ତସ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଗୁରୂନେତାନ୍ଵଞ୍ଚକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାନ୍ । ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ ସର୍ଵେ ନ କ୍ରୋଧଵ୍ଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ସେହିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଠକା, ନିମ୍ନ ଜାତିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ଚାଲିଛୁ; ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହେତୁମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନଥ । ଵିଚେରୁଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ଵାନା ଭୃଗୁଦାରାନନେକଶଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି କାରଣ ଭରା କଥା କହି, ମୁନିମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଭଯାର୍ତା ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ହିମଵନ୍ତଂ ଧରାଧରମ୍ । ପ୍ରପେଦିରେ ରୁଦନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଵେପମାନାଃ କୃଶା ଭୃଶମ୍
ଭୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ ହୈହଯୈର୍ଵିପ୍ରାଃ ପୀଡିତା ଧନକାମୁକୈଃ । ନିହତାଶ୍ଚ ଯଥାକାମଂ ସଂରବ୍ଧୈଃ ପାପକର୍ମଭିଃ
ଏଭଳି ଧନ ଲୋଭୀ ହୈହୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଗରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଇଚ୍ଛାମତେ ମାରିଦେଲେ।
ଲୋଭ ଏଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେହସଂସ୍ଥୋ ମହାରିପୁଃ । ସର୍ଵଦୁଃଖାକରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦୁଃଖଦଃ ପ୍ରାଣନାଶକଃ
ଲୋଭ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶ କରୁଥିବା।
ସର୍ଵପାପସ୍ଯ ମୂଲଂ ହି ସର୍ଵଦା ତୃଷ୍ଣଯାନ୍ଵିତଃ । ଵିରୋଧକୃତ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵାର୍ତେଃ କାରଣଂ ତଥା
ସମସ୍ତ ପାପର ମୂଳ ସଦା ତୃଷ୍ଣା ସହିତ ଥାଏ; ଏହା ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ଲୋଭାତ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ଧର୍ମଂ ଵୈ କୁଲଧର୍ମଂ ତଥୈଵ ହି । ମାତରଂ ଭ୍ରାତରଂ ହନ୍ତି ପିତରଂ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା
ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ କୁଳ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ମାଆ, ଭାଇ, ବାପା ଓ ବାନ୍ଧବକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଅନ୍ତି।
ଗୁରୁଂ ମିତ୍ରଂ ତଥା ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଭଗିନୀଂ ତଥା । ଲୋଭାଵିଷ୍ଟୋ ନ କିଂ କୁର୍ଯାଦକୃତ୍ଯଂ ପାପମୋହିତଃ
ଲୋଭରେ ଆବିଷ୍ଟ ଲୋକ ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ ଓ ଭଉଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ; ଏମିତି ଲୋଭ ମୁହଁରେ ପଡ଼ି, କେଉଁ ଅନର୍ଥ କିମ୍ବା ପାପ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
କ୍ରୋଧାତ୍କାମାଦହଙ୍କାରାଲ୍ଲୋଭ ଏଵ ମହାରିପୁଃ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ଲୋଭେନ କିଂ ପୁନଃ ସ୍ଯାଦନାଵୃତମ୍
କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟରୁ, ଲୋଭ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଲୋଭ ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ—ତେବେ ଏହା ଠାରୁ କଣ ଲୁଚି ରହିପାରିବ?
ପୂର୍ଵଜାସ୍ତେ ମହାରାଜ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତାଃ । ପାଣ୍ଡଵାଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ଲୋଭେନ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃପଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ବାହ୍ଲିକଃ । ଭୀମସେନୋ ଧର୍ଭପୁତ୍ରସ୍ତଥୈଵାର୍ଜୁନକେଶଵୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବାହ୍ଲିକ ଥିଲେ, ତେଉଁଠି ଭୀମସେନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅର୍ଜୁନ-କେଶବ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ କୃତଂ ତୈଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୁଟୁମ୍ବକଦନଂ ଭୂରି କୃତଂ ଲୋଭାତୁରୈରିହ
ତଥାପି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅନେକ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାତ୍ମଜାଃ । ଭ୍ରାତରଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ନିହତା ରଣେ
ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ଭାଇ, ବାପା, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ତୁ କିଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନରଃ କିଲ । ହୈହଯୈର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଗଵଃ ପାପବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ତେଣୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଲେ, ମଣିଷ କଣ କରିନପାରିବ? ହୈହୟମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ସମସ୍ତ ଭୃଗୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ହୈହଯାନାମୁତ୍ପତ୍ତିପ୍ରସଙ୍ଗେ ରମାଵିଷ୍ଣୁସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କଥଂ ତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭୃଗୂଣାଂ ଦୁଃଖସାଗରାତ୍ । ମୁକ୍ତା ଵଂଶଃ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ଭୃଗୁମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ କିପରି ଏତେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ସେମାନଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ କିପରି ପୁନି ଦୃଢ଼ ହେଲା?
ହୈହଯୈଃ କିଂ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ହତ୍ଵା ତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନପି । କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଲୋଭସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପାପାଚାରୈର୍ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ହୈହୟମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ପରେ କଣ କାମ କଲେ? ଲୋଭ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଭରିଥିବା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କଣ କରିଥିଲେ, ମତେ କୁହ।
ନ ତୃପ୍ତିରସ୍ତି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିବତସ୍ତେ କଥାମୃତମ୍ । ପାଵନଂ ସୁଖଦଂ ନୄଣାଂ ପରଲୋକେ ଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର କଥାମୃତ ପିଇଲେ ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷର ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସୁଖ ମିଳେ ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ମିଳେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ତା ମୁକ୍ତା ଦୁଃଖାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୁରତ୍ଯଯାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ—ସେ ଝିଅମାନେ କିପରି ସେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯୋ ଯଦା ରାଜନ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗତାଃ । ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଭଗ୍ନାଶା ହୈହଯୈଃ ପୀଡିତା ଭୃଶମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ରାଜା, ହୈହୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୌରୀଂ ତତ୍ର ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ସରିତସ୍ତଟେ । ଉପୋଷଣପରାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିଶ୍ଚଯଂ ମରଣଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ, ନଦୀତଟରେ, ମାଟିର ଗୌରୀମୂର୍ତ୍ତି ରଖି, ଉପବାସରେ ଲାଗିଗଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଗତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୀ ପ୍ରାହ ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ । ଯୁଷ୍ମାସୁ ମଧ୍ଯେ କସ୍ଯାଶ୍ଚିଦ୍ଭଵିତା ଚୋରୁଜଃ ପୁମାନ୍
ସେତେବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀ ସେ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରି ଗର୍ଭରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେବ।'
ମଦଂଶଶକ୍ତିସମ୍ଭିନ୍ନଃ ସ ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ପରାମ୍ବା ସା ପଶ୍ଚାଦନ୍ତର୍ହିତାଭଵତ୍
'ମୋର ଶକ୍ତିର ଅଂଶ ନେଇ, ସେ ତୁମମାନଙ୍କ କାମ ସାରିଦେବ।' ଏଭଳି ଦେଇ, ସେ ପରାମ୍ବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଜାଗୃତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵା ମୁଦମାପୁର୍ଵରାଙ୍ଗନାଃ । କାଚିତ୍ତାସାଂ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା କାମିନୀ ଚତୁରା ଭୃଶମ୍
ସମସ୍ତେ ଜାଗିଉଠି, ସେ ମହିଳାମାନେ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭୟ ଓ କାମନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ରହିଲେ।
ଦଧାର ଚୋରୁଣୈକେନ ଗର୍ଭଂ ସା କୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ । ପଲାଯନପରା ଦୃଷ୍ଟା କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯଦା
ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଡ଼ିଲେ।
ଵିହ୍ଵଲା ତେଜସା ଯୁକ୍ତା ତଦା ତେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଭୃଶମ୍ । ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵଧ୍ଯତାଂ ନାରୀ ସଗର୍ଭା ଯାତି ସତ୍ଵରା
ତାଙ୍କ ଶରୀରର ତେଜରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭାଗିଗଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଧର, ମାର, ଗର୍ଭବତୀ ଝିଅ ତୁରନ୍ତ ଭାଗୁଛି!'
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ କାମିନୀଂ ଖଡ୍ଗପାଣଯଃ । ସା ଭଯାର୍ତା ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୋଦ ସମୁପାଗତାନ୍
ଏଭଳି କହି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, ସେମାନେ ସେ କାମନାବାନ୍ଛିତା ଝିଅଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କାନ୍ଦିପକେ।
ଗର୍ଭସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ସା ଚୁକ୍ରୋଶାତିଭଯାତୁରା । ରୁଦତୀଂ ମାତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନାଂ ପ୍ରାଣଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ସେ ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଭୟରେ ବହୁତ ଆତୁର ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କର ମାଆ କନ୍ଦୁଥିବାକୁ, ନିରାଶ ଓ ଜୀବନହୀନ ଦେଖିଲେ।
ନିରାଧାରାଂ କ୍ରନ୍ଦମାନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଭୃଶତାପିତାମ୍ । ଗୃହୀତାମିଵ ସିଂହେନ ସଗର୍ଭାଂ ହରିଣୀଂ ଯଥା
ସେ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ ହୋଇ, ଜୋରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଭବତୀ ହରିଣୀକୁ ସିଂହ ଧରିନେଇଥାଏ।
ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଂ ଵେପମାନାଂ ସଙ୍କ୍ରୁଧ୍ଯ ବାଲକସ୍ତଦା । ଭିତ୍ତ୍ଵୋରୁଂ ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ଗର୍ଭଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାପରଃ
ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲା; ସେଇ ସମୟରେ ଶିଶୁଟି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଭିତରୁ ଗର୍ଭ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲା, ଯେପରି ଆଉ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି।
ମୁଷ୍ଣନ୍ଦୃଷ୍ଟୀଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତେଜସା ବାଲକଃ ଶୁଭଃ । ଦର୍ଶନାଦ୍ବାଲକସ୍ଯାଶୁ ସର୍ଵେ ଜାତା ଵିଲୋଚନାଃ
ସେ ଶୁଭ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧା କରିଦେଲେ; ଶିଶୁଟିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଗଲେ।