁତ ଆତୁର ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କର ମାଆ କନ୍ଦୁଥିବାକୁ, ନିରାଶ ଓ ଜୀବନହୀନ ଦେଖିଲେ।
ନିରାଧାରାଂ କ୍ରନ୍ଦମାନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଭୃଶତାପିତାମ୍ । ଗୃହୀତାମିଵ ସିଂହେନ ସଗର୍ଭାଂ ହରିଣୀଂ ଯଥା
ସେ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ ହୋଇ, ଜୋରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଭବତୀ ହରିଣୀକୁ ସିଂହ ଧରିନେଇଥାଏ।
ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଂ ଵେପମାନାଂ ସଙ୍କ୍ରୁଧ୍ଯ ବାଲକସ୍ତଦା । ଭିତ୍ତ୍ଵୋରୁଂ ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ଗର୍ଭଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାପରଃ
ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲା; ସେଇ ସମୟରେ ଶିଶୁଟି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଭିତରୁ ଗର୍ଭ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲା, ଯେପରି ଆଉ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି।
ମୁଷ୍ଣନ୍ଦୃଷ୍ଟୀଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତେଜସା ବାଲକଃ ଶୁଭଃ । ଦର୍ଶନାଦ୍ବାଲକସ୍ଯାଶୁ ସର୍ଵେ ଜାତା ଵିଲୋଚନାଃ
ସେ ଶୁଭ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧା କରିଦେଲେ; ଶିଶୁଟିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଗଲେ।
ବଭ୍ରମୁର୍ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ଜନ୍ମାନ୍ଧା ଇଵ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ । ଚିନ୍ତିତଂ ମନସା ସର୍ଵୈଃ କିମେତଦିତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗମାନେ ଭିତରେ ଅନ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ହେଲା—'ଏହି ସମୟରେ କଣ ଘଟୁଛି?'
ସର୍ଵେ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିହୀନା ଯଜ୍ଜାତା ସ୍ମ ବାଲଦର୍ଶନାତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ସତୀଵ୍ରତବଲଂ ମହତ୍
ଶିଶୁଟିଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇଗଲେ; ଏହା ହେଉଛି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତାର ବଡ଼ ବଳ।
କ୍ଷଣାଦ୍ଵାମୋଘସଙ୍କଲ୍ପାଃ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତିଦୁଃଖିତାଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ନେତ୍ରହୀନା ନିରାଶ୍ରଯାଃ
କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବାମାନେ ଏବେ କଣ କରିବେ? ଏଭଳି ଭାବି, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧା ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ହୈହଯା ଗତଚେତସଃ । ପ୍ରଣେମୁସ୍ତାଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତାଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଶ୍ଚ ତେ
ହୈହୟମାନେ ମନ ହରାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହାତ ଜୋଡି ଶିର ନମାଇଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚୈନାଂ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ । ପ୍ରସୀଦ ସୁଭଗେ ମାତଃ ସେଵକାସ୍ତେ ଵଯଂ କିଲ
ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଦୟା କର, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ମାଆ, ଆମେ ତୁମର ସେବକ।'
କୃତାପରାଧା ରମ୍ଭୋରୁ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଜାତାଃ ସର୍ଵେ ଵିଲୋଚନାଃ
ହେ ରମ୍ଭୋରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି; ତୁମକୁ ଦେଖିବାରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ମୁଖଂ ତେ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମୋ ଜନ୍ମାନ୍ଧା ଇଵ ଭାମିନି । ଅଦ୍ଭୁତଂ ତେ ତପୋ ଵୀର୍ଯଂ କିଂ କୁର୍ମଃ ପାପକାରିଣଃ
ହେ ଭାବନୀ, ଆମେ ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଜଣ୍ମକାଳରୁ ଅନ୍ଧା ହେବା ପରି; ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଅଦ୍ଭୁତ—ଆମେ ପାପୀମାନେ ଏବେ କଣ କରିବୁ?
ଶରଣଂ ତେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ସ୍ମୋ ଦେହି ଚକ୍ଷୂଂଷି ମାନଦେ । ଅନ୍ଧତ୍ଵଂ ମରଣାଦୁଗ୍ରଂ କୃପାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ; ଦୟା କରି ଆମକୁ ଆଖି ଦିଅ, ହେ ମାନ୍ୟବନ୍ତି। ଏହି କଠିନ ଅନ୍ଧତା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ; ଦୟା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦାନେନ ସେଵକାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍କୁରୁ । ଉପରମ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଛେମ ସହିତାଃ ପାପକର୍ମଣଃ
ପୁନି ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଆମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତୁମର ସେବକ ହେବୁ; ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତେ ଏଉଁଠାରୁ ଯିବୁ।
ଅତଃ ପରଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯମୀଦୃଶଂ କର୍ମ କର୍ହିଚିତ୍ । ଭାର୍ଗଵାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସେଵକାଃ ସ୍ମୋ ଵଯଂ କିଲ
ଏଠାରୁ ପରେ ଏଭଳି କାମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କର ସେବକ।